|
ft;ak ;{uh
- fvgNh efw;aBo
- tXhe fvgNh efw;aBo
- T[g wzvb w?fi;No/N
- wkb ftGkr
- fiabQk NoK;g'oN nca;o
- fiabQk yaiakB nca;o
- T[g noE s/ nzeVk ;bkjeko
- fiabQk gqh;ad
- ;EkBe ;oekoK ftGkr
- ;wkfie ;[oZfynk, fJ;soh s/ pkb ftek; ftGkr
- ;wkfie ;[oZfynk ftGkr (g?B;aB ftzr)
- fiabQk ;?fBe GbkJh nca;o
- fiabQk ;?fBe GbkJh nca;o
- gzikp nB[;{fus iksh, G" ftek; s/ ftZs
ekog'o/;aB
- gzikp ykdh s/ rokw T[d:'r p'ov
- p?Ae ;/tktK
- j?bE f;;Nw ekog'o/;aB
- f;js ftGkr
- f;Zfynk ftGkr (;?ezvoh)
- fiabQk f;Zfynk ftGkr (n?bhw?ANoh)
- fiabQk ;kyosk ;zwsh
- fiabQk o'iarko dcaso
- feos s/ o'iarko ftGkr (feos ftzr)
- y/shpkVh ftGkr
- pkrpkBh ftGkr
- g;a{ gkbD ftGkr
- wZSh gkbD ftGkr
- ;fjekosk ftGkr
- jkT{;c?Av gzikp
- ;fjekoh yzv fwZb wb'N
- gB;g
- wzvh p'ov
- Bfjoh f;zukJh ftGkr
- b'e fBowkD ftGkr (G s/ w ;akyk)
- b'e ;zgoe ftGkr
- ;ajhd^J/^nkiaw ;qL Grs f;zx T[d:'fre f;ybkJh
;z;Ek
- T{oik ftek; J/iz;h (ghvk)
- fiabQk pus nca;o
fF;NhiB ukoNo
fFiabk
gqh;ad, w[es;o
IkD^gfjukD
fFiabk gqh;ad gzikp, gzukfJsh n?eN 1994 dh Xkok 161 nXhB gzikp ;oeko
tb'A rfmZs ehsh rJh j? . fJ;dk nfXeko y/so g{o/ fiab/ dk g/v{ y/so j? . fi;
ftZu ftek; ezwK B{z eokT[D bJh tuBpZX j? . fiabk gqh;ad d/ u/now?B dh u'D
b'eK d[nkok u[D/, fiabk gqh;ad w?poK d[nkok ehsh iKdh j? . fiabk gqh;ad d/
ezw^eko B{z fB:fws Yzr Bkb eokT[D bJh ;oeko tb'A fiabk gZXo s/ T[g w[Zy
ekoikeoh nc;o fB:[es ehsk iKdk j? .
ftGkr tb'A
ubkJhnK ik ojhnK ftek; ;ehwK ;pzXh ikDekohL
fFiabk gqh;ad tb'A fiab/ d/ g/Av{ y/so ftZu gqkfJwoh ;e{bK, gzukfJs
xoK, Xow;abktK , ;aw;kB xkN, g;a{^j;gskb, wfjbk wzvb, y/v ;N/vhnw, f;tb
fv;g?A;ohnK, ;Gk jkb, g/Av{ ;VeK , fgzvK ftZu g[bhnK, rzd/ gkDh d/ fBek; dk
gqpzX, SZgVK dk ;[Xko, rbhnK^BkbhnK , fcoBhnK gZehnK eoBhnK nkfd dk ezw
eotkfJnk iKdk j? . ftGkr dhnK fJ; t/b/ uZb ojhnK w[Zy ;ehwK L
1HfJzdok
ntk; :'iBk
fJ; ;ehw nXhB g/Av{ y/so d/ rohp b'eK B{z gZe/ wekB pDk e/ fdZs/
iKd/ jB , fi; dh T[;koh bJh bkGgksoh B{z w?dkBh y/so ftZu 25,000$^ o[gJ/
ns/ gjkVh y/so ftZu 27,500$^o[gJ/ dh roKN fdZsh iKdh j? . fJ; ;ehw bJh
bkGgksohnK dh u'D rokw ;Gk d/ nkw fJibk; ftZu pbke ftek; s/ gzukfJs nc;o dh
jkiaoh ftZu ehsh iKdh j? . fJ; ;ehw dk bkG nB[;{fus iksh, pzX{nK wiad{o ns/
r?o nB[;{fus iksh d/ rohph o/yK sA' j/mK ofj oj/ ftnZesh gqkgs eo ;ed/ jB .
fJ; ;ehw nXhB nB[;{fus iksh B{z 57% , r?o nB[;{fus iksh B{z 40% ns/
nzrjhD ftnZeshnK B{z 3% bkG fdZsk iKdk j? . wekB pDkT[D bJh fdZsh ikD
tkbh ok;ah ftZu'A 80% BthA T[;koh ns/ 20% nZX^eZu/ gZe/ wekB bJh
fdZs/ iKd/ jB . ;ehw dk bkG gqkgs eoB bJh rokw gzukfJs iK ;pzXs pbke d/
pbke ftek; ns/ gzukfJs nc;o Bkb ;zgoe ehsk ik ;edk j? .
2HgqXkB
wzsoh rqkwhD ntk; :'iBk
fJj ;ehw th fJzdok ntk; :'iBk dh soQK rohph o/yK s/ j/mK ofj oj/
bkGgksohnK B{z gZe/ wekB pDk e/ d/D bJh fsnko ehsh rJh j? . bkGgksoh dh u'D
rokw ;Gk d/ nkw fJibk; ftZu pbke ftek; s/ gzukfJs nc;o dh jkiaoh ftZu 100
gqsh;as bkGgksohnK dh gVQskb eoe/ ehsh iKdh j? ns/ fJ; dh ;{uh f;cko;a ;fjs
fiabk gqh;ad B{z G/ih iKdh j? .fJzdok ntk; :'iBk dh soQK jh fJ; ;ehw bJh th
wekB pDkT[D fjZs bJh th T[go'es nB[;ko roKN ikoh ehsh iKdh j? .
3H ;zg{oB
rokwhD o[iarko :'iBk
fJ; ;ehw dk w[Zy T[d/;a e/Ado ;oeko tb'A rohph o/yK s'A j/mK ofj oj/
p/o[iarko b'eK B{z o[iarko ns/ T[;d/ Bkb nBki dh tzv B{z :ehBh pDk e/ b'eK
d/ ihtB gZXo B{z T[Zuk u[ZeDk j? . fJj ;ehw e/Ado ns/ gzikp ;oeko tb'A ;KM/
s"o s/ ubkJh ik ojh j?, fi; nXhB fgzvK ftZu G{wh ;zGkb, izrb brkT[Dk,
y/shpkVh, pkrpkBh, fbze ;VeK, ghD tkb/ gkDh d/ ;'fwnK B[z w[V ;[oihs eoBk ,
g/Av{ sbkpK dh ;ckJh eoBk, y/sK B{z ikD tkbhnK ;VeK, fBek;h BkfbQnK ,
gzukfJs xoK dh T[;koh, fteoh e/AdoK dh T[;koh eoe/ b'eK B{z o[iarko d/
w"e/ d/Dk j? . fJ; ;ehw nXhB fsnko ehs/ ikD tkb/ gq'I?eN s/ you 60 % b/po ns/
40% ;wkB d/ o{g 'u you ehsk iKdk j? . fJ; ;ehw bJh fiab/ dh jo rokw
gzukfJs B{z xZN'^xZN czv( eDe ;w/s) 25,000$^o[g? ikoh ehs/ iKd/ jB . fJj
ezw m/e/dkoh f;;Nw okjhA BjhA eotkfJnk ik ;edk . ezw eoB tkb/ bkGgksohnK
B{z Brd ok;ah d/ Bkb T[;dk fwjBskBk (eDe d/ o{g ftZu) th fdZsk iKdk j? .
4H okiht
rKXh g/v{ iB f;js efbnkD :'iBk L
fJ; ;ehw nXhB
fgzvK ftZu nB[;{fs iksh ns/ rohp gfotkoK B{zgZe/ gykB/ pDk e/ fdZs/ iKd/ jB
. gZe/ gykB/ pDkT[D bJh phHghHn?b B{z 5200$^o[g? ns/ d{;o/ bkGgksohnK B{z
4200$^o[g? ;oeko tb'A fdZs/ iKd/ jB .gykB/ dh T[;koh tk;s/ 1000$^o[g? ;pzXs
bkGgksoh tb'A fwjBskBk d/ o{g ftZu fdZs/ ikD/ j[zd/ jB . ;ehw dk bkG b?D
bJh rokw gzukfJs ns/ ;pzXs pbke ;zwsh okjhA e/; fiabk gqh;ad B{z G/iD/
j[zd/ jB ns/ fJ; ;pzXh tX/o/ ikDekoh ;pzXs pbke ftek; s/ gzukfJs nc;o gk;'A
gqkgs ehsh ik ;edh j? .
5H w[;aebK
ns/ f;aekfJsK dk fBgNkok
T[go'es ;ehwK dk bkG gqkgs eoB ;w/A nk ojhnK w[;aebK ns/ f;aekfJsK
;pzXh bkG gksoh ,;ogzu rokw gzukfJs Bkb skbw/b eoe/ ;pzXs pbke d/ pbke
ftek; s/ gzukfJs nc;o Bkb , i/ fJ; gZXo s/ th T[;dh w[;aeb dk jZb BjhA
j[zdk sK T[j w[Zy ekoiekoh nc;o, fiabk gqh;ad B{z fwb ;edk j? .
tX/o/
ikDekoh bJh L
w[Zy ekoiekoh
nc;o, dcso fiabk gqh;ad, e'Neg{ok o'v, w[es;o c'B Bzpo 01633 ^ 263390
fiabk
;?fBe GbkJh dcso ikD^gfjukD
;?fBe GbkJh ftGkr dk w[Zy ezw ;?fBeK, ;kpek ;?fBeK , T[BQK dhnK
ftXtktK, nk;afosK dh d/y o/y ns/ w[;aebK B{z jZb eoBk j? . fJ; ftGkr dk
dcso jo/e fiabk gZXo s/ j[zdk j? . fiabQk ;?fBe GbkJh nc;o fJBQK fiabk
gZXoh dcsoK d/ w[Zy nc;o j[zd/ jB oki gZXo s/ vkfJo?eN'o/N, ;?fBe GbkJh
ftGkr, ezw eo fojk j? .fi;dk w[Zyh vkfJo?eNo, ;?fBe GbkJh , gzikp , ;eZso/s
gZXo s/ ;eZso, gzikp ;oeko, oZfynk ;/tktK GbkJh ftGkr, g{o/ ;?fBe ftGkr B[z
ezNo'b eod/ jB . ;?fBe dh w"s j'D dh jkbs ftZu T[;dh ftXtk gsBh B{z g?B;aB
dk bkG ns/ j'o ftZsh ndkfJrhnK dk ezw ;?fBe GbkJh ftGkr tb'A ehsk iKdk j? .
;kpek ;?fBeK ns/ T[BQK d/ gfotkoK dh GbkJh tk;s/ uZb ojhnK pj[s ;kohnK
;ehwK ftZu'a w[Zy ;ehwK L
1HbVehnK
dh ;akdh bJh roKN
fJ; ;ehw dk bkG T[BQK ;kpek ;?fBeK B{z gqkgs j' ;edk j?, fiBQK dh
;ko/ t;hfbnK s'a ;bkBk nkwdb 25,000$^o[g? s'A xZN j't/ . fJ; ;ehw nXhB
;kpek ;?fBeK B{z T[BQK dhnK bVehnK dh ;akdh bJh e/Ado tb'A 8,000$^o[g? ns/
gzikp ;oeko tb'A 5,000$^o[g? dh roKN fdZsh ikdh j? ,fi; ftZu ;w/A^;w/A s/
tkXk ehsk iKdk j? .fJ; ;ehw dk bkG gqkgs eoB bJh gqkoEh tb'A bVeh dh ;akdh
fB;afus j'D s'A 6 wjhB/ d/ nzdo^nzdo doyk;s fdZsh ikDh ukjhdh j? . b'VQhAd/
d;skt/iaK ftZu T[g wzvb w?fi;No/N tb'A s;dhe ;a[dk jbchnK fpnkB , bVeh dh
T[wo dk ;p{s , fv;ukoi p[Ze dh s;dhe ;a[dk ekgh, ;bkBk nkwdBh dk
vhHghHvhHUH tb'A ikoh ;oNhfce/N , iawhB Bk j'D ;pzXh gNtkoh gk;'A ;bkBk
nkwdB dk ;oNhfce/N, ftnkj ;pzXh ekov nkfd . ;ehw dk bkG gqkgs eoB bJh fiabk
;?fBe GbkJh dcso Bkb ;zgoe ehsk ik ;edk j? .
2H ;kpek
;?fBe $ ftXtktK B{z p[Ykgk g?B;aB
fJ; ;ehw dk bkG d{;o/ ft;at :[ZX d/ T[j ;kpek ;?fBe T[mk ;ed/ jB,
fiBQK tb'A e'Jh th g?B;aB gqkgs $ bkr{ BjhA ehsh rJh ns/ T[BQK dh T[wo 65
;kb ,ns/ ;bkBk nkwdB 12,000$^o[g? s'A xZN pDdh j? . fJ; ;ehw nXhB ;kpek
;?fBeK B{z 300$^o[g? gqsh wjhBk wkbh ;jkfJsk fdZsh iKdh j? . ;ehw dk bkG
b?D bJh ;pzXh bkG gksoh tb'A fpB?gZso, fv;ukoi ekgh , ekoiekoh w?fi;No/N
tb'A s;dhe ;a[dk jbchnK fpnkB , sfj;hbdko tb'A ikoh ;bkBk nkwdB dk
;oNhfce/N ns/ fiabk ;wkfie s/ ;[oZfynk nc;o tb'a p[Ykgk g?B;B Bk b?D dk
;oNfce/N bkJ/ ikD/ j[zd/ jB . tX/o/ ikFDekoh bJh dcso fiabk ;?fBe GbkJh Bkb
;zgoe ehsk ik ;edk j? .
3H izrh
ftXtktK B{z pZ; ;coh GZsk
fJ; ;ehw
dk bkG T[j izrh ftXtktK gqkgs eo ;edhnK jB, fiBQK d/
gsh tZy^tZy
izrK d"okB ;ajhd j' rJ/ ;B . fJ; ;ehw nXhB izrh ftXtktK B{z 150$^o[g? gqsh
wjhBk ;coh GZsk fdZsk iKdk j?.;ehw dk bkG b?D bJh gsh d/ ;oft; p[Ze ns/ j'o
d;skt/ia p?e gk; p[Ze dhnK c'N' ekghnK b'VQhdhnK jB .
4Hizrh
irho
fJj izrh irho T[BQK wkfgnK B{z gzikp ;oeko tb'A fdZsh iKdh j?, fiBQK
dk fJZe' ^ fJZe pZuk ;h ns/ T[j gfjbh iK d{;oh n?Awoiz;h d"okB Gosh
j'fJnk j't/ iK d' ns/ fszB' jh pZu/ n?woiz;h d"okB Gosh j'J/ j'D,T[BQK
B{z 1200$^;bkBk izrh irho fdZsh iKdh j? .fszB s'A tZX pZfunK B{z jo pZu/
fgZS/ 100 $^o[gJ/ tkX{ ndk ehs/ iKd/ jB. fJj pZu/ n?woiz;h d"okB Gosh
j'J/ j'D .
5H n?wHn?wHihH( Ugo/;aB Bhbk skok d"okB Gr'V/ j'J/ $ bkgsk ns/
wko/ rJ/ ;?fBeK bJh ;jkfJsk )
gzikp ;oeko tb'A Gr"V/ , bkgsk ns/ wko/ rJ/ ;?fBeK B{z
iK T[BQK dhnK ftXktktK , fijBQK B{z B"eohnK BjhA fdZshnK ik ;ehnK,
fiBQK dk gsh gfjbk n?wHn?wHihH b?Adk ;h ns/ pknd ftZu T[;dh w"s j' rJh
j't/ B{z 1500$^o[gJ/ gqsh wjhBk ;jkfJsk fdZsh iKdh j? .. fJ; ;ehw nXhB jh
;oeko tb'A T[BQK d/ wkfgnK B{z th 2500 o[gJ/ dh ;jkfJsk fdZsh ikdh j?,
fiBQK B{z Tgo/;aB Bhbk skok d"okB bkgsk gkfJnk frnk ;h iK fwqse x'f;as
ehsk frnk ;h .
6H ;oekoh B"eohnK ftZu okytkeoB L
gzikp ;oeko
tb'A ;kpek ;?fBeK ns/ T[BQK d/ nk;afosk B{z ;oekoh B"eohnK ftZu
13 gqsh;as okytKeoB fdZsk frnk j? . fJj ;j{bs b?D bJh fiabk ;?fBe GbkJh
dcso tb'A ;kpek ;?fBe $ fBoGosk ;oNhfce/N ikoh ehsk iKdk j? .
7H pjkdoh
fJBkw i/s{nK B{z ftZsh ;jkfJsk L
pjkdoh fJBkw i/s{ ;?fBe $;kpek ;?fBeK$ T[jBK d/ tkfo;K B{z oki ;oeko
tb'A BthA ;ehw nXhB pjkdoh fJBkwK dh :e^w[;as ok;ah j/m fby/ nB[;ko ehsh
iKdh j? ,
gowtho uZeo fti/sk 25 bZy o[gJ/, wjKtho uZeo 15bZy o[gJ/, tho uZeo
10 bZy o[gJ/ , n;a'e uZeo 25 bZy o[gJ/ ,ehosh uZeo 15 bZy o[gJ/ , ;'aohnK
uZeo 10 bZy o[gJ/.fJ; s'A fJbktk tho uZeo ;hohia d/ pjkdoh fJBkw i/s{nK B[z
gzikp ;oeko tb'A 2000$^o[g? gqsh wjhBk g?B;aB th fdZsh iKdh j? .
8H n?e; ro/;ahnK roKN
d/;a nzdo uZb
oj/ tZy^tZy Ugo/;aBK ftZu ;ajhd j'D tkfbnK d/ nk;afosK ,Bekok j'J/ ;?fBeK $
;ajhd dh gsBh B{z gzikp ;oeko tb'A ;ajhd dh gsBh B{z 1 bZy o[gJ/ , ;ajhd d/
wksk fgsk B[z 1 bZy o[gJ/ ,wekB $ gbkN tk;s/ roKN 5 bZy o[gJ/ sZe fdZsh
iKdh j? .
9H ;ajhdK
d/ nk;afosk B{z ;oekoh B"eohnK
gzikp ;oeko B/ 01$01$1999 s'A pknd tZy^tZy ngo/;aBK ftZu
;ajhd j'J/ ;?fBeK d/ nk;afosK B{z o[iarko d/D dk gqpzX ehsk j?, fi; nXhB
ro/?I{J/;aB B{z J/ $ ph n;kwh dh g';N, dZ;th gk;$ gbZ; N{ gk; B{z doik^3
n;kwh dh g';N , dZ;th s'A xZN ftfdne :'rsk tkb/ B{z doik^4 n;kwh dh g';N d/
e/ ;ajhdK d/ gfotkoK dh nkofEe jkbs ;[XkoB d/ :sB ehs/ jB .
T[go'es ;kohnK ;ehwK dk bkG b?D bJh fiabk ;?fBe GbkJh nc;o, w[es;o Bkb ;zgoe ehsk ik ;edk j?.
tX/o/
ikDekoh, w[;aebK ns/ fBgNko/ bJh gsk L
dcso fiabk ;?fBe
GbkJh nc;o,pfmzvk o'v, w[es;o .
N?bhc'B Bzpo
01633 ^^ 240701
;wkfie ;[oZfynk ns/ fJ;soh s/ pkb ftek; ftGkr
ikD ^ gfjukD
Gkos ;oeko tb'A 1974 ftZu
pZfunK dh f;js ;zGkb ns/ ftek; tk;s/ ok;aNoh Bhsh fsnko ehsh rJh ;h . fJ;
Bhsh nB[;ko pZfunK B{z d/;a dk ;G s'A wjZstg{oB XzB ns/ d/;a dk GftZy eoko
fdZsk frnk ;h . T[BQK d/ gkbD^g';aD ns/ ;KG^;zGkb dh fizw/tkoh ok;aNo B/
nkgD/ fizaw/ bJh .fJ; Bhsh nB[;ko pZu/ d/ iBw s'A gfjbK ns/ pknd ,T[;d/
tZXD^c[ZbD , wkBf;e ns/ ;wkfie ftek; bJh b'VQhdhnK ;/tktK gqdkB eoB dh
fizw/tkoh oki ;oekoK B{z ;"gh rJh . fJ; ;ehw nXhB pbke gZXo T[Zs/
fubvoB fvt?bgw?AN gq'I?eN nc;o d/ dcsoK dh ;EkgBk ehsh rJh . fiabk gZXo s/
fJBK gq'I?eN dcasoK dh d/y o/y bJh fiabk gq'rokw nc;o skfJBks ehs/ rJ/ jB .
oki gZXo s/ tZyo/ ;wkfie ;[oZfynk fJ;soh s/ pkb ftek; vkfJo?eN'o/N dh
;EkgBk ehsh rJh . ;oeko tb'A fJZe jiako dh npkdh fgZS/ jo fgzv ftZu fJZe
nKrBtkVh ;?Ano ;a[o{ ehsk frnk , fi; ftZu T[; fgzv dh jh bVeh iK B{zj B{z
nKrBtkVh toeo s/ j?bgo d/ s"o s/ fB:[esh ehsh rJh j? . fJBK nKrBtkVh
;?ANoK okjhA 0 s' 6 ;kb dh T'[wo sZe d/ pZfunK ns/ roGgsh n"osK B{z
j/m fby/ nB[;ko ;j{bsK d/D bJh ftGkr tb'A tZy^tZy ;ehwK ;a[o{ ehshnK rJhnK
jB.
1H;zrfms pkb ftek; ;/tktK
fJ; ;ehw nXhB pZfunK, roGgsh n"osK ns/ d[ZX fgbkT{ wktK
dh f;js dk u?eZ nZg ehsk iKdk j? ns/ roGgsh n"osK dk NhekeoB , g{oB
g";afNe nkjko y[oke ns/ f;js ;pzXh f;Zfynk fdZsh ikdh j? . fJ; gq'rokw
sfjs 15 s'A 45 ;kb T[wo dhnK n"osK B{z y[oke ns/ f;js ;pzXh fJZe ;kb
s'A xZN T[wo d/ pZfunK B{z g{oB g";afNe nkjko , NhekeoB ns/ f;js nkfd
dh iKu ehsh iKdh j? .
2H g{oB g";afNe nkjko L
fJ; ;ehw nXhB roGgsh n"osK, d[Zb fgbkT{ wktK, ns/ 3 s'A 6 ;kb
d/ pZfunK B{z nKrBtkVh ;?ANoK ftZu dbhnk, fyZuVh, d[ZX, yho nkfd fdZsh iKdh
j? . ;oeko tb'A yzv T[gbZpX Bk j'D dh jkbs ftZu fJj y[oke gzukfJs ns/ b'eK
d/ ;fj:'r Bkb fdZsh iKdh j? .
3H gqXkB wzsoh rqkw'Xn ;ehw ( ghHn?wHihHtkJhH) L
fJ; ;ehw nXhB 6 wjhB/ s'A 3 ;kb d/ e[g'f;as pZfunK B{z tkX[ y[oke
fdZsh iKdh j?, fi; ftZu fwbe gkT{vo, uhBh ns/ dkb nkfd ;akfwb jB, fJj ;ehw
g/Av{ pZfunK bJh jh bkr{ j? .
4H ezfBnk ikfrqsh ;ehw L
fJj ;ehw 26 iBtoh , 1996 s'A gzikp ftZu bkr{ ehsh rJh j? . fJ; ;ehw
nXhB rohph o/yK s'A j/mK ofj oj/ gfotkoK ftZu iBw b?D tkbhnK bVehnK d/ Bkw
s/ ihtB phwk ekog'o/;aB e'b 5000$^o[g? dh ok;ah iwK eotkJh iKdh j? . bVeh
dh T[wo 6 ;kb dh j'D s/ T[; B{z 600$^gqsh fSwkjh ns/ 12 ;kb dh T[wo j'D s/
1200$^o[g? gqsh fSwkjh tihack fdZsk iKdk j? . fJ; ;ehw dk w[Zy T[d/;a
bVehnK dk ;wkfie gZXo T[Zuk u[ZeDk . fJ; ;ehw dk bkG gfotko ftZu 2 bVehnK
g?dk j'D sZe jh fwb ;edk j? .
5H wfjbk ikfrqsh :'iBk L
fJ; ;ehw dk T[d/;a n"osK B{z ;wkfie ns/ nkofEe gZy'A wiap{s
eoBk j? . ;ehw nXhB fgzvK ftZu fJ;sohnK B{z ;akfwb eoe/ ;t? ;jkfJsk ro[Zg
pDkJ/ iKd/ jB , fi; nXhB n"osK tb'A eYkJh^ f;bkJh, ;kpD pDkT[Dk,
w'wpZshnK pDkT[Dk, ;oc fsnko eoBk nkfd S'N/ xo/b{ Xzd/ ngDk e/ nkgDh nkwdB
ftZu tkXk ehsk iKdk j? . ;t? ;jkfJsk ro[Zg tb'A 6 wjhB/ ezw eoB T[gozs
T[;B{z B/V/ dh ok;aNoh p?Ae Bkb I'fVnk iKdk j? ns/ ro[Zg dh iwK pZus ok;ah
s'A uko r[Dk tZX eoiak p?Ae tb'A d/ fdZsk iKdk j?, sK I' T[j ro[Zg nkgD/
eko'pko ftZu tkXk eoe/ nkgDh nkwdB ftZu tkXk eo ;e/ .
6H pkfbek ;wfoXh :'iBk L
fJ; ;ehw dk T[d/;a bVehnK
dk ;wkfie gZXo T[Zuk u[ZeDk ns/ bVehnK B{z bVfenK d/ pokpo wkB ^;BwkB d/Dk
j? . fJ; ;ehw nXhB 15$08$1997 s'A wro'A iBw b?D tkbhnK rohph o/yK s'A j/mK
ofjD tkb/ gfotkoK dhnK bVehnK d/ Bkw s/ 500$^o[gJ/ fiankdk ftnki tkb/ yks/
ftZu ;oeko tb'A iwK eotkJ/ iKd/ jB ns/ fJ; bVeh B{z dZ;th sZe f;Zfynk gqkgs
eoBh bkiawh j't/rh . gfjbh s'A sh;oh ebk; sZe 300$^o[gJ/
,u"Eh ebk; s' 500$^o[gJ/ , gzith ebk; ftZu 600$^o[gJ/ , S/thA s'A
;Zsth ebk; sZe 700$^o[gJ/ , nZmthA ebk; sZe 800$^o[gJ/ , B"th ns/
dZ;th ebk; sZe 1000$^o[gJ/ ;bkBk tihack fdZsk ikdk j? .
7H pZ; gk; ;ehw L
fJ; ;ehw nXhB 60 ;kb s'A tZX T[wo dhnK pi[aor n"osK B{z ;oekoh
pZ;K ftZu nZX/ feokJ/ s/ ;cao dh ;j{bs d/D dk gqpzX ehsk frnk j? .
8H fe;a'oh ;aesh ;ehw
fJ; ;ehw nXhB ftGkr tb'A 11 s'A 18 ;kb dh T[wo dhnK bVehnK B{z f;js
;zGkb ns/ y[oke ;pzXh ikDekoh fdZsh iKdh j? ns/ bVehnK B{z nkT[D tkbhnK
gfotkoe fizaw/tkohnK s'A ikD[ eotkfJnk iKdk j? . gzikp ;oeko B/ nkgDh BthA
nfX;{uBk okjhA fJ; ftGkr dh d/y^o/y dh fizaw/tkoh gzukfJsK B{z ;'AgD eoe/
bkGgksohnK B{z fJBQK ;ehwK dk bkG d/D bJh ;koh ekotkJh rokw gzukfJs $
gzukfJs ;zwsh tb'A ehsh ikDh j? . bkGgksohnK B{z bkG d/D bJh fJZe ;kb ftZu
2 tko nkw fJibk; p[bk e/ T[; ftZu gk; wfsnK okjhA bkGgksohnK dh u'D ehsh
ikt/rh . fJ; eoe/ bkGgksoh fJBQK ;ehwK dk bkG b?D bJh fgzvK d/ ;ogzuK Bkb
skbw/b eo ;ed/ jB .
tX/o/ ikDekoh ns/ f;aekfJsK d/ fBgNko/ bJh dcso fiabk gq'rokw
nc;o, w[es;o .
;wkfie ;[oZfynk ftGkr (g?B;aB ftzr)
IkD^gfjukD
;oeko B/ e[dosh eo'gh d/ f;aeko ftnZesh, nzrjhD, ftXtktK ns/ pi[aor
s/ fBnk;afos pZu/ I' nksw fBoGo Bk j'D eoe/ r[iakok eoB d/ ;wZoE BjhA jB,
T[BK ftZu' jhD ^ GktBk ysw eoB ns/ d{;o/ BkrfoeK d/ ;wkB ihtB fiT{B d/
w"e/ gqdkB eoB bJh ;wkfie ;[oZfynk ftGkr dh ;EkgBk ehsh rJh j? . ftGkr
tb'A b'Vtzd pi[orK, ftXtktK, fBnk;afos n"osK , p/;jkok pZfunK ns/ ngzr
ftnZeshnK B{z r[iako/ fjZs ftZsh ;jkfJsk fdZsh ikdh j? . ftGkr tb'A tZy^tZy
g?B;aB ;ehwK j/m fby/ nB[;ko jB L
1Hp[Ykgk g?B;aB
fJ; ;ehw dk T[d/;a pi[or ns/ fBwkD/ ftnZeshnK B{z ftZsh
;jkfJsk d/ o{g ftZu ;wkfie ;[oZfynk gqdkB eoBk j? . 60 ;kb s'A tZX T[wo
dhnK n"osK ns/ 65 ;kb s'A tZX T[wo d/ wod fJ; ;ehw dk bkG T[Zmk ;ed/
jB . fpB?eko dh fJZeb/ dh wjhBktko nkwdB 1000$^o[g? s'A xZN j'Dh ukjhdh j?
ns/ gsh^gsBh d't/A fiT{d/ j'D dh ;{os ftZu fJj nkwdb 1500$^o[g? wjhBk s'A
tZX BjhA j'Dh ukjhdh . bkGgksoh B{z 200$^o[g? gqsh wjhBk g?B;aB dk G[rskB
ehsk iKdk j? .
2HftXtk ns/ fBnk;afos n"osK B{z g?B;aB
fJ; ;ehw nXhB 60 ;kb s'A xZN T[wo dhnK n"osK fiBQK d/ ihtB
fBopkj dk e'Jh ;kXB BjhA j?, iK gsh tb'A fpwkoh iK fe;/ j'o ekoB eoe/ ftZsh
;jkfJsk BjhA fwbdh ns/ 30 ;kb s'A tZX nDF^ftnkjhnK n"osK I' fBnk;afosK
dk ihtB r[iako ojhnK jB B{z 200$^ gqsh wjhBk ftZsh ;jkfJsk fdZsh iKdh j? .
bkGgksoh dh ;ko/ t;hfbnK s'A nkwdB 1000$^o[g? gqsh wjhBk s'A tZX BjhA j'Dh
ukjhdh .
3Hnk;afos pZfunK B{z ftZsh ;jkfJsk
fJ; ;ehw nXhB 21 ;kb s'A xZN T[wo dk pZuk fijVk wkfgnK dh
fJwdkd wksk fgsk dh w"s, iK xo s'A brksko r?ojkiaoh ekoB iK T[BqK dh
;ohoe iK wkBf;e ngzrsk ekoB d/yGkb s'A tzfus j' frnk j't/ B{z 200$^gqsh
wjhBk ftZsh ;jkfJsk fdZsh ikdh j? . ;ehw dk bkG gqkgs eoB bJh ;e{b gV oj/
pZu/ dh iwks ns/ iBw fwsh dk ;oNhfce/N b'VQhdk j? . pZuk ;e{b ftZu gVQdk Bk
j'D eoe/ iBw dk ;oNhfce/N ofi;Noko, iBw ns/ w"s gk;'A pfDnk j'Dk ukjhdk
j? . ;pzXs pZu/ d/ wksk fgsk dh wkf;e nkwdB 1000$^o[g? gqsh wjhBk .
wksk^fgsk d't/ fiT{d/ j'D dh ;{os ftZu T[BQK dh nkwdB 1500$^o[g? wjhBk s'A
tZX BjhA j'Dh ukjhdh . gqsh gfotko B{z nkwdB dh ;aos nXhB 300$^o[g? gqsh
pZuk gqsh wjhBk dh S'N j?,I' d' pZfunK sZe ;hws j't/rh . wksk fgsk dh
w"s j'D ekoB :shw j'J/ pZu/ ftZsh ;jkfJsk b?D d/ jZedko j'Dr/, T[;
jkbs ftZu tko;K dh nkwdB BjhA ftukoh ikt/rh .
4Hngzr ftnZeshnK B{z ftZsh ;jkfJsk
fJ; ;ehw nXhB ;EkJh s"o s/ Bekok r{zr/, p'b/ ,wzdp[ZXh ftnZesh
,B/sojhD fpebKr ftnZeshnk B{z nkofEe ;jkfJsk fdZsh iKdh j? . fJj ;jkfJsk
T[;B{z w?vheb nc;o tb'A ikoh fB;afus ckow s/ ;oNhfce/N j'D d/ ;w/A s' fdZsh
iKdh j? . fJ; ;ehw nXhB 50 gqsh;as ngzr ftnZesh :'r ;wfMnk ikdk j? , ;ehw
dk bkG b?D bJh bkGgksoh dh wkf;e nkwdB 1000$^o[g? , whnK^phth iK I'V/ dh
jkbs ftZu 1500$^o[g? s'A tZZX BjhA j'Dh ukjhdh .nkg BjhA ewkT[Adk sK T[;d/
wksk fgsk dh nkwdB 2500$^o[g? s'A tZX BjhA j'Dh ukjhdh , fi; wksk fgsk d/
d' s'/ tZX pZu/ jB, T[BQK dh nkwdB 3000$^o[g? s'AtZX BjhA j'Dh ukjhdh .
bkGgksoh B{z 300$^o[g? gqsh wjhBk g?B;a fdZsh ikdh j? .
5Hok;aNoh p[Ykgk g?B;aB ;ehw
fJj ;ehw Gkos ;oeko tb'A fsnko ehsh rJh j?, fi; tk;s/ g?;/ e/Ado
;oeko gk;'A f;ZX/ fvgNh efw;aBo B{z G/i/ iKd/ jB . fJ; ;ehw dh 65 ;kb iK
fJ; s'A tZX T[wo d/ ftnZesh , fiBQK dh nkwdB pj[s xZN iK nkwdB dk j'o e'Jh
;kXB BjhA j?, B{z 75$^o[g? gqsh wjhBk dh do Bkb nkofEe wZdd fiabk ;wkfie
;[oZfynk nc;o tb'A ndk ehsh iKdh j? .
6HB?;aBb c?fwbh p?BhfcN ;ehw
fJj ;ehw e/Ado ;oeko tb'A ;zB 1995 ftZu fsnko ehsh rJh j?, fijVh fe
gzikp ;oeko tb'A g{o/ ;{p/ ftZu bkr{ eo fdZsh rJh j? . fJ; ;ehw nXhB fi;
rohp gfotko dk ewkT{ w[Zyh dh e[dosh iK d[oxNBk ftZu w"s j' iKdh j?,
T[; d/ gfotko B[z 10,000$^o[g? dh roKN fdZsh ikdh j? . fJ; ;ehw dk bkG T[j
gfotko jh T[mk ;edk j?, fi;dh ;bkBk nkwdB 11000$^o[g? s'A xZN j't/ . fJ;
roKN dh ndkfJrh fiabk ;wkfie ;[oZfynk nc;o tb'A ehsh ikdh j? .
7H;hBhno BkrfoeK $ nzrjhD ftnZeshnK B{z ;aBkysh ekov
fJ; ;ehw nXhB 60 ;kb dhnK T[wo dhnK n"osK ns/ 65 ;kb dh T[wo d/
wodK ns/ nzrjhD ftnZeshnK B{z fiabk ;wkfie ;[oZfynk nc;o, tb'A ;aBkysh ekov
ikoh ehs/ iKd/ jB , sK I' fJj ftnZesh fJ; ekov d/ nkXko s/ bkGgksoh ;ehwK
dk bkG T[mk ;eD .
T[go'es ;ehwK dk bkG b?D bJh rokw gzukfJs, nKrBtkVh toeo
,;hHvhHghHUH ns/ fiabk ;wkfie ;[oZfynk nc;o Bkb ;zgoe ehsk ik ;edk j? .
tX/o/ ikDekoh ns/ f;aekfJsK d/ fBgNko/ bJh gsk Lfiabk ;wkfie
;[oZfynk nc;o, w[es;o .
N?bhc'B Bzpo 01633 267852
fF;Zfynk ftGkr
ikD^gfjukD
fe;/ th ok;aNo d/ b'eK dh soZeh T[BQK dh f;Zfynk s/ fBoGo eodh j? ,
fJ; eoe/ ;oeko B/ f;Zfynk B{z p[fBnkdh jZeK ftZu ;akfwb ehsk j? ns/ w[Ybh
f;Zfynk pZfunK B{z ;oeko tb'A d/D bJh :ehBh pDkfJnk j? . f;Zfynk d/ gq;ko
tk;s/ tZyo/ vkfJo?eN'o/NK dh ;EkgBk ehsh rJh, fi; ftZu n?bhw?ANoh f;Zfynk
bJh vhHghHnkJhH(n?bhw"Noh ) , vhHghHnkJhH;?ezvoh ns/ vhHghHnkJhH ekbi
dh ;EkgBk ehsh rJh j? ns/ ;eZso/s gZXo s/ ;eZso f;Zfynk g{o/ oki dh f;Zfynk
dh d/y o/y eo oj/ jB .
dcso fiabk
f;Zfynk nc;o (; )
fiab/ d/ ;w[Zu/ ;?ezvoh ;e{bK, jkJh ;e{bK ns/ fwvb ;e{bK dk gqpzX
ns/ ;[gothiaB fiabk f;Zfynk nc;o (;) tb'A ehsh iKdh j? . fJ; t/b/ fiab/
ftZu 43 ;hBhno ;?ezvoh ;e{b, 57 jkJh ;e{b ns/ 90 fwvb ;e{b jB . fiab/ d/
u'Dt/ ;?ezvoh ;e{bK ftZu nkoN ro[Zg s'A fJbktk ;kfJz;, ewo; , t'e/;aBb
ro[ZgK dh gVkJh dk th ;oeko tb'A gqpzX ehsk frnk j? . fi; s'a fJbktk fiab/
ftZu 16 ;oekoh ;jkfJsk gqkgs ;hBhno ;?ezvoh $ jkJh ns/ fwvb ;e{b jB ns/ 3
r?o ;jkfJsk gqkgs ;e{b jB . fiab/ f;Zfynk dcso ftZu fJ; t/b/ fiabk
e[nkovhB/No t'e/;aBb, fiabk rkJhv?A; e";bo, ;jkfJe fiabk f;Zfynk nc;o(
y/vK) fiabk ;kfJz; ;[gotkJhiao nfXekoh ezw eo oj/ jB .
bkGgksoh ;ehwk L
1 aw[cas feskpK
fJ; ;ehw nXhB S/thA s'A dZ;th iwks sZe d/ nB[;{fus iksh ns/ nB[;{fus
ephb/ d/ ftfdnkoEhnK B{z w[cs gkm g[;seK fdZshnK iKdhnK jB , fijVhnK fe
;wki GbkJh ftgkr s'A gqkgs ehshnK iKdhnK jB . fJ; s'A fJbktk ;ot f;Zfynk
nfXn?B f;Zfynk nXhB nZmthA iwks dhnK iBob e?Nkroh Bkb ;pzXs bVehnK B{z th
w[cs feskpk fdZshnK ik ojhnK jB .
2H tiahc/
fJ; ;ehw nXhB ;e{b s/ w?foN fb;N ftZu nkJ/ ftfdnkoEhnK ns/ y/vK Bkb
;pzXs ftfdnkoEhnK B{z tiahc/ fdZs/ iKd/ jB . fJ; s'A fJbktk nB[;{fus
iksh/,gSVhnK ;a/qDhnK ns/ wbhB Xzdk eoB tkb/ wkfgnK d/ pZfunK B{z tiahc/
fdZs/ iKd/ jB . fJj tiahc/ ;oeko d/ GbkJh ftGkr tb'A fdZs/ iKd/ jB, fiBQK
B{z fe ftGkr tb'A fizw/tkoh Bkb se;hw ehsk iKdk j? .
3Hw[ZYbk YKuk roKN ;ehw
fJ; ;ehw nXhB ;oeko tb'A ;e{bK dhnK fJwkosK dh w[ozws , BthnK
fJwkosK dh T[;koh, ghD tkb/ gkDh dk gqpzX, NkfJbN , coBhuo , ;kfJz; ns/
y/vK d/ ;wkB dk gqpzX eoB bJh ;oeko tb'A f;Zfynk ftGkr B{z rokNK fdZshnK
ikdhnK jB .
tiahck gqkgs eoB bJh d;skt/ia
fJ; ;ehw dk bkG gqkgs eoB bJh nB[;{fus iksh, gZSVh ;q/Dh d/
ftfdnkoEh B{z iks ns/ nkwdB dk ;oNhfce/N ;e{b w[Zyh B{z d/Dk iao{oh j[zdk
j? . tX/o/ ikDekoh bJh ;pzXs ;e{b d/ w[Zyh ns/ dcso fiabk f;Zfynk nc;o (;)
, w[es;o Bkb ;zgoe ehsk ik ;edk j?
.
ikDekoh ns/ f;aekfJsK d/ fBgNko/ bJh gsk L
dcso fiabk f;Zfynk nc;o (;),
;oekoh ;hBhno ;ze?voh ;e{b bVe/, w[es;o .N?bhc'B Bzpo 01633^ 262977
dcso fiabk f;Zfynk nc;o ( n?L f;L )
gzikp ;oeko B/ f;Zfynk dh BthA Bhsh nB[;ko w[Zybh f;Zfynk B{z
n?bhw?Noh vkfJo?eN'o/N nXhB fbnKdk j? . fib/ d/ w[Ybh f;Zfynk Bkb ;pzXs
;ko/ gqkfJwoh ;e{b , fiabk f;Zfynk nc;o ( n?Lf;L) dh d/y o/y j/m fbnKd/ rJ/
jB , fJ; t/b/ fiab/ ftZu 441 gqkfJwoh ;e{b jB , fiBQK d/ :'r gqpzXk bJh
fiab/ ftZu 8 pbke gqkfJwoh f;Zfynk nc;o fB:[es ehs/ rJ/ jB .gqkfJwoh ;e{bK
d/ gqpzX bJh ;e{bK ftZu j?v Nhuo, T[; s'A pknd ;?ANobj?vZ Nhuo ;e{bK d/
gqpzX B[z t/yd/ jB . ftGkr tb'A ;[ao{ ehshnK rJhnK bkGgksoh ;ehwK j/m fby/
nB[;ko jB L
1H w[cs feskpK
fJ; ;ehw nXhB n?bhw?ANoh ;e{bK ftZu gV oj/ nB[;{fus iksh d/
ftfdnkoEhnK B{z w[cs feskpK fdZshnK iKdhnK jB, fijVhnK fe Bt/A ftfdne ;?;aB
;a[o{ j'D s/ jh ikoh eo fdZshnK iKdhnK jB . fJj feskpK GbkJh ftGkr tb'A
;gbkJh ehshnK iKdhnK jB .
2H jkiaoh GZsk
fJ; ;ehw nXhB gfjbh s'A gzithA sZe dhnK nB[;{fus iksh Bkb ;pzXs
ftfdnkoEDK B{z 500$^o[g? ;bkBk GZsk fdZsk ikdk j? . fJj GZsk ;kb ftZu 10
wjhfBnK bJh 50$^o[g? gqsh wjhBk GZsk fdZsk ikdk j? . fJ; ;ehw dk w[Zy
T[d/;a nB[;{fus iksh dhnK ftfdnkoEDK dh w[ZYbhf;Zfynk B{z :ehBh pDkT[Dk j?
.
3Hfwv v/ whb
fJj ;ehw e/Ado ;oeko tb'a ;a[o{ ehsh rJh j?, fi;dk wzst ;e{bK ftZu
pZfunK B{z g";afNe njko dk gqpzX eoBk j? . fJ; ;ehw nXhB gqkfJwoh
;e{bK ftZu pZfunK B{z d[gfjo dk ykDk d/D dk gqpzX ehsk frnk j? . T[go'es
;kohnK ;ehwK dk bkG ftfdnkoEhnK B{z ;e{b gZXo s/ fdZsk iKdk j? ns/ ;e{b d/
w[Zy Nhuo tb'A w[ZYbh ekotkJh ehsh iKdh j? . tX/o/ ikDekoh ns/ f;aekfJsK d/
fBgNko/ bJh ;?ANo j?vZ Nhuo , pbke gqkfJwoh f;Zfynk nc;o ns/ fiabk f;Zfynk
nc;o ( n?L f;L) Bkb ;zgoe ehsk ik ;edk j?.
4 a Jh a ih a n?'; e/AdoL
fiab/ ftu 6^14 T[wo r[ZN d/ T[j pZu/ fijV/ ;e{b BjhA iKd/ jB.f;fynk
B{z fXnkB ftu oyfdnK ;oeko tb'A Jh a ih a n?; ;ehw ubkJh rJh j?. fJjBK
e/doK ftu 20 pZu/ (6^14 T[wo r[ZN) dkyb eoe/ g;te ew/NhnK $ ph a gh a th a
T dh gqtkBrh Bkb e/do y'b e/ gVkJh dk gqpzX ehsk iKdk j?. fJ; ;ehw sfjs
fiab/ Go ftu 20 e/Ado ub oj/ jB.
tX/o/ ikDekoh ns/ f;aekfJsK d/ fBgNko/ bJh gsk L
fiabk f;Zfynk nc;o ( n?Lf; L)
;oekoh ;hBhno ;ze?voh ;e{b bVe/, w[es;o .N?bhc'B Bzpo 01633^ 262977
pkrapkBh ftGkr gzikp
ikD^gfjukD L
y/shpkVh ftZu pfGzBsk nZi d/ ;w/A dh w[Zy b'V pD rJh j?. pkrapkBh dk
feZsk y/sh pfGzBsk bJh ekch bkj/pzd j' fojk j? y/shpkVh d/ Xzd/ B{z bkj/pzd
pDkT[D tk;s/ pkrapkBh B{z ;jkfJe Xzd/ ti' ngDk e/ fe;kB nkgDh nkwdB ftZu
u'yk tkXk eo ;ed/ jB. ;{p/ ftZu pkrapkBh B{z T[s;akj eoB bJh ;oeko B/
pkrapkBh ftGkr dh ;EkgBk ehsh j?. pkrapkBh ftGkr fibQ/ ftZu cbK, ;apiahnK,
c[bK ns/ y[zpk d/ ftek; bJh fe;kBK B{z seBheh frnkB w[jZJhnk eodk j? ns/
uzrh fe;w d/ cbdko p[{N/ phia ns/ y[zpK nkfd dk ;wkB fe;kBK B{z xZN o/N
T[Zs/ d/D dk gqpzX eodk j?. ftGkr tb'A g/v{ ;[nkDhnK B{z T[s;kjs eoe/ cb
ns/ ;apiahnK s'A gdkoE fsnko eotkT[D bJh No/fBzr dk gqpzX eodk j?, fijBK
ftZu nkuko, w[oZp/, uZNBhnK , ;e?;a ns/ I?wZ nkfd fsnko ehs/ iKd/ jB ns/
ygsekoK B[z xZN o/N s/ ;gbkJh ehs/ iKd/ jB . pkrpkBh B{z T[s;akfjs eoB bJh
pj[s ;kohnK bkGgksoh ;ehwK ;[o{ ehshnK rJhnK jB .
bkGgksoh ;ehwK
1HfJj dcso gq;ko f;Zfynk Bkb ;pzXs j'D eoe/ fe;kBK B{z pkrpkBh d/
gq;ko ns/ ftek; bJh f;Zfynk fdZsh ikdh j? .
2Hpkr dh ftT[Aspzdh ns/ pkr brkT[D bjh b/ nkT{N eotkJh iKdh j? .
3HfiawhdkoK B{z ;oekoh Bo;ohnK ftzu'A ;oekoh ehws s/ p{N/ w[jZJhnK
eotkJ/ iKd/ jB .
4Hyz[pK dh ek;as tk;s/ fiwhdkoK B[z f;ybkJh ns/ phi dk gqpzX ehsk
iKdk j? .
5HpkrpkBh B[z gqc[Zfbs eoB bJh fiwhdkoK B{z p?AeK s'A eoiak fdtkfJnk
iKdk j?.
6HfiwhdkoK tb'A g?dk ehs/ rJ/ cb ns/ ;piahnK dh gq';?f;zr bJh
f;ybkJh dk gqpzX ehsk iKdk j? .
7HfiwhdkoK B{z wkoehfNzr eoB ;pzXh ikDekoh fdZsh ikdh j? .
8Hcb, c[Zb ns/ ;piahnK B[z ehV/^we"V/ ns/ fpwkohnK s'A pukT[D
bJh seBheh ikDekoh fdZsh ikdh j? .
9HfiwhdkoK B[z ftGkr tb'A g?dk ehs/ ;piahnK d/ phi pj[s jh tkip o/N
s/ fdZs/
iKd/ jB .
10HfiwhdkoK B{z fJefmnK j' e/ g?dk ehs/ rJ/ cb, c[Zb ns/ ;apiahnK d/
wzvheoB tk;s/ ;fjekosk ;[;kfJNh pDkT[D bJh gq/fonk iKdk j? ns/
;[;kfJNh dh ofi;aNo/;B eokT[D bJh wZdd fdZsh iKdh j?, sK I' T[j nkgDh fiD;
B[z fJZem/ j' e/ d{o d[okv/ dhnK wzvhnK ftZu fbnk e/ t/u ;eD ns/ tZX ehws
b/ ;eD .
11Hcb, c[Zb ns/ ;piahnK bkT[D bJh fwZNh goy dk gqpzX ehsk ikdk j? .
12HfizwhdkoK bJh nzso fiabk ns/ nzsookih N{o dk gqpzX ehsk iKdk j? .
13HiawhB dk gkDh Ezb/ ikD B{z ns/ eDe M'B/ d/ MkV ftZu yV's nkT[D s/
;w/A dh b'V B{z w[Zy oZyfdnK fiwhdkoK B{z y/sh ftZu ftfGzBsk fbnkT[D bJh
:'r ikDekoh fdZsh iKdh j? .
tX/o/ ikDekoh ns/ f;aekfJsK d/ fBgNko/ bJh gsk L
;jkfJe vkfJo?eNo, pkrpkBh,
dcso efonkw o'v, w[es;o .
bVh BzLezw dk t/otkvhH;hH dcso;akyk fJzukoi ;wZoE nfXekoh
dh ;akyk
^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^^
1Hn;bk bkfJ;?A; Bkb ;pzXsn;bk ;akyk;jkfJe efw;aBotXhe fiabk
jo gqeko dk ezw iBobw?fi;No/N $ fiabk w?fi;No/N
2HBt/A gk;g'oN pDkT[D dk ezwgk;g'oN ;akyk ,, ,, fvgNh efw;aBo
3Hftd/;aK B{z ikD tkb/ d;skt/iaK c[Neb ;akyk ,, ,, ,, ,,s/ gqsh
j;skyo eoB pko/ .
4HGkos dh Bkrfoesk ;pzXh ,, ,, ,, ,,,, ,,
5H fe;/ jtkbsh $ g[fb; fjok;s ,,,, ,, ,, fiabk w?fi;N/qN
ftZu j'Jh w"s ;pzXh
6He?dhnK dh g?o'b$ cob' iK g/;ah ;akyk ,, ,, ,, ,,nr/soh fojkJh pko/
.
7Hg[fb; nfXekoh fybkc w?fiNq/Nh ,, ,, ,, ,, ,, ,, gVQskb n$X 16H38
gzLg[fb;o{bia
8HfB;akBd/jh,epiaktozN iK wkb ,, ,, ,, ,, fvgNh efw;aBondkbs d/
c?;b/ bkr{ eoB ;w/Ag[fb; fJwdkd d/D pko/.
9H Bzpodko dh n;kwh dh ouBk, ,, ,, ,, ,,,, ,, fB:[esh, w[nZsbh
posoch pko/
10H ;g?;ab w?foi $ nDftnkj[sk c[Neb ;akyk ,, ,, ,, ,,
;oNhfce/N ikoh eoB pko/ ,, ,, ,, ,,w?foi nc;o
( vhH;hH )
11He[dosh nkcs ekoB j'J/ ikBh n?cHnkoH;hH fiabk wkb nc;o fvgNh
efw;aBoiK wkbh B[e;kB pko/ .
12HG"A gqkgsh iK iawhB d/ e[b?eNo ,, ,, ,, ,,,, ,,o/NK ;pzXh
fe;/ gqeko dk ezw
13H n;aNkw co";ah $ t;hek Bth;h w[Zy ofi;aNo/;aB ,, ,,
e[b?eNo(vhH;h ) d/ bkfJ;?A;k pko/ . eboe
14Hfiab/ ftZu 12 ;kb s'A gfjbK fes/ ,, ,, ,, ,, fiabk wkb nc;oth
ofi;No j'J/ d;skt/ia Bkb ;pzXs ezw
15H gNtkohnK tb'A pDkJ/ iKd/ wkb ;do ekB{zr' ;akyk fiabk wkb fvgNh
efw;aBofoekov Bkb ;pzXs ezw nca;o
16H wB[Zyh nDrfjbh iK d[oxNBk c[Neb ;akyk ;jkfJe efw;aBo ,, ,,d/
f;aeko dh ftZsh ;jkJsk pko/ (iBob )
17H ;oekoh eowukoh dh w"s T[gozs ,, ,, ,, ,,,, ,,nk;afosK dk
fBoGosk ;oNhfce/N
18H f;B/wk $ thvhU gkobo dk bkfJ;?; ,, ,, ,, ,,,, ,,ns/ fgqzfNr$
nypko$ w?riahB d/ NkfJNb ikoh eoB pko/ .
19H f;tb $ c"ih nfXekohnK $ ,, ,, ,, ,, ,, ,,eowukohnK d/
ukb^uZbD dhs;dhe eoB pko/ .
20Hdzrk ghVQs$ nZstkd gqGkfts ,, ,, ,, ,,,, ,,gqfotkoK B{z ;oekoh
;j{bsK d/D pko/
21H izrh ;ajhdK$ nkiakdh x[bkNhnK iK ,,,, ,, ,,,, ,,T[BQK d/
nk;afosK B{z ;oekoh ;j{bsKdk bkG d/D pko/ .
22Hefujoh njks/ ftZu NkJhg$c'N';N/N Biakos ;akyk ;jkfJe efw;aBo ,,
,, nkfd ubkT[D dh wzBi{oh d/D pko/ (iBob )
23H fe;/ th soQK dh fe;/ d/ th fybkc f;aekfJs ;akyk ;jkfJe efw;aBo
,, ,,dk fBgNkok ns/ jZeo;h bJh ( f;aekfJsK )
24H wkb foekov iK fiab/ dh fe;/ wkb Beb$foekov ;jkfJe efw;aBo ,,
,,ndkbs iK vhHvhHghHUHd/ c?;b/ ;akyk (iBob )dh Beb
25H ;EkBe ;oeko iK Bro gkfbektK b'eb czv ;akyk ,, ,, ,, ,,Bkb ;pzXs
;kok ezw
26H ftXkB ;Gk $ b'e ;Gk u'DK Bkb u'D ;akyk sfj;hbdko u'DK fiabk
u'D;pzXs jo gqeko dk ezw nc;o
27H g/Av{ ftek; Bkb ;pzXs ;kok ezw ftek; ;akyk fiabk ftek; fvgNh
efw;aBo s/ gzukfJs
nc;o
28H Brogkfbe $ gzukfJs u"DK Bkb dcso tXhe fvgNh efw;aBo ;kok ezw fvgNh efw;aBo efw;Bo
(ft) ( ftek; )
gk;g'oN ngbkJh eoB ;pzXh ezw L
1Hgk;g'oN ckow fpB?eko gk;'A jo soQK Bkb w[ezwb Gfonk j'fJnk ns/ Bkb
gk;g'oN ch; , p?Ae vokcN d/ o{g ftZu gqkgs eoe/ fJ; ckow Bkb g[fb;
t?ohfce/;aB d/ ckow nbZr eo bJ/ iKd/ jB ns/ g[fb; fog'oN bJh ;hBhno g[fb;
egskB, w[es;o B{z t?ohfce/;aB bJh
G/i/ ikd/ jB .
2H;hBhno g[fb; egskB tb'a t?ohfce/;aB gqkgs j'D s/ t?ohfce/;aB
fog'oN ckfJb Bkb brk e/ y/soh gk;g'oN nc;o, ibzXo d/ dcso fty/ ckfJb iwK
eotk fdZsh ikdh j? .
3Hgk;g'oN dh doyk;s gqkgs eoB sA'A pknd fJ; dcso tb'A ckfJb Bzpo
nbkN ehsk iKdk j? s/ ckfJb Bzpo dhnK 4 gosK fsnko ehshnK iKdhnK jB . fJZe
gos ckfJb ,fJZe gos t?ohfce/;aB ckowK s/, fJZe gos fpB?eko B{z ns/ fJZe gos
dcsoh foekov bJh oZy bJh iKdh j? .
g/;ah ;akyk ( fvgNh efw;aBo )
g/;ah ;akyk fvgNh efw;aBo dcso dh wjZstg{oB ;akyk j/ . fJ; ;akyk
ftZu j/m fby/ ezw ehs/ iKd/ jB L
1H fiab/ d/ T[g wzvb w?fi;No/NK tb'A gpfbe gohfw;ai n?eN sfjs
ps"o e[b?eNo I' c?;b/ ehs/ iKd/ jB , T[jBK fto[ZX nghbK fvgNh efw;aBo
tb'A ps"o efw;aBo ;[DhnK iKdhnK jB .
2Hfiab/ d/ ;jkfJe e[b?eNo doik gfjbK tb'A fBgNkJ/ rJ/ wkb d/ ndkbsh
e/;K dhnK nghbK fvgNh efw;aBo tb'A ps"o e[b?eNo ;[DhnK iKdhnKjB .
3H fvgNh efw;aBo tb'A fgzvK d/ Bzpodko ps"o e[b?eNo fB:[es ehs/
iKd/ jB .
4Hfiab/ d/ T[g wzvb w?fi;No/NK tb'A I' c?;bk ps"o ;/bia^efw;aBo
ehsk iKdk j?, T[; c?;b/ d/ fto[ZX nghb fvgNh efw;aBo tb'a ps"o uhc
;/bia efw;aBo ;[Dh iKdh j? .
5HBro e";bK, gzukfJs ;zwshnk, Bro gzukfJsK ns/ rokw gzukfjsK
dhnK u'D gNh;aBK fvgNh efw;aBo tb'a ps"o u'D fNqfpT{Bb ;[DhnK iKdhnK
jB .
n) fiBQK c"idkoh e/;K ftZu c"iekoh ndkbsK ftu'A ;oeko d/
fto[ZX c?;b/ j' iKd/ jB, T[jBK ftZu fiabk nNkoBh nkgDh fNZgDh ;fjs nghb eoB
dh sithia fiabk w?fi;No/N B{z G/id/ jB . T[j sithia ftukoB T[gozs ;oeko B{z
G/ih Ikdh j? .
J) g[fb; eowukohnK fybkc gVQskb eotkT[D pko/ L
;hBhno g[fb; egskB tb'A p/Bsh eoB s/ g[fb; eowukohnK dh gVQskb ia/o
gzikp g[fb; o{bia, fe;/ ekoiekoh w?fi;No/N gk;'A eotkT[D bJh fiabk
w?fi;No/N j[ew eod/ jB . fJ; d/ fJbktk i/eo g[fb; eowukohK fto[ZX e'Jh
ftnZesh fiabk w?fi;No/N B{z f;aekfJs eodk j?, sK fiabk w?fi;No/Ny[d th
f;aekfJs dh rzGhosk t/y e/ gVQskb dk j[ew d/ ;ed/ jB . gVQskb fog'oN nkT[D
s/ fiabQk w?fi;No/N tZb'A fog'oN s/ c?;bk fbnk iKdk j? .
;) c'idkoh e/; tkfg; b?D pko/ L
c"idkoh e/; ftZu i/eo gkoNhnK dk ;wM"sk j' ikt/ sK gkoNhnK
fiabQk w?fi;No/N B{z e/; tkfg; b?D bJh doyk;s g/;a eodhnK jB . fiabQk
w?fi;No/N tZb'A ;hBhno g[fb; egskB gk;'A fog'oN b? e/ e/; tkfg; b?D dh
doyk;s s/ c?;bk fbnk ikdk j? .
j)g[fb; n?eN dh Xkok 25 nXhB cV/ tkjB SZvD pko/ L
id'A e'Jh th tkjB g[fb; tZb'A fJ; n?eN sfjs btko; ;wM e/ cVQ fbnk
ikdk j? sK T[;d/ wkbe tZb'A doyk;s g/;a eoB s/ ;hBhno g[fb; egskB gk;'A
fog'oN ns/ fJsokiajhDsk ;oNhfce/N fbnk iKdk j? ,fi; d/ fwbD s/ fiabQk
w?fi;No/N d/ j[ew T[Zs/ jh tkjB ;g[odkoh s/ SZfvnk ik ;edk j? .
e) Biaopzdh e/;K pko/
;hBhno g[fb; egskB tb'A tZy^tZy n/eNK nXhB Biaopzdh d/ e/;K dh
siathi G/ih iKdh j? , T[jBK s/ ekotkJh fJ; ;akyk tb'Z ehsh iKdh j? .
- g[fb; fJwdkd pko/ L
T[g wzvb w?fi;No/N, fiabQk ftek; s/ gzukfJs nc;o iK fe;/ fiabQk
nfXekoh tZb'a f;cko;a ehs/ e/;K ftZu g[fb; fJwdkd fdZs/ ikD bJh fiabQk
w?fi;No/N d/ e/; g/;a eoB ns/ wzBia{oh T[gozs j[ew ikoh eoB bJh ekotkJh fJ;
;akyk ftZu ehsh ikdh j? .
r)e?dhnK dh g?o'b $ cob' $ nr/soh fojkJh pko/ L
1H;[gov?AN i/b e?dhnK dh g?o'b $ cob' $ nr/soh fojkJh d/ e/; fibQk
w?fi;No/N B{z G/idk j? .
2HfiabQk w?fi;No/N tZb'A fJ; ;pzX ftZu ;hBhno g[fb; egskB gk;'A
fog'oN bJh iKdh j? .
3Hfiabk w?fi;No/N B{z ;hBhno g[fb; egskB tb'A f;cko;a nkT[D s/ jh
e/; f;cko;a
;fjs tXhe vkfJo/eNo iBob nkc g[fb; , i/b ftGkr, gzikp B{z G/fink
iKdk j? .
4H i/bQ ftGkr, gzikp tb'A e?dhnK dh g?o'b $ cob' $ nr/soh fojkJh
;pzXh j[ew gqkgs j'D s/ fiabQk w?fi;No/N tZb'A fJjBK ezwK ftZu ekoiekoh
w?fi;No/N tZb'A b'VqhAdhnk ikwkBsK s;dhe eotkT[D T[gozs ;pzXs ;[gov?AN i/b
B{z e?dh dh pDdh fojkJh ;pzXh nkd/;a fdZsk ikdk j? .
c[Neb ;akyk
fJ; poKu d/ Bkw s'A jh ;gZ;aN j? fe fJ; poKu ftZu vhH;hH dcso Bkb
;pzXs T[j ;kok ezw ehsk iKdk j?, I' fe;/ ft;a/;a ;akyk d/ fBgNko/ y/so ftZu
Bk nkT[Adk j't/ . fJZE/ w[Zy s"o s/ fJ; poKu tb'A fBgNkJ/ ikD tkb/
ezwK dk t/otk doia ehsk iKdk j?, sK fe iB ;XkoB B{z fJ; dh ikDekoh d/ ;e/ .
UH f;B/wk bkfJ;?A; gqkgs eoB bJh g{ok sohek L
;B/wk bkfJ;?A; dk gzikp f;B/wkia ( o?r{b/;aB o{bia, 1952 nXhB ikoh
ehsk iKdk j? . gqkoEh tZb'A Bef;anK dhnK 7 ekghnK ;w/s wkbeh d/ ;p{s g/;a
ehshnK iKdhnK jB ns/ 1500 $^o[gJ/ ;oekoh yiakB/ ftZu iwQK eotk e/ ubkB n;b
o{g ftZu Bkb BZEh ehsk ikdk j?.fJ; T[gozs ;pzXs ftGkrK Gkt L
ekoiekoh fJzihBhno, gqKse wzvb ( G s/ w ) ;akyk, w[es;o.
vthiaBb NkT{B gb?Bo, w[es;o
.
;pzXs T[g wzvb w?fi;No/N .
;hBhno g[fb; egskB, w[es;o
ekoi;kXe nc;o ;pzfXs Bro e";b
ekoiekoh fJzihBhno ( ;VeK s/ g[Zb )
w?B/fizr vkfJo?eNo gzikp fcbw fBT{ia ekog'o/;aB, uzvhrVQ.
AfJsokia wzr/ iKd/ jB . fJBQK ftGkrK gk;'A ;jh fog'oNK gqkgs j'D s/
fiabk w?fi;No/N tZb'A f;B/wk dh fpbfvzr pDkT[D dh nkfrnk fdZsh iKdh j?
.f;B/wk fpbfvzr w[ezwb j'D T[gozs fpB?eko tZb'A fJ; dcso B{z ;{fus ehsk
ikdk j?, fi; s/ fJ; dcso tZb'A ;pzfXs ftGkrK B{z fpbfvzr dh T[;koh ;pzXh
gVQskb eoB T[gozs fog'oN fJ; dcso B{z G/iD bJh fbfynk iKdk j? . fJBQK
ftGkrK gk;'A ;jh Gkt fJsokiajhDsk fog'oNK gqkgs fJz;g?eNo, gzikp, gfNnkbk
ns/ ekoiekoh fJzihBhno, gqKse wzvb ( G s/ w ) ;akyk r[odk;g[o tZb'A f;B/wk
fpbfvzr dk fBohyD ehsk ikdk j?, fi; bJh, bkfj;z;h tZb'A ftGkrK dhnK pDdhnK
ch;K 200$^o[gJ/ ,fpibh dhnK dk fBohyD, ;oekoh yiakB/ ftZu iwK eotk e/ ubkB
fJ; dcaso B{z G/i/ iKd/ jB . fJj bkfJ;?A; jo 3 ;kb pknd bkfJ;z;h tZb'A
1000$^o[gj/ BthBsk cah; iwK eotkT[D T[gozs ;pzfXs ftGkrK gk;'A fog'oN gqkgs
nkT[D s/ fiabQk w?fi;No/N tZb'A nrb/ 3 ;kbK bJh bkfJ;/?A; BthB eo fdZsk
iKdk j? .
NH ;oekoh fojkfJ;a dh nbkNw?AN ;pzXh L
;oekoh fojkfJ;ah wekB jkT{; nbkNw?AN o{bia ^ 1983 nXhB tZy^tZy
e?Nkroh d/ ;oekoh eowukohnK ns/ nfXekohnK B{z nbkN ehsk iKdk j? . fJBQK
fB:wK nXhB fvgNh efw;aBo dh gqXkBrh j/m jkT[; nbkNw?N ew/Nh dk rfmB ehsk
frnk j?, fi; d/ w?Apo fiabk s/ ;?;aB iZi, ibzXo , ekoiekoh fJzihBhno, gqKse
wzvb ( G s/ w ) ;akyk, w[es;o ns/
;jkfJe efw;aBo (i), w[es;o w?Apo
;eZso jB . ;oekoh wekB dh nbkNw?N bJh eowukoh tb'A nkgD/ ftGkr okjhA
fBoXkfos gq'ckow/ ftZu g/;a ehsh iKdh j? . fJj doyk;s fJ; dcso dh ;hBhnosk
;{uh ftZu doi eo bJh ikdh j? ns/ id thA e'Jh ;oekoh wekb ykbh j[zdk j?, sK
ew/Nh tZb'A whfNzr eoB T[gozs fJ; B{z ;hBhnosk ;{uh w[skpe u/now?B, jkT{;
nbkNw?NA ew/Nh, w[es;o tZb'A nbkN
ehsk iKdk j? .
JH fBoGosk ;oNhfce/N ikoh eoB pko/ L
fFijVk ;oekoh eowukoh nkgDh B"eoh d/ d"okB wo iKdk j?, T[;
d/ fBoGo gfotko d/ w?ApoK B{z fBoGosk ;oNhfce/N gzikp f;tb ;oft;ia o{bia ^2
d/ o{b 2H7 nXhB ikohehsk iKdk j? . ;pzXs ftnZeshnK iK ftGkr tb'A fJ; dcso
B{z fbysh p/Bsh eoB s/ ;pzXs T[g wzvb w?fi;No/N okjhA fwqse s/ fBoGo eod/
gfotkoe w?poK dh s;dhe eotkJh iKdh j?, d/ gqkgs j'D s/ fJj ;oNhfce/N ikoh
ehsk iKdk j? .
;H Gkosh Bkrfoesk gqkgs eoB dh ftXh L
Gkosh Bkrfoesk d/D d/ nfXeko e/tb Gkos ;oeko gk; jB . fFpB?gZso 3
gosK ftZu fbnk iKdk j? .dcso tb'A fJ; doyk;s dh gVQskb ;hBhno g[fb;
egskB, w[es;o s'A eotkJh iKdh j?
.Gkosh Bkrfoesk bJh doyk;s T[jh ftnZesh d/ ;edk j?,fi; B{z Gkos ftZu
ofjzfdnk brksko 5 ;kb j' rJ/ j'D .n?;/ ftnZesh tb'A gfjbh Bkrfoesk SZvD
pko/ jbchnK fpnkB t'N ;{uh, ok;aB ekov,iK gk;g'oN nkfd ;p{s g/;a eoBk g?Adk
j? .
Doyk;s dh gVQskb T[gozs i/eo fiabQk w?fi;No/N, w[es;o :'r ;wMD sK e/; ^^^^^^^^^ftGkr
B{z f;cko;a Bkb G/I fdzd/ jB, fi; s'A T[gozs e/; ;oeko B{z b'VQhdh gqtkBrh
bJh G/ih iKdh j? .
JH w?fi;Nhohnb gVQskbK pko/ L
I/eo e'Jh pzdh iK e?dh dh i/bQ ftZu iK fco fe;/ ftnZesh iK jtkbksh
dh g[fb; fjok;s ftZu iK w[ekpb/ ftZu w"s j' iKdh j? ns/ fe;/
;akdh^;[adk wfjbk fi;dh w"s ;akdh d/ 7 ;kb d/ nzdo^nzdo j' iKdh j?, sK
T[;dh w"s d/ ekoBK dh iKu eoB bJh fiqbQk w?fi;No/N ekoiekoh w?fi;No/N
dh fB:[esh eod/ jB ns/ ekoiekoh w?fi;No/N gk;'A fog'oNK b? e/ T[;dh Beb
;oeko ns/ jtkbksh iK g[fb; fjok;s ftZu w"s j'D dh ;{os ftZu fJ;dh
fJZe^fJZe ekgh wB[Zyh nfXekoh efw;aB B{z G/ih iKdh j? .
;H gqshjk;syo eoB pko/ L
ftd/;aK B{z ikD tkb/ ftnZeshnK tb'A fe;/ ftd/;ah ;ckosykB/ ftZu I'
d;skt/ia g/;a ehs/ iKd/ jB, nfij/ gqkoEhnK dh p/Bsh T[Zs/ T[jBK d;skt/iaK
s/ nfXekohnK d/ d;sys fvgNh efw;aBo tb'A gqsh j;skyo ehs/ iKd/ jB . fJjBK
;pzXh ;koh ekotkJh fJ; ;akyk tb'A jh ehsh iKdh j? .
jH nD^ ftnkj[sk ;oNhfce/N ikoh eoB pko/ L
ftd/;aK B{z ikD tkb/ ftnZeshnK B{z nro nDftnkj[sk ;oNhfce/N dh io{os
j't/ sK T[j th fJ;/ jh ;akyk ftZu fpB? gZso fdzdk j? .w?foi nc;o^ew^ fvgNh
efw;aBo d/ j[ew nB[;ko nypkoK ftZu B'fN; d/ e/ fJsokia wzr/ iKd/ jB ns/
;pzXs T[g wzvb w?fi;No/N gk;'A fog'oN bJh iKdh j? . fe;/ gk;'A e'Jh fJsokia
Bk nkT[D s/ ns/ T[g wzvb w?fi;No/N dh fog'oN gqkgs j'D T[gozs fJj ;oNhfce/N
ikoh ehsk ikdk j? .
eH thvhU gkobo bkfJ;?A; gqkgs eoB pko/
thvhU gkobo dk bkfJ;?A; gkobo o{bia ^ 1989 nXhB ikoh ehsk iKdk j? .
fJBQK nB[;ko fijVk ftnZesh thvhU gkobo ubkT[Dk ukj[zd/ j't/, T[;B{z ckow
Bzpo 1 ;w/s Be;a/ dhnK 7 ekghnk, irQk dk ;p{s ns/ fJ; d/ Bkb 130$^o[gJ/
;oekoh ch; yiakB/ ftZu iwK eotk e/ , n;b ubkB fJ; dcso fty/ iwK eotkfJnk
iKdk j? . fJ; T[gozs ;pzXs ftGkrK gk;'A b'VQhdhnK fog'oNK gqkgs eoB bJh
fbyk^ gVQh ehsh ikdh j? . ;pzXs ftGkrK gk;'A ;jh fog'oNK gqkgs j'D T[gozs
fiabk w?fi;No/N tb'A fpB?eko B{z 3 wjhB/ dk nkoiah bkfJ;?A; ikoh eo fdZsk
iKdk j/ . fJj nkoiah bkfJ;?A; fJZe ;kb ftZu 3^3 wjhB/ bJh d' tkoh fdZsk
ikdk j? . fJ; T[gozs ;pzXs ftGkrK gk;'a b'VQhdhnK fog'oNK gqkgs j'D s/
gqkoEh B{z 3 ;kb bJh o?r{bo bkfJ;?A; ikoh eo fdZsk iKdk j? . fJ; bJh,
fpB?eko tZb'A 300$^ o[gJ/ ;oekoh yiakB/ ftZu iwK eotk e/ n;b ubkB fJ; dcaso
gk; g/;a ehsk ikDk j[zdk j/ . fJj bkfJ;?A; jo 3 ;kb pknd ;pzXs ftGkrK gk;'A
b'VQhdhnK fog'oNK $ b'VQhdh ch; ;oekoh yiakB/ ftZu iwK eotkT[D s/ nrb/ 3
;kbK bJh BthB eo fdZsk iKdk j? .
yH fgqzfNzr gq?; ns/ w?riahB dk NkfJNb nbkB eoB pko/ L
fgqzfNzr gq?; ns/ w?riahB dk NkfJNb dh gq?;Z n?Av ofi;aNo/;aB nkc
p[e; n?eN 1867 nXhB ikoh ehsk ikdk j/ . fgqzfNzr gq?;Z dk NkJhNb nbkN
eotkT[D bJh gqkoEh tb'A ckow ^J/ ftZu doyk;s fdZsh iKdh j? ns/ doyk;s d/
fgSb/ gk;/ gq?;Z Ik w?riahB tk;s/ 10 Bkw nzro/iah Gk;ak ns/ 10 Bkw gzikph
Gk;ak ftZu sithia ehs/ iKd/ jB . fJ; T[gozs gqkoEh d/ ukb^ubD B{z s;dhe
eotkT[D bJh ;hBhno g[fb; egskb,
w[es;o B{z fbfynk iKdk j? .;jh s;dhe j'D T[gozs fiabk w?fi;No/N dh
gqtkBrh T[gozs gzikp ;oeko, rqfj wkwb/ s/ fBnK ftGkr B[z fbfynk iKdk j? .
;oeko tb'A NkJhNb nbkN eoB s/ w[V gqkoEh tZb'A v?ebko/;aB dhnK 7 ekghnK fJ;
dcso gk; g/;a ehshnK iKdhnK jB , fi; s/ fJj ekghnK, gzikp ;oeko B{z gqsh
j;skyo bJh G/ihnK iKdhnK jB . gqsh^j;skyo j'D T[gozs fJZe ekgh gqkoEh B{z
ns/ pkeh dhnK ekghnK ;pzXs nfXekohnK B{z G/I fdZshnk ikdhnK jB . w?rihaB dk
th NkJhNb nbkN eoB dk sohek th fJ;/ gqeko dk j? .
rH thHthHnkJhHghi ns/ thHnkJhHghia d/ d"ok gq'rokw
fiab/ ftZu id'A th thHthHnkJhHghia ns/ thHnkJhHghia dk d"ok
gq'rokw j[zdk j?, sK T[j th fJ;/ jh poKu tZb'A fBgNkfJnk iKdk j? . id'A th
e'Jh fJ; soQK dk d"ok gq'rokw j[zdk j? sK, ;hBhno g[fb; egskB, w[es;o B{z b'VQhdh ;[oZfynk , gkfJbN $
n?;ekoN nkfd d/D bJh fbfynk ikdk j? ns/ ;pzXs T[g wzvb w?fi;No/N B{z th
gq'N'e'b w?B{nb nB[;ko b'VQhd/ gqpzX ns/ j'o ;pzXs ftGkrK B{z th b'VQhd/
gqpzX eoB bJh fbfynk iKdk j? sK I' thHthHnkJhHghia ns/ thHnkJhHghia bJh
ft;a/;a ns/ Y[et/A ;BwkB ftZu fe;/ gqeko dh nDrfjbh iK e[skjh Bk j't/ .
xH ikpsk c"idkoh 1973 dh Xkok 144 nXhB gkpzdh pko/ L
id'A th fiabQk w?fi;No/N d/ B'fN; ftZu fbnKdk iKdk j? fe oki ftZu j'
ojhnK xNBktK ekoB fJ; fiab/ ftZu nwB s/ ekB{zB dh jkbs ftrVB dk vo j? ns/
nwB s/ ;aKsh Gzr j' ikD s/ ikBh ns/ wkbh B[e;kB j'D dk th nzd/;ak j?, nfijh
jkbs ftZu fJ; dh o'eEkw bJh iakps c"idkoh 1973 dh Xkok 144 nXhB gkpzdh
brkT[D bJh tZy^tZy gqeko d/ j[ew ikoh ehs/ iKd/ jB . fJj j[ew 2 wjhB/ bJh
ikoh eoB bJh fiabQk w?fi;No/N ;wZoE nfXekoh jB .
CH ;oekoh eowukohnK ns/ fwbNoh eowukohnK d/ ukb^uZbD s;dhe eoB pko/
;oekoh f;tb ns/ fwbNoh eowukohnK d/ ukb^uZbD s;dhe eoB bJh tZy^tZy
ftGkrK tZb'A fJ; dcso B[z fbfynk iKdk j?, fi; T[gozs ;hBhno g[fb; egskB
tb'A eowukoh dk ukb^uZbD ;jh s;dhe j'D T[gozs ;pzXs ftGkr B{z ;oNhfce/N
ikoh eo fdZsk iKdk j? .
n;bk
;akyk
fJ; ;akyk ftZu n;b/ Bkb ;pzXs ;kok ezw j/m fby/ nB[;ko ehsk iKdk j?
L
1H BtK n;bk bkfJ;?; gqkgs eoB pko/ L
BtK bkfJ;?A; gqkgs eoB bJh fpB?eko tZb'A ;afvT{b 3 J/ ckow ftZu
doyk;s jo gZy'A w[ezwb eoe/ d/Dh j[zdh j? ns/ bkfJ;?A; dh doyk;s gqkgs j'D
s/ ;hBhno g[fb; egskb, w[es;o ns/
;pzXs T[g wzvb w?fi;No/N gk;'A doyk;s ftZu Go/ rJ/ sZEK dh gVQskb eotkJh
iKdh j? .;hBhno g[fb; egskB, w[es;o
gk;'A doyk;s s/ Bk fJsokia ;oNhfce/N gqkgs j'D s/ gqkoEh dh doyk;s dcso
tZb'A ftukoh iKdh j? ns/ fiabk w?fi;No/N iK tXhe fiabk w?fi;No/N dh gqtkBrh
T[gozs gqkoEh B{z bkfJ;?A; dh ekgh ;afvT{b 3 ftZu ikoh ehsh ikdh j? .
BtK n;bk bkfJ;?A; gqkgs eoB bJh b'VqhAd/ d;skt/ia L
T;av{b 3 J/ ( doyk;s ckow )
Nckow BzL 32 J/ ftZu iwK ch; dh o;hd
J3 gk;g'oN ;kJhia c'N'nK, s;dhe ;[adk fiBQK ftZu'A fJAe ckow Bkb
fugekJh j't/ .
;fBoXkfos gq'ckow/ ftZu vkeNoh ;oNhfce/N I' fJZe ;oekoh vkeNo (
;hHn?wHUHiK n?;Hn?wHUH ) tZb'A ikoh j'Dk ukjhdk j? .
jjbchnK fpnkB ekoiekoh w?fi;No/N doik nZtb s'A s;dhe ;[adk j't/ .
eftXkB ;Gk tkbh t'No ;{uh d/ gzB/ dh s;dhe ;[adk Beb fi; ftZu gqkoEh
dk BK doi j't/ .
yok;aB ekov dh s;dhe ;[adk Beb
rT[wo d/ ;p{s ti'A ;oNhfce/N
xcod iwKpzdh fi; ftu gqkoEh $ T[;d/ gfotko dh wkbeh iawhB j't/ .
uBe;ak wekB fiZE/ gqkoEh dh gZeh fojkfJ;a j't/ .
2H n;bk
bkfJ;?A; BthB eoB pko/
Udoyk;s g/;a eoB ;w/A n;b/ dk fBoXkfos nfXekoh gk;'A fBohyD iao[oh
j?.
NgqkoEh tZb'A fBoXkfos gq'cokw/ nB[;ko fpB? gZso .
Jch; d/ ;p{s ftZu ckow Bzpo32 J/ ubkB dh n;b gos ftZu .
;fpnkB jbchnKi' ekoiekoh w?fi;No/N doik nZtb s'A s;dhe j't/ .
jgZeh fojkfJ; ;pzXh ;p{s ok;aB ekov nkfd
w[es;o fiab/ ftZu gfjbK pD/
ns/ ;w/A^f;o BthB eokT[D bJh fdZs/ n;bk bkfJ;?A;, fiBQK d/ fybkc g[fb; B[z
fJsokia iK fe;/ ndkbs tZb'A e'Jh j[ew Bk j't/, ;jh ns/ b'AVQhd/ d;skt/ia
g/;a eoB T[gozs s[ozs BthB ehs/ ikd/ jB .
3H n;bk yohdD , t/uD s/ fJzdoki eoB $ eZND dh ftXh L
gqkoEh tb'A bkfJ;?A; gqkgs eoB s/ fdZs/ rJ/ yohd ;w/A ftZu T[; tb'A
n;bk yohd eoe/ dcaso ftZu T[;dk fJzdoki ;pzXs bkfJ;?A; ftZu eoB bJh n;bk
bkfJ;?A; dh ekgh ;w/s g/;a eobk g?Adk j?, fi;dk fBohyD bkfJ;?A; nfXekoh iK
T[; tb'A fB:[es ehs/ rJ/ nfXekoh tZb'a ehsk ikdk j? ns/ n;bk bkfJ;?A; ftZu
doi eoe/ bkfJ;?A; tkfg; eo fdZsk iKdk j? .id'A bkfJ;?A;h B/ nkgDk n;bk
t/uDk j[zdk j? , sK T[;B{z nkowia n?eN dh Xkok nXhB 45 fdB gfjbK fiabQk
w?fi;No/N iK ;pzXs g[fb; ;N/;aB d/ fJzBukoi B{z B'fN; d/Dk j[zdk j? fe T[;
B/ fe; ftnZesh B{z fi; gk; bkfJ;?A; j't/ B{z iK wzBi{ao ;a[dk n;bk vhbo B{z
t/uDk j? . i/eo n;bk fe;/ vhbo s'A yohfdnk iKdk j?, sK fJ; B{z bkfJ;?A;
ftZu doi eoB ;pzXh 45 fdB dk B'fN; j'D dh iao{os BjhA j? .
45 fdB dk ;wK phsD T[gozs tXhe fiabQk w?fi;No/N $ fiabQk w?fi;No/N
dh gqtkbrh b?D T[gozs n;b/ dk fJzdoki bkfJ;?A; s'A eZN fdZsk iKdk j? ns/
i/eo gqkoEh tb'A jfEnko yohd eoB bJh j'o yohd ;wK wzfrnk frnk j't/ , sK
T[;B{z d/ fdZsk iKdk j?, BjhA sK T[;dk bkfJ;?A; e?A;b eo fdZsk ikdk j? . fB:wK
nB[;ko fe;/ ftnZesh B{z fJZe ;kb s'A tZX dk yohd ;wK BjhA fdZsk ik ;edk .
ch;K ;pzXh t/otk
Bt/A $ BthBsk ;pzXh n;bk bkfJ;?A;K dhnK ch;K dk t/otk j/m fby/
nB[;ko jBL
bVh Bzpofe;w n;bkch;BthB eoB ;w/A BthB eoB ;w/A
( nDtofis p'o ) ch; b/N ch;
^^^^^^^^^ ^^^^^^^^^^ ^^^^^^ ^^^^^^^^^^^^^ ^^^^^^^^^^
1 fotkbto $ fg;Nb 250$^ o[gJ/ 150$^o[gJ/ 300$^o[gJ/
2 ekopkJhB $ okJhcb150$^ o[gJ/ 90 $^o[gJ/ 180$^o[gJ/
3H fJZe Bkbh, d' Bkbh pzd{e 100$^o[gJ/ 60$^o[gJ/ 120$^o[gJ/
bkfJ;?A; Xkoh dh w"s j'D T[gos L
nro fe;/ bkfJ;?A;h dh w"s j' ikdh j?, sK T[;d/ tko;K tb'A g[fb;
;N/;aB, :{fBN nkowoh iK bkfJ;?A; Xkoh n;bk vhbo gk; fwqse dh w"s s'A
fJZe wjhB/ d/ nzdo^nzdo jfEnko iwK eotkT[Dk iao{oh j[zdk j? L
fJ; T[gozs fwqse d/ ekB{zBh tko;K B{z jfEnko iwK eokT[D dh fwsh s'A 1
;kb d/ nzdo^nzdo iwQK eotkJ/ rJ/ jfEnko $ r'bh f;Zek tkfg; b/D dk fBgNkok
eoB dk jZe j? . fi; dh nkfrnk fiabQk w?fi;No/N B{z doyk;s d/ e/ bJh ik ;edh
j? .
i/eo jfEnko iwK eosk iK ekB{zBh tko; Bh:s ehs/ ;w/A d/ nzdo nkgDk
jfEnko iK r'bh f;Zek tkfg; BjhA b?Adk iK fBgNkok BjhA eodk sK fiabQk
w?fi;No/N B/ nkowia n?eN 1959 dh ;?e;aB 21 dh ;p ;?e;aB 3, 4 , 5 ns/ nkowia
o{bia 1962 s/ o{b 46 (5) ( ph ) nB[;ko ekotkJh eoBh j[zdh j?, fi; nB[;ko
nfijk n;bk ns/ r'bh f;Zek ;oekoh wkbykB/ ftZu iwK eok d/Dk j[zdk j? .
tofis p'o d/ n;bk bkfJ;?;K B{z BthB eoB ;pzXh L
tofis p'o dk bkfJ;?A; ;hBhno g[fb; egskb, w[es;o gk;'A fJsokiajhDsk ;oNhfce/N gqkgs j'D s/ jh BthB ehsk
iKdk j? . pkeh dh ;koh ekotkJh T[j jh ehsh ikdh j?, fijVh fe nBtofis p'o
n;bk bkfJ;?A; dh BthBsk bJh ehsh iKdh j? .
n;bk bkfJ;?A; dk nfXeko y/so tXkT[D pko/ L
gzikp ;oeko ,rqfj wkwb/ s/ fBnK ftGkr dhnK jdkfJsK nB[;ko fiabQk
w?fi;No/N B{z e/tb gzikp oki dk jh n;bk bkfJ;?A; ikoh eoB dk nfXeko j? . go
i/ fe;/ ftnZesh tZb'a nkgD/ n;bk bkfJ;?A; dk nfXeko y/so gzikp oki s'A ;kok
Gkos to;a eotkT[Dk j't/ sK T[;dh doyk;s B[z ftukoB T[gozs I' :'r gkJh ikdh
j?, sK gzikp ;oeko, rqfj wkwb/ s/ fBnK ftGkr B{z T[;dh doyk;s f;cko;a ;fjs
G/I fdZsh iKdh j? . fJj f;cko;a e/tb j/m do;kJ/ rJ/ e/;K ftZu jh G/iDh
j[zdh j? L
1H g?ok fwbNoh $ fwbNoh go;'Bb
2H nkJhHJ/Hn?;H $ nkJhHghHn?;H, ghH;hHn?;H nca;o
.
3H n?wHn?bHJ/H $ n?wHghH ns/ wzsoh .
4H vkeNo $ tehb iK j'o feZsk ;g?;afb;N iK nfijk
ftnZesh .
5H fi; ftnZesh dh ikfJdks fe;/ d{;o/ oki iK
:{BhnB N?ohNoh ftZu j't/ .
6H fi; B{z fiabQk w?fi;No/N ih ft;a/;a s"o
s/ iao{oh ;wMD .
fiabQk
wkb b/ykeko ( sekth ns/ wkb )
fJj ;akyk th fvgNh efw;aBo dcso dh wjZstg{oB ;akyk j?. fJ; ;akyk dk
nc;o fJzukoi fiabQk wkb nc;o j?, I' fe ;w/A^;w/A f;o fJ; ;akyk ftZu j'D
tkb/ ezwK gqsh fvgNh efw;aBo ih B{z ;[Mkn fdzdk ofjzdk j? L
fJ; ;akyk ftZu j/m fby/ ezw ehs/ iKd/ jB L
1H jVQK $ Gkosh toyk $ rV/wko j'D ekoB c;bK d/ B[e;kB bJh okjs d/D
;pzXh.
2H ;/w ekoB ca;b Bk phiD ;pzXh e/; .
3H c;b B{z nZr bZrD ekoB j'J/ B[e;kB ftZu okjs d/D ;pzXh e/; .
4H e[dosh nkcasK ekoB wB[Zyh w"sK g;a{ XzB iK ikfJdks wekB nkfd
d/ B[e;kB ftZu okjs d/D ;pzXh e/; .
T[go'es j'J/ B[e;kB ;pzXh gqGkfts ftnZesh B[e;kB j'D d/ s[ozs pknd
gNtkoh d/ o'iBkwu/ ftZu ogN doi eotkJ/rk ns/ ;pzXs EkD/ ftZu b'V nB[;ko
n?cHnkJhHnkoH doi eotkJ/rk ns/ fJjBK d;skt/iak d/ Bkb jbchnK fpnkB ;w/s fJ;
dcaso B{z doyk;s g/;a eo/rk . fJj doyk;s ;pzfXs T[g wzvb w?fi;No/N ns/
sfj;hbdko okjhA fwZE/ j'J/ gq'ckow/ nB[;ko gVQskb w[ezwb eoe/ fog'oN tkfg;
fJ; dcaso B{z G/id/ jB, fi; T[gozs fJj e/; fJ; dcso tZb'A gzikp ;oeko, wkb
ftGkr B[z G/fink iKdk j? . ;oeko gk;'a okjs gqkgs j'D s/ gqGkfts ftnZeshnk
B{z okjs ok;ah ;pzfXs T[g wzvb w?fi;No/N okjhA tzvh ikdh j? .
edosh nkcasK ekoB j'JhnK wB[Zyh w"sK d/ e/; ftZu gqkoEh B{z
fwqse ftnZesh dk w"s dk ;oNhfce/N ns/g';N wkoNw dh fog'oN th ;akfwb
eoBh ukjhdh j? . e[dosh nkcasK ekoB j'J/ vzroK d/ B[e;kB ;pzXh fvgNh
vkfJo?eNo, g;{^ gkbD ftGkr d/ jbek t?Nboh vkeNo tZb'A w"s d/ ekoBK
pko/ ikoh ;oNhfce/N th ;akfwb eoBk j[zdk j? .
t;{bh ;pzXh ;kok ezw L
G"A wkb, nkfpnkBk, b'eb o/N nkfd Bkb ;zpXs ;ko/ ezw th fJ;/ jh
;akyk ftzu ehs/ iKd/ jB . fJBQK d/ Bkb ^ Bkb sekth eoia/ , ohj?pbhN/;aB
fvT{ia, bkJh ^ wkJh dh t;{bh ;pzXh fog'oNK sfj;hb dcso ftZu'A gqkgs ehshnK
iKdhnK jB . wZd bkJh^wkJh dh t;{bh ;pzXh fog'oN jo wjhB/ T[g wzvb
w?fi;No/NK d/ dcaso s'A gqkgs eoe/ ns/ T[jBK tb'A gqkgs j'JhnK fog'oNK B{z
;zefbs eoe/ ;oeko ns/ efw;aBo, ibzXo wzvb, ibzXo ih B{z G/ihnK iKdhnK jB .
j[D id fe G'A wkb ns/ nkfpnkBk ;oeko tb'A ysw ehsk ik u[Zek j? , e/tb
nkfpnkB/ dh wZd ftZu stkB dh fvwKv $ ys"BhnK wfjewk f;zukJh ftGkr
tZb'A ;pzfXs sfj;hb dcsoK ftZu G/ihnKiKdhnK jB . sfj;hb dcsoK ftZu'A SkN
eoe/ ;pzXs jbek wkb nc;oK B{z G/ihnK iKdhnK jB ns/ t;{bh T[jBQK tb'A jh
ehsh iKdh j? . fJ; dcaso tb'A ;pzXs ftGkr B[z ;{uBk $ fttoD G/i/ ikd/ jB
.fibQ/ dhnk tZy^tZy sfj;hbK dhnK fsnko ehshnK tZy^tZy soQK dh t;{bh Bkb
;pzXs fe;aspzdhnK dh gqtkbrh fiabk e[b?eNo tZb'A fdZsh ikdh j? ns/ gqtkBth
T[gozs t;{bh bJh fJj fe;aspzdhnk ;pzfXs sfj;hbK ftZu G/ihnK ikdhnK jB . fJj
foekov ;EkJh o{g ftZu sfj;hb dcasoK ftZu T[gbZpX j[zdk j? .
eb?eNo o/N $ G"A gqkgsh ;pzXh ezw
fJ; ;akyk ftZu ;pzfXs G" gqkgsh e[be?NoK tZb'A n?etkfJo ehsh
ikD tkbh G" d/ o/N iK fJsokiajhDsk ;oNhfce/n ikoh eoB ;pzXh e/; G/i/
ikd/ jB,T[j th fJ;/ jh poKu ftZu vhb ehs/ iKd/ jB . e[b?eNo o/N d/ e/;
;pzXs T[g wzvb w?fi;No/NK B{z G"A d/ o/NK ;pzXh ;{uBk fB:s $ fwZE/
j'J/ gq'ckow/ ftZu G/iD bJh fbfynk iKdk j?, T[jBK tb'A o/N gqkgs j'D s/
fibQk gZXo s/ rfms fiabk gqkfJ; ew/Nh dh whfNzr fvgNh efw;aBo tZb'A fB;fus
eotk e/ o/N fce; ehs/ iKd/ jB ns/ fJjBK o/NK dh ekgh ;pzXs G"A gqkgsh
e[b?eNoK B{z b'VQhdh ekotkJh bJh G/ih iKdh j? .fiBQK e/;K ftZu fiabQk
e[b?eNo dk nfXeko y/so BjhA j[zdk , T[j ;oeko B{z gqtkBrh bJh G/i/ iKd/ jB
. gqtkBrh T[gozs iawhB n?etkfJo eoB bJh G"A gqkgsh e[b?eNoK B/ b'Avhdh
ekotkJh eoBh j[zdh j?, fJ; s'A pknd ;pzfXs G"A gqkgsh e[b?eNoK tZb'A
ntkov fsnko eoe/ fJ; dcaso B[z gqtkBrh bJh G/fink ikdk j? , fiBQK ftZu
b'VQhdh ekotkJh fJ; ;akyk tZb'A eoB T[gozs gqtkBrh jk;b ehsh iKdh j? .
ntkov ;pzXs wfjefwnK d/ G"A gqkgsh e[b?eNoK tZb'A jh ;[DkJ/ iKd/ jB
ns/ g/w?AN nkfd th T[BQK tb'A jh ehsh iKdh j? . fJjBK e/;K ;pzXh I' th
ndkbsh e/; j[zd/ jB, T[jBK dh g?oth ;pzXs G"A gqkgsh e[b?eNo $ ftGkrK
tZb'a jh ehsh iKdh j? . fJ; a;kyk tZb'a e/tb ;pzfXs G"A gqkgsh
e[b?eNoK ns/ ;oekoh ftGkrK Bkb skbw/b ehsk ikdk j? .
ndkbsh tkozNK dh skwhb
tZy^tZy ndkbsK $ jkJhe'oNK pkjob/ okiK tZb'a I' th tkozN wkb dh
pekfJnk ok;ah dh t;{bh bJh gqkgs j[zd/ jB, T[BQK tkozNK B{z ;pzXs T[g wzvb
w?fi;No/NK d/ dcaso B{z b'VQhdh ekotkJh bJh G/fink ikdk j? . skwhb gqkgs
j'D s/ fog'oN ;pzXs ndkbs B{z G/I fdZsh iKdh j? .
u"ehdkoK dh sBykj ;pzXh
u"AehdkoK dhnK sBykjK ;pzXh ;oekoh nbkNw?N fJ; ;akyk B[z gqkgs
j[zdh j?, T[j fiabQ/ d/ ;w{j T[g wzvb w?fi;No/NK d/ dcasoK B[z
u"ehdkoK B[z sBykj d/D bJh G/I fdZsh iKdh j? ns/ T[g wzvb w?fi;No/N d/
dcasoK tZb'A fJj oew sfj;h dcasok B[z nbkN eoe/ G/I fdzd/ jB ns/ T[jBK B[z
sBykj th sfj;hb dcasoK ftZu fdZsh iKdh j? . u"AehdkoK ^ N?e; dh fiabQ/
ftZu e[Zb fvwKv fJ; dcaso ftZu sfj;hbdkoK gk;'A gqkgs j[zdh j?, fi;dh
gqtkBrh fiabk e[b?eNo s'A b? e/ tkfg; sfj;hb dcasoQK B[z G/I fdZsh iKdh j?,
fi; dh t;{bh ns/ sBykj dk G[rskB ;pzXs wkb nfXekohnK tb'A jh ehsk iKdk j? .
w[Zy ofi;No/;aB eboe
fvgNh efw;aBo dcso dh fJj fJZe pj[s jh wjZstg{oB ;akyk j?, fi; d/
nca;o fJzukoi th fiabQk wkb nc;o jB . fJ; ;akyk ftZu w[es;o fiabQ/ ftZu j'JhnK iawhBK $
ikfJdksK dhnK ofi;NohnK, w[yfsnkoBkfwnK ns/ t;hnsK d/ fgSb/ 12 ;kbK s'A tZX
g[okD/ foekov B{z ;KG e/ oZfynk j'fJnk j? . fJjBK d;skt/iaK dhnK s;dhe
;[adk BebK b'eK B{z ikoh ehshnK iKdhnK jB . fJjBK BebK s'A gqkgs j'D tkbh
;oekoh ch; yiakB/ ftZu iwK eotkJh iKdh j? . Beb b?D dk sohek ns/ T[;dh cah;
dk t/otk j/m fby/ nb[;ko j? L^
ofi;Nov d;skt/ia dh Beb b?D bJh gqkoEh tZb'A fJZe doyk;s ns/ 1H25
o[gJ/ dk e'oN ch; ns/ 15$^o[g? dk n;aNkw d/ e/ s;he ;[adk Beb b?D bJh iawhB
$ ikfJdks dk g{ok t/otk doyk;s ftZu d/ e/ s;dhe ;[aadk Beb gqkgs ehsh ik
;edh j? . s;dhe ;[adk Beb b?D bJh ;oekoh cah; dk t/otk fJ; gqeko j? L^
T) gqkgs ehs/ ikD tkb/ d;skt/ia I' gfjb/ 20 ;kbK ftZu nkT[Adk j't/,
5 ;ca/ sZe T[;dh ;oekoh ch; 100$^o[g? j? .
n) i/eo s;dhe ;a[dk Beb 5 ;fcanK s'A fiankdk j't/, sK T[;d/ Bkb
15$^o[gJ/ gqsh ;ca/ d/ fj;kp Bkb ;oekoh ch; t;{b ehsh iKdh j? .
J) i/eo gqkgs ehs/ ikD tkb/
d;skt/ia 20 ;kbK s'A T[gZo j't/ sK T[;dh 5 ;ca/ sZe ;oekoh ch; 175$^o[gJ/
j? .
;) i/eo s;dhe ;[adk Beb 5 ;ca/ s'A fiankdk j't/ sK T[;d/ Bkb
20$^o[gJ/ gqsh tkX{ ;ca/ d/ fj;kp Bkb ;oekoh cah; t;{b ehsh iKdh j? .
Gko ofjs ;oNhfce/N ikoh eoB ;pzXh L
FiBQK ftnZeshnK tZb'A p?Ae gk;'A eoiak b?D bJh nkgDh iawhB $ ikJdks
froth oZy e/ eoiak gqkgs ehsk ikDk j[zdk j?, T[j fJ; ;akyk ftZu'A Gkos ofjs
;oNhfce/N b?D bJh fJZe doyk;s ns/ 1H25 o[gJ/ dk e'oN ch; ns/ 15$^o[gJ/ d/
n;aNkw g/go s/ fpnkB jbchnK s;dhe ;[adk d/ e/ b? ;edk j? . fJ; doyk;s s/
y/soh nwb/ gk;'A fog'oN eotkT[D T[gozs fizB/ ;kbK dk ;oNhfce/N fbnk ikDk
j't/,T[B/ ;kbK dk ;oNhfce/N ikoh eoB ;w/A gfjb/ ;kb dh ;oekoh cah; 2$^o[gJ/
ns/ pkeh d/ ;kbK dh 1$^o[gJ/ gqsh ;kb d/ fj;kp Bkb t;{b ehsh iKdh j? .
wjo pzd t;hnsK B{z iwK eoB ns/ y[btkT[D pko/ L
e'Jh th ftnZesh fi; B/ nkgDh t;hns r[gs s"o s/ oZyD bJh nkgDh
ebwh iK fe;/ fbykoh gk;'A fbytk e/ fe;/ w'jspko ftnZesh dh rtkjh gk e/ pzd
fbckc/ s/ nkgDk Bkw ns/ g{ok gsk fby e/ fe;/ fizw/tko ftnZesh dh jkiaoh
ftZu fJj pzd t;hne ofi;Noko w[es;o
ih d/ dcaso ftZu iwQk eotk ;edk j? . w'jopzd t;hns B{z iwQk eotkT[D dh
;oekoh ch; 10$^o[gJ/ j? .
t;hns eosk dh w"s j'D T[gozs T[;d/ tko;K tZb'A T[;dh w"s
dk ;oNhfce/N ns/ fBoXkfos ch; dh ndkfJrh T[gozs fJZe doyk;s ;w/s nkgD/
fwqse fo;as/dko t;hne B{z ;oekoh ch; 15$^o[g? iwkA eotk e/ y[btk ;ed/ jb .
tko; y'bh rJh t;hns fBoXkfos ofi;No ftZu Beb t;hns doi eoe/ ,fco fiabQk wkb
nc;o s'A s;dhe j'D T[gozs gqkgs eo ;edk j? . fJ; dh ;oekoh ch; 100$^o[gJ/
j? .
t;heK Bth;K d/ bkfJ;?A;k ;pzXh L
t;hek Bth; d/ bkfJ;?A; b?D bjh doyk;s fJz;g?eNo iBob nkc ofi;No/;aB,
gzikp, ibzXo ih d/ dcaso ftZu fdZsh ikdh j? . t;hek Bth; d/ bkfJ;?A; ikoh
eoB bJh fJz;g?eNo iBob nkca ofi;No/;aB, gzikp tb'A fbysh N?;N fbnk iKdk j?
ns/ N?;N ftZu gk; j'J/ ftnZeshnk B[z fJj bkfJ;?; e[b?eNo tb'A ikoh ehs/
iKd/ jB .
n;Nkw co';aK d/ bkfJ;?; ikoh eoB pko/ L
n;aNkw co';a dk bkfJ;?A; sfj;hbK ftZu b?D bJh fpB? gZso ns/ :'rsk
;oNhfce/N dh brk e/ fJ; dcaso B{z doyk;s fdZsh ik ;edh j? . gqkgs j'JhnK
doyk;sK dk t/otk wkB:'r efw;aBo, ibzXo wzvb, ibzXo ih B[z e/; G/I e/ doyk;s
nB[;ko n;kwhnK dh wzr ehsh iKdh j? ns/ :'r gkJ/ rJ/ fpB?ekoK B{z b'VQhdk
bkfJ;?A; ikoh eo fdZsk iKdk j? . sfj;hbK s'A pkjo bkfJ;?A; b?D bJh e[b?eNo
;wZoE nfXekoh jB .
ofi;Nov t;hnsK dh Beb gqkgs eoB pko/ L
e'Jh th gqkoEh t;hns dh Beb b?D bJh fJ; dcaso ftZu fJZe doyk;s 1H25
o[gJ/ dk e'oN ch;, 15 $^ o[gJ/ d/ n;aNkw ns/ fwqse dh w"s dk ;oNhfce/N
g/;a eoe/ t;hns dh Beb b? ;edk j? .
;do ekB{zr' ;akyk
fJ; ;akyk ftZu fiwhdkoK dhnK iawhBK dk g{ok^ g{o kb/yk^I'yk Gkt
foekov oZfynk iKdk j? . fJ; ;akyk dk fJzukoi fiabQk wkb nc;o j[zdk j? . fJ;
ftZu w[Zy s"o s/ j/m fby/ ezw j[zd/ jB L
wkb foekov dh d/y^o/y
pzd'p;s s'A b? e/ j[D sZe dk foekov fJ;/ ;akyk ftZu j[zdk j? . jo
;kb fiBQK y/sK dhnK iwKpzdhnK fsnko j[zdhnK jB, T[j iwKpzdh gfjbK 7 ;szpo
B[z dcaso sfj;hb ftZu iwQK eokJhnK iKdhnK jB . fJ; s'A s[ozs pknd jh ;oeb
o?thfBT{ nca;o tZb'A ns/ frodkto tZb'A gVQskb eoe/ id'A iwKpzdh g{oh soQK
w[ezwb j' iKdh j?, sK T[; s'A pknd 30 ngq?b B{z ;do dcaso ftZu gNtkoh jbek
tZb'A y[d iwKQ eokJh iKdh j? .
id pko;aK iK jVQ nkT[D eoe/ iawhB ftZu E{o iK ;/w g?dk j' iKdh j?,
sK fJ; dcaso tZb'A ;pzfXs sfj;hbdkoK s'A nzeV/ wzrtk e/ g{o/^g{o/ foekov
ftZu doi ehs/ iKd/ jB , fiBQK dk fBgNkok ftZs efw;aBo, wkb, gzikp ih dhnK
jdkfJsK d/ nB[;ko ehsk iKdk j? .
w'jsww dh fB:[esh pko/ L
id e'Jh w[nkchdko $ w'jsww dh w"s j' iKdh j?, sK I' th ftnZesh
BtK w'jsww pBD bJh doyk;s d/Dh ukj/ sK T[; ;pzXh ;t?^;gZ;aN ns/ ft;fsqs
fog'oN T[g wzvb w?fi;No/N gk;'A gqkgs ehsh ikdh j?, fi; dh ;[DtkJh T[gozs
BthA fB:[esh e[b?eNo ;kfjp dh ndkbs tZb'A ehsh ikdh j? .
foekov w[nkfJBk L
id fe;/ fiwhdko iK T[;d/ nfXekov ftnZesh B/ foekov wkb dk w[nkfJBk
eoBk j't/ sK T[j fJ; bJh doyk;s s/ 5$^o[gJ/ dk e'oN ch; bk e/ fiabQk wkb
nc;o dh gqtkBrh b?D T[gozs dcaso ftZu'A nk e/ foekov dk w[nkfJBk eo ;edk j?
.
iwKpzdh ;pzXh L
jo fgzv dh iwKpzdh jo 5 ;kb pknd fsnko j[zdh j? ns/ fJ; ftZu fgSb/ 5
;kbK d"okB nkJhnK spdhbhnK B[z ukb{ ;kb dh 15 I{B sZe c?;bk;[adk
fJzsekbK okjhA do;k e/ iwQKpzdh ftZu nwb ehsk iKdk j? . wkb foekov ftZu
i/eo e'Jh ftnZesh nkgD/ jZeK ns/ fjZ;/ ;pzXh ikBDk ukj/ sK fJ; ;akyk Bkb
;zgoe eo ;edk j? . f;aiok B;p w[;kth iK iawhBh Be;a/ ;pzXh fJzdoki th fJ;
;akyk s'A ikD/ ik ;ed/ jB, Gkt fe wkb Bkb ;pzXs ;ko/ foekov iK fe;/ gqeko
dh ikDekoh fJ;/ ;akyk s'A jk;b ehsh ik ;edh j? .
frodktoh ;pzXh L
fSwkjh frodktoh iawhBK Bkb ;pzXs nfs wjZstg{oB ezw j[zdk j?, I' fe
fJ;/ jh ;akyk tb'A ehsk iKdk j? , fi;d/ nkXko s/ jh wkb foekov fsnko j[zdk
j? . fJ; pko/ jo ek;aseko $ G'A wkbe B{z ;[u/s j'Dk ukjhdk j? . ca;b jkVQh
dh frodktoh 1 wkou s'A 31 wkou sZe ns/ ;kT[D dh frodktoh 16 ;szpo s'A 15
nes{po sZe j[zdh j? .fJ; frodktoh dhnK fgzv tko fwshnK fJ; dcaso gk;'A
ikDhnK $ gqkgs ehshnk ik ;edhnK jB . frodktoh ;w/A jo ftnZesh B{z nkgDh
frodktoh eokT[D bJh Bzpodko ns/ gNtkoh Bkb ;fj:'r d/Dk ukjhdk j? ns/ s;Zbh
eoBh ukjhdh j? fe T[;dh phih j'Jh c;b ns/ iawhB pko/ fJzdoki do[;s jB .
fe;/ gqeko dh th f;aekfJs dh ;{os ftZu s[ozs ;pzXs jbek nca;o ( sfj;hbdko $
BkfJp sfj;hbdko ) iK T[g wzvb w?fi;No/N Bkb ;zgoe eoBk ukjhdk j? . toBD:'r
j? fe gNtkoh gk; fe;/ th ftnZesh dh frodktoh T[;dh woiah iK ;fjwsh d/
j;skyoK fpBK pdbD dk e'Jh nfXeko BjhA j? .
fJzsekbK ;pzXh L
nkw b'eK dh ikDekoh bJh dZf;nk iKdk j? fe id e'Jh ftnZesh iawhB
;pzXh p?n,fjpk, spkdbk, tok;s, gNk ofjD nkfd okjhA jZe gqkgs eodk j? sK wkb
d/ foekov dh ;'X bJh gNtkoh fJzsekb doia eodk j? . gNtkoh dh fvT[Nh j? fe
T[j nkgD/ ;ko/ fJzsekb s[ozs $ ;w/A f;o doi eo/ . gNtkoh fJzsekb doi eoe/
gos gNtko ns/ gos ;oeko dk frodkto s'A ;jh fJzdoki pko/ w[nkfJB eotkT[Adk
j/ .sfj;hbdko iK BkfJp sfj;hbdko T[;dk c?;bk eod/ jB, gozs{ i/eo nfij/
fJzsekb d/ ;pzX ftZu fe;/ B[z e'Jh fJsokia j't/, sK w[sBkik fJzsekb T[g
wzvb w?fi;No/N iK fiabQk e[b?eNo tZb'A fB:[es T[u ^ nfXekoh eod/ jB .
fJzsekb d/ c?;b/ dh cah; T[; ftnZesh s'A 100$^ o[gJ/ gqsh fJzsekb jk;b eod/
jb,I' ;oekohyiakB/ ftZu dkyb eokT[D bJh y[d nfXekoh fizw/tko j[zd/ jB .
e'Jh ftnZesh fJzsekb dh Biao;kBh eotkT[D bJh iK w[;zBk ( v[gbhe/N ekgh )
fsnko eotkT[D bJh th fJ; ;akyk Bkb ;zgoe eo ;edk j? .
fiB;tkok $ pko;aK dk fttoD ;pzXh L
fiB;tkoK ns/ pko;aK ;pzXh th ezw fJ;/ jh ;akyk ftZu ehsk iKdk j? ns/
fJ; ;akyk ftZu'A fJj th gsk ehsk ik ;edk j? fe fiabQ/ ftZu c;bK d/ ek;as
j'J/ oep/ d/ nzeV/ fe; soQK jb . fiabQ/ ftZu fe; w";w ftZu iK fe; ca;b
dk fesBk yokpk j'fJnk j?, T[j th fJj ;akyk jh dZ;D d/ ;wZoE j[zdh j? .
fiabQ/ ftZu j'Jh pko;a dk fdB tko $ wjhBktko fttoD th fJ;/ ;akyk s'A jk;b
ehsk ik ;edk j? .
fiabQk wkb nc;o d/ dcaso tb'A b'eK dh ikDekoh pko/ L
1H gouk $ ofi;Noh sfj;hb ftZu' jbekjo wjhB/ dh gfjbh ns/ 16 skohy
ekB{zr' B{z G/iD dh fwsh
2H gNtkoh tZb'A fJzsekb doi eoB dk ;wK gouk ofi;Noh fwbD s'A fJZe
wjhB/ d/ nzdo^nzdo
3H MrV/ s'A fpBK fJzsekb c?;bk eoB dkte{J/ s'A 6 wjhB/ d/ nzdo ^nzdo
;wK
4H MrV/ tkb/ fJzsekb c?;bk j'D dk ;wK te{J/ s'A 6 wjhB/ d/ nzdo^nzdo
5H sfj;hb ftZu fsnko iwKpzdh d/ dkyb/7 ;szpo sZe dh fwsh
6H ;do dcaso ftZu w[ezwb iwKpzdh d/ nrb/ toQ/ dh 30 ngq?b dkyb/ dh
fwsh
7H jkVh dh frodktoh dk ;wK 1 wkou s'A 31 wkou sZe
8H tkX{ jkVh dh frodktoh dk ;wK 1 wJh s'A 31 wJh sZe
9H ;kT[Dh dh frodktoh dk ;wk16 ;szpo s'A 15 nes{po sZe
10H tkX{ ;kT[Dh dh frodktoh dk ;wK 1 d;zpo s'A 15 d;zpo sZe
11H ekB{zr' okjhA fB;akBd/jh d/D dk ;wKdoyk;s fwbD s'A fJZe wjhB/ d/
nzdo^nzdo
12H gNtkoh tZb'A BebK d/D dk ;wK3 fdBK d/ nzdo^nzdo
B"NLi/eo e'Jh ftnZesh gNtkoh d/ bZm/ iK gNtkoh d/ foekov ftZu
e'Jh GzB s'V j'D dk ;aZe oZydk j?, sK fJ; dcaso d/ foekov $ w[;kth s'A
nkgDh ;zs[;aNh eo ;edk j? .
okjs s/ w[V t;/pK ;akyk L
fFJj ;akyk nZstkd gqGkfts iK dzrk ghVs ftnZeshnK d/ e/;K T[Zs/ ;oeko
tZb'a fdZsh ikD tkbh ;jkfJsk pko/ ekotkJh eodh j? .dzrk ghVQs $ nZstkd s'A
gqGkfts ftnZeshnK d/ fBoGo w?ApoK B{z gfjb d/ nkXko s/ B"eoh d/D bJh
e/; ;oeko dhnK jdkfJsK nB[;ko ftuko/ iKd/ jB .
fJ; s'A fJbktk dzrk ghVQs $ nZstkd s'A gqGkfts gfotkoK B[z r[iakok
GZsk s/ gVQkJh dk you d/D ;pzXh I' doyk;sK gqkgs j[zdhnK jB, T[jBK s/ ;pzXs
T[g wzvb w?fi;No/N B/ ;oeko dhnK jdkfJsK nB[;ko ekotkJh eoBh j[zdh j? .
fJjBK e/;K ftZu bVQehnK dh ;akdh bJh 25,000$^o[gJ/ ;akdh roKN fdZsh iKdh j/
. fJj roKN ;pzXs T[g wzvb w?fi;No/N tZb'A gqkoEh nkgDh doyk;s ;pzXs T[g
wzvb w?fi;No/N tb'A fpB?eko B{z fdZsh iKdh j? . dzrk ghVQs $ nZstkd gqGkfts
ftXtktK B{z coh pZ; gk; dh ;j{bs th fdZsh iKdh j? . fJ; ;pzXh th fpB?eko
nkgDh doyk;s ;pzXs T[g wzvb w?fi;No/N B{z fdzdk j?, fi;dh f;cko;a s/ fJj
gk; ikoh ehs/ ikd/ jB . fijV/ ftnZesh g[Zvk s'A fe;/ nopB n;N/N ftZu'A gbkN
b?D bJh doyk;sK fdzd/ jB, T[jBK dh gVQskb th fJ; dcso tb'A ;pzXs T[g wzvb
w?fi;No/N okjhA eotkJh ikdh j? fe fpB?eko B/ gfjbK e'Jh gbkN fbnk j? fe
BjhA, fi; pko/ gVQskb fog'oN ;pzXs g[Zvk nfXekoh B{z G/I fdZsh iKdh j?, sK
fe pDdh ;j{bs b? ;e/ .
dzrk ghVQs $ nZstkd s'A gqGkfts e/;K ftZu w"s j' ikD s/ fJZe
bZy o[gJ/ n?e; ro/;ahnK roKN fdZsh iKdh j? . fJ; s'A fJbktk 100% Bekok
j'J/ ftnZeshnK B{z th w"s e/;K tKr jh fJZe bZy o[gJ/ n?e; ro/;ahnK
roKN fdZsh iKdh j? ns/ j'o ;j{bsK fiBQK dk T[go'es toBD ehsk frnk j?, th
T[;/ soQK jh fwbdhnK jB . fJjBK e/;K ftZu pZfunK dh gVQkJh bJh th youk
fdZsk iKdk j? . pkothA ( + 2 ) ;q/qDh sZe 300$^o[gJ/ ns/ ekbi dh gVQkJh bJh
500$^o[gJ/ gqsh wjhbk pZu/ B{z fdZsk iKdk j? .
Biakos ;akyk
Biakos ;akyk tb'Aefujoh njks/ ftZu c'N';N/N $ NkJhfg;N $ I{;pko $
ekcahpko $n?;HNhHvh nkfd dh wzBia{oh fdZsh iKdh j? . fJj wzBi{aoh b?D bJh
gVQ/^fby/ p/o[iarko ftnZeshnK B{z fJZe doyk;s fvgNh efw;aBo B{z d/Dh g?Adh
j?, fi; Bkb fijV/ ezw bJh wzBia{oh b?Dh j?, T[; pko/ :'rsk d/ ;p{s ti'A
;oNhfce/N dhnK s;dhe ;[adk ekghnK Bkb brkJhnKikdhnK jB . ftnZesh dh doyk;s
Biakos ;akyk ftZu gqkgs j'D T[gozs ;pzXs T[g wzvb w/fi;No/N B{z irQk dh
T[gbZpXsk bJh G/ih iKdh j? . T[jBK dh fog'oN d/ nkXko s/ fvgNh efw;aBo T[;
pko/ :'r c?;bk b?Ad/ jB . fiabQk efujohnK ftZu ;oekoh ikfJdkd ns/ fvgNh
efw;aBo dcso ftZu ;ko/ wkb ^ n;pkp, coBhuo, N?bhc'b, rZvhnK nkfd dh
;KG^;zGkb ns/ fJBQK Bkb ;pzXs ;kok foekov th fJ; ;akyk tb'A jh ;zGkb e/
oZfynk iKdk j? .
Beb ;akyk
Beb ;akyk ftZu nkw gpfbe B[z wkb dhnK BebK ;gbkJh ehshnK iKdhnK jB .
fpB?eko Beb b?D tk;s/ fpB? gZso ftZu b'VQhd/ d;skt/ia tk;s/ t/ot/ fdzdk j?
. fJj fpB? gZso efujoh njks/ ftZu'A gqkgs eoe/ fJ; ;akyk ftZu b'VQhdh ch;
Bkb brk e/ d/Dk j[zdk j? . ;oeko dhnK jdkfJsK nB[;ko BebK gqkgs eoB bJh j/m
fby/ nb[;ko e'oN ch; fugek e/ Beb ;akyk ftZu ngbkJh ehsk ikdk j? . ch;K dk
t/otk j/m fby/ nB[;ko j? L
1H e'Jh th vke{w?N I' 3 ;kb s'a tZX ;w/A d/ Bk j't/ 51^00 o[gJ/
2H e'Jh th vke[w?N I' 3 ;kb s'A tZX ;w/A dk j't/ 101^00 o[gJ/ .
jo/e fe;w d/ Be;a/ dh ch; poKu nc;o, ;jkfJe efw;aBo
(iBob ) d/ j[ewK nB[;ko t;{b gkJh iKdh j? .
foekov o{w $ ;akyk
foekov o{w ftZu ;w{j fiabQ/ d/ wkb nca;oK tZb'A ehs/ rJ/ c?;b/ dhnK
fw;bk fJ; ;akyk ftZu iwK eoe/ fBoXkfos
EktK s/ oZyhnK ikdhnK jB . fJ; ;akyk ftzu j/m fby/ wkb nc;oK dhnK fw;bK
oZyhnK iKdhnK jB L
ndkbs fvgNh efw;abo, tXhe fvgNh efw;aBo, tXhe fvgNh efw;aBo ( ftek;
), T[g wzvb w?fi;No/N, fiabQk ftek; ns/ gzukfJs nca;o, fibQk wkb nc;o,
sfj;hbdko, BkfJp^ sfj;hbdko,uZepzdh nca;o ns/ ;?Nbw?AN nca;o .
c'idkoh $ f;tb $ wkb dhnK ndkbsK ns/ j'o T[Zu ndkbsK tZb'A fJj fw;bK
sbp ehshnK ikdhnK jB . T[jBQK dh wzr nB[;ko ;pzfXs eboe iksh s"o s/
ndkbs ftZu ;w/s foekov jkiao j[zdk j? iK ndkbs dh wzr nB[;ko fw;bk fv;g?u
eoe/ T[jBK dhnK ndkbsK B{z G/ihnK iKdhnK jB . fJ; s'A fJbktk i/ e'Jh ftnZesh
fw;b dk w[nkfJzBk eoBk ukj/ sK T[j jdkfJsK nB[;ko e'oN cah; brk e/ fw;b
w[nkfJBk eo ;ed/ jB . Beb ;akyk B{z BebK tk;s/ foekov th fJ; ;akyk tZb'a jh
w[jZJhnK ehsk iKdk j? .
b'eb czv ;akyk
fJ; ;akyk ftZu fiabQ/ dhnK ;w{j Bro e";bK tZb'a gk; ehs/ ws/ dh
b'e fjZs ftZu gqtkbrh fdZsh iKdh j? . i/eo fvgNh efw;aBo ukj[D fe wsk b'e
fjZs ftZu BjhA T[;s/ o'e bkT[D d/ nfXeko ns/ T[; B{z oZd eoB d/ nfXeko th
T[BQK gk; j[zd/ jB, fi; nB[;ko fJj ;akyk ekotkJh eodh j? . fiabQ/ dhnk Bro
e"A;bK tZb'A nkgDhnK ikfJdKsK B{z t/uD $ feokJ/ s/ d/D ;pzXh fJjBK dh
y[Zbh p'bh eotkT[D ns/ gkodo;ask :ehBh pDkT[D bJh fJ; ;akyk tb'A B[wkfJzd/
ti'A fe;/ ;hBhno nfXekoh dh fvT{Nh brkJh ikdh j? fe T[j nkgDh jkiaoh ftZu
p'bh eotkT[D .
Bro e';bK dh irqk T[Zgo ehs/ BikfJia epfianK B{z th ;oeko dhnK
jdkfJsK nB[;ko d{o eotkT[D d/ T[gokb/ ehs/ iKd/ jB ns/ ;w/A^;w/A whfNzrK
ftZu fJjBK dk foftT[A ehsk ikdk j? . fiab/ dhnK Bro e"A;bK dh jd{d
nzdo nkT[Adh irQk dh ehws dh ekoi ;kXe nc;o tZb'a t/uD $ f;cko;a eoB T[gozs
fiabQk gZXoh ew/Nh fi; d/ gqXkB fvgNh efw;aBo jB, tZb'a gqtkBrh fdZsh iKdh
j? .fiab/ dhnK ;w{j Bro e";bK Bkb ;pzXs jo soQK d/ ezwK pko/ ekotkJh
fJ;/ jh ;akyk ftZu ehsh iKdh j? .
fF;aekfJs fBtkoB ;akyk L
gpfbe dhnK f;aekfJsK B{z fBgNkT[D bJh dcaso dh ekoiftXh L
f;aekfJs eosk tZb'A ehsh f;aekfJs ;G s'A gfjbK fvgNh efw;aBo dcaso
dh foekov n?Av fJ;{a poKu ftZu nkT[Adh j?, Gkt/ fJj f;aekfJs eosk okjhA ,
;oeko okjhA iK wB[Zyh nfXeko efw;aB okjhA iK ofi;Nov gZso okjhA gqkgs j't/
. f;aekfJs gqkgs j'D s/ skiak vke ftZu ;kohnK jh f;aekfjsK fvgNh efw;aBo
gk; g/;a ehshnK iKdhnK jB . fJ; T[gozs vkfJoh ;akyk dk f;aekfJs doi eoe/
f;aekfjs eboe $ ;akyk B{z G/idk j? . nkw MrV/ tkbhnK f;aekfjsK ;pzXs ftGkrK
B[z gVQskb eoB bJh G/ihnK iKdhnK jB ns/ fog'oN 15 fdBK d/ nzdo gqkgs ehsh
ikdh j? . fwZE/ ;w/A nzdo fog'oN Bk nkT[D s/ :kd gZso th ikoh ehs/ iKd/ jB
. eJh nfjw f;aekfJsK dh gVQskb tXhe fvgNh efw;Bo,;jkfJe efw;aBo (f;a ),
;jkfJe efw;aBo (i) nkfd B{z ;"gh ikdh j? ns/ fog'oN gqkgs j'D s/ :'r
ekotkJh ehsh iKdh j? ns/ f;aekfJs eosk iK ;oeko, wB[Zyh nfXeko efw;aB B{z
;{fus ehsk iKdk j? . f;aekfJs ;akyk ftZu fib/Q nzdo fe;/ th fXo tZb'A fe;/
soQK dh f;aekfJs fdZsh ik ;edh j? , fi; dk fBgNkok ibdh eoB bJh fJj ;akyk
jw/;ak ssgo ofjzdh j? .
T[g wzvb w?fi;No/N;
w[es;o fiabQ/ nzdo 2 T[g
wzvb w?fi;No/N dcso w[es;o ns/
pbku"o g?Ad/ jB . w[es;o fty/
dcso fiabQk efujohnK ftZu ns/ pbku"o dk dcso rVQ;azeo o'v T[s/ sfj;hb
ezgb/e; ftZu g?Adk j/ . fJj cso fvgNh efw;abo w[es;o dh nrtkJh ftZu ;ko/ezwK dh fBrokbh eod/ jB . fJj T[g
wzvb gZXo s/ f;tb gq;ak;aB dh d/y o/y dk ezw eodk j/ . fJjBK dcasoK ftZu
fBwB^fbys ezw ehs/ iKd/ jB L
1H fiabQk w?fi;No/N dh fBrokBh j/mK ekB{zB ns/ ftt;Ek dh ;fEsh B[z
ekfJw oZyDk .
2He'oN e/;K dk fBgNkok fB:wK nB[;ko $ ;w/A nB[;ko ehsk ikdk j? .
3H NoK;g'oN ;pzXh ( e/tb pbku"o ;p vthiaB ftZu ) BthA
ofi;No/;aB fB:wK nB[;ko yiakb/ ftZu ch; iwQk eotkT[D T[gozs gqkgs doyk;s
gVQskb eoe/ ekgh gqkoEh B{z jcas/ d/ nzdo ^ nzdo d/ fdZsh iKdh j? .
4H boBo bkfJ;?;a, gZe/ bkfJ;?; ns/ bkfJ;?A; foBhT{ eotkT[D/ nkfd
fB:wK nB[;ko ch; iwQk, doyk;s gqkgs T[gozs jcas/ d/ nzdo^nzdo ikoh eo fdZsk
iKdk j? .
5H ofi;No/;aB dh NoK;co fB:wK nB[;ko ch; iwK eotk e/ doyk;s d/D
T[gozs nEkoNh B{z fJZe wjhB/ dk fJsokiajhDsk ;oNhfce/N b?D T[gozs
ofi;No/;aB NoK;co ehsh iKdh j? ns/ b'eb ofi;No/;ab dk fBgNkok fJZe jcas/ d/
nzdo ^ nzdo eo fdZsk ikdk j? .
6H v[gbhe/N bkfJ;?A; ns/ v[gbhe/N ofi;No/;aB fB:wK nB[;ko ch; iwK
eotkT[D T[gozs doyk;s gqkgsh fgZS'A jcas/ d/ nzdo nzdo fBgNkok ehsk iKdk j?
.
7H f;aekfJsk L
J; dcso ftZu gqkgs jo fe;w dhnK f;aekfJsK, T[jBK ;pzXh ;pzXs ftGkr
s'A fog'oN b?D T[gozs T[;dk fBgNkok 15 fdBK ftZu eo fdZsk iKdk j? . fJ;
dcso tb'A;pzXs f;aekfJs dk fBgNkok jcas/ d/ nzdo^nzdo eo fdZsk iKdk j? .
8H bkT{v ;gheoK dh wzBia{oh L
5$^o[gJ/ gqsh fdB ch; iwQk eotk e/ doyk;s d/D T[gozs gqkoEh B{z
wzBia{oh gzikp bkT{v ;gheo n?eN dh Xkok 1956 ( 3 ) nB[;ko T[; jh fdB iK
d{;o/ fdB d/ fdZsh iKdh j? .
9H ofi;NohnK d/ foczv tkT{Auo L
doyk;s d/D T[gozs ;p ofi;Noko s'A fog'oN gqkgs j'D T[gozs ;pzXs
eowukoh B{z fJZe jcas/ d/ nzdo^nzdo foczv tkT{Auo fdZsk iKdk j? .
10H ;oNhfce/N ( gSfVQnK fJbkek,g/Av{ fJbkek, Bhw gjkVh fJbkek )
1H25 g?;/ dk e'oN ch; brk e/ doyk;s b?D T[gozs ns/ fog'oN b?D fgZS'A
;oNhfce/N dk fBgNkok 2^3 fdBK d/ nzdo ^nzdo eo fdZsk iKdk j? .
11H eowukohnK dh sBykj d/ fpZb L
wjhBktko eowukohnK ns/ nfXekohnK d/ sBykj fpZb fsnko ehs/ iKd/ jB .
12H ;/tk gZsohnK L
eowukohnK dhnK ;/tk gZsohnK dk fj;kp ^ feskp , S[ZNhnK ns/ ;oft;
t?ohfce/;aB ehshnK iKdhnk jB .
13H nZstkd s'A gqGkfts gfotkoK ;pzXh L
nk;afos w?ApoK B{z g?B;aB ;ehw sfjs wjhBktko r[iakok GZsk fdZsk iKdk
j? .
14H b/N fJzdoki ( iBw ns/ w"s )
f;tb ;oiB d/ dcaso s'A doyk;s gqkgs j'D T[gozs sfj;hbdko, BkfJp
sfj;hbdko gk;'A fog'oN gqkgs j'D T[gozs f;tb ;oiB B{z fJZe jcas/ d/
nzdo^nzdo b/N fJzdoki eoB ;pzXh G/I fdZsk iKdk j? .
15H tko;K ;pzXh L
fwqse eowukohnK $ ftnZeshnK d/ tko;K ;pzXh doyk;s fBoGo ftnZshnK d/
fog'oN b?D fgZS'A wkB:'r fvgNh efw;aBo ih B{z fJZe jcas/ d/ nzdo ^ nzdo G/I
fdZsh iKdh j? .
16H ekfgzr J/iz;h L( e/tb ;p vthiaB,pbku"o )
fB:wK nB[;ko Beb ckow s/ e'oN ch; brk e/ gqkgs doyk;s s/ gqkoEh B{z
fJZe jcas/ d/ nzdo^nzdo Beb fsnko eoe/ d/ fdZsh ikdh j? . i/eo iao{oh Beb
j't/ sK T[; fdB jh gqkoEh B{z Beb d/ fdZsh iKdh j? .
nghbia $ e/f;ia
o?thBhU{ nghbia
se;hw $ fJzsekb dhnK nghbK y;ok frodktoh e/;K dk ps"o e[b?eNo
fBgNkok $ ;/bia nghbK dk ps"o ;/b efw;aBo , MrV/ tkb/ e/;K dk fBgNkok
ps"o ;jkfJe, ghHghHn?eN ( p/dybh ) ns/ foetoh nkc o?AN ns/
cZe^T[Zb^ofjD e/;K dk fBgNkok, p/ d/ybh wiakok e/;K dk ps"o J/H;hH1
fBgNkok, c"idkoh e/;K 107 $ 151 ;hHnkoHghH;hH, 197 $ 150 , 109 , 133
ns/ 195 ;hHnkoHghH;hH ( ps'o n?;HvhHn?wH ) fBgNkok ehsk iKdk j? .
T[go'es s'A fJbktk ;ko/ c[Neb ns/ gq;k;afBe ezw ps"o T[g wzvb
w?fi;No/N ehs/ iKd/ jB . dcaso T[g wzvb w?fi;No/N s'A fJbktk T[g wzvb d/
;ko/ y/soh nwb/ dk skbw/b eok e/ ;oeko dhnK gkfb;hnK, jdkfJsK ns/ j[ewK B{z
bkr{ ehsk iKdk j? . f;ZX/ s"o s/ sfj;hbdko d/ dcso dh fBrokBh, T[g
wzvb d/ fe;/ th nfXekoh fybkca f;aekfJs d/ c"oh fBgNko/ bjh T[g wzvb
w?fi;No/N B{z fwfbnk ik ;edk j? , I' fe fvgNh efw;aBo dh ofjBwkJh j/m T[g
wzvb gq;k;aB ubkT[D bJh fizzw/tko nfXekoh j[zdk j? .
g;{a gkbD ftGkr L
G;{A^ gkbD dk fiabQk gZXoh dcso fvgNh vkfJo?eNo,g;q[ ^ gkbD ftGkr,
g;a{ j;gskb, uzvhrVq o'v, w[es;o
fty/ ;fEs j? . g;a[ ^ gkbD ftGkr, gzikp tb'A nkyoh fswkjh 2003 B{z eotkJh
g;a{ XzB rDBk nB[;ko fiab/ ftZu B'ek 48545, wfjo{ 144013, G/v 151 , pZeoh
6351, x'Vk ^ x'Vh 279 , yZuok 181 , y's/ 47, T{m 3, ;{o 118, e[Zsk 13518,
yaor';a 3, w[or/ ^ w[orhnk 189511 ,gkbs{ ikBtoK dh frDsh ;h . fiabQ/ d/
g;a{ gkbeK dh o[MkB tX/o/ v/noh ckofwzr $ g'bNoh ckofwzr ftZu j? .17 thA g;a{
XzB rDBk nB[;ko nzeVQ/ 20 % xN/ jB . fJ; dk ekoB g;a{^gkbeK ftZu g;a[nK dh
frDsh d/ w[ekpb/ T[jBK ftZu B;b ;[Xko ;dek fBezw/ g;a[nK s'A S[Nekok th j?
. y/sh w;ahBoh dk th fJ; ftZu :'rdkB j? .
g;{ fJbki L
G;q{ gkbD ftGkr tb'A fibQk
w[es;o ftZu g;a{ XzB dh ;[uZih d/y o/y bJh 52 f;tb g;a[ j;gskb, 42
f;tb g;a{ fv;g?A;ohnK ezw eo ojhnK jB . g;a[ j;gskbK ftZu t?Nboh nca;oK ,
g;a[ fv;g?A;ohnK u' t?Nboh ckowkf;;NK B{z fB:[es ehsk iKdk j? . ;Nkc dh xkN
j'D ekoB fgSb/ e[ZM ;w/A s'A fJj ftt;Ek rVpVk rJh j'Jh j? . fiabQk gZXo d/
g;a{ j;gskb fty/ S'N/ ns/ tZv/ g;a[nK bJh jo soQK d/ S'N/ ^ tZv/ ngo/;aB
;oeko tb'A fBoXkfos ch;K b? e/ ehs/ iKd/ jB . fijBK ftZu nzsVQhnK ftZu pzB
g?D, g/N u rJ/ b'n/ , e?A;o tkbh nZy, f;zr d/ e?A;o dk ngo/;aB, fg;akp d/
pzBQ ,g;a{ d/ ;{D ;w/A ngo/;aB, N[ZNhnK jZvhnk, y;h eoB nkfd d/ ngo/;aB
ehs/ iKd/ jB . fiabQ/ d/ jo pkbe ftZu 5 b?pkoNohnK ezw eodhnK jB . fiZE/
g;a{nK dhnK phwkohnK dh gfjukD bJh r'j/, fg;akp, y{B ns/ d[ZX nkfd d/ N?;N
ehs/ ikd/ jB .
IkB b/tk fpwkohnK s'A pukT[ bJh NhekeoB
;'ek ns/ w?jo{nK B{z rb x'N{ dh fpwkoh s'A pukT[D bJh jo ;kb Nhe/ (
t?eh;hB/;aB ) ( ngo?b ^ wJh ns/ I{B ) ns/ Btzpo, d;zpo, iBtoh ftZu brkJ/
ikd/ jb . w{s y[o dh fpwkoh dh o'eEkw bJh jo ;kb cotoh, wkou ftZu
t?e;hB/;aB ehsh iKdh j? .
w;B{to roGdkB L
d[Xko{ g;a{nK ftZu B;b ;[Xko bJh fiab/ d/ ;ko/ f;tb g;a{ j;gskbK ns/
fv;g?A;ohnK ftZu tXhnK fe;w d/ ;kBQK ns/ M'fNnK d/ Nhe/ GoB BkJhNo'iB ftZu
oZy/ ikd/jB, fi; ftZu fJjBK B{z ;kbK pZXh ;ZGkb e/ oZfynk ik ;edk j?,
g;a[nK dh b;b ;[Xko bJh fv;g?A;ohnK $ j;gskbk ftu eotkJ/ iKd/ jB . ikro{e
v/noh ckowoK bJh fBT{iahb?Av s'A wzrtkJ/ rJ/ ftd/;ah ;hiB d' Nhe/ bJh jo
j;kgskb $ fv;g?A;oh ftZu fwbd/ jB .
jok ukok ;zs[bs y[oke ;pzXh ;j{bsk L
fJ;;ehw nXhB g;a{ gkbeK B[z nkgD/ d[Xko{nK s'A tZX s'A tZX d[ZX
gqkgs eoB bJh ;zs[bs g;a[ y[oke fsnko eoB, jo/ uko/ dk nkuko , s{Vh dh
:{ohnk NohNw?AN, G'n pBkT[D ;pzXh ikDekoh d/D bJh fgzvK u" e?Ag
nk:'fis ehs/ iKd/ jB .
g'bNoh ;pzXh ;j{bsk L
ftGkr tb'A fiab/Q ftZu 3 g'bNoh ;oft; ;?ANo ;a[o{ ehs/ rJ/ jB .
fJjBK ;?AnoK d[nkok g'bNoh ckow y'bD d/ ukjtkBK B{z 15 fdB dh w[cas No/fBzr
fdZsh ikdh j?. T[gozs bkGgksohnK B{z p?AeK s'A eoiak b? e/ g'bNoh ckow;a[o{
eotkJ/ iKd/ jB . ;w/A ;w/A s/ T[jBK B{z ikBtoK dhnK fpwkohnK $ g;a{ gkbD
g';aD ;pzXh ikDekoh fdZsh iKdh j? .
nkdo;a rqokw :'iBk L
gzikp ;oeko tb'A ;kb 2002^03 ftZu fgzvK u g;a{ Xzb d/ ftek; bJh fJj
:'iBk ;a[o{ ehsh rJh j?, fi; nXhB jo pbke d/ fJZe fgzv dh u'D eoe/ 100% g;a{nK
B{z f;jswzd oZyD bJh jo soQK dh phwkoh s'A pukT{ fjZs Nhe/ T[gbZpX eotkJ/
iKd/ jB . fJjBK fgzvK u' g;q{ Gbkjh e?Ag bk e/ g;a{ fpwkohnK ;pzXh ikrfosh
g?dk ehsh iKdh j? .fJ; ;ehw nxhB fiabQ/ d/ 10 fgzvK dh u'D ehsh rJh j? .
fe;kB phphnK bJh No/fBzr e?Ag
g;a[ gkbD d/ Xzd/ ftZu fJ;sohnK dh tX/o/ ;aw{bhns bJh ftGkr dhnK
b/vh t?Nboh nc;o fgzvK ftZu ;[nkDhnK B[z g;a{ XzB ;pzXh BthBsw ikDekoh
fdzdhnKjB . fJjBK e?AgK ftZu fe;h th bkG gksoh s'A e'Jh th ch; BjhA bJh
iKdh .
g;a{ GbkJh e?Ag
ftGkr tb'A ;t? ;/th ;z;EktK d/ ;fj:'r Bkb fiab/ d/ tZy^ tZy fgzvK
ftZu g;a{ GbkJh e?Ag brkJ/ iKd/ jB . fiE/ g;a{nK dhnK jo soQK dhnK fpwkohnK
dk w[cs fJbki ehsk iKdk j? . fe;kBK B{z y/sh ftfGzBsk bJh v/noh $ g'bNoh $
wZSh gkbD nkfd ;pzXh ikDekoh fdZsh iKdh j? .
g;a{ phwk ;ehw
ftGkr s'A g;a{ XzB dh wjZssk B{z fXnkB ftZu oZyfdnK fe;kBK B{z T[jBK
d/ g;a[nK dk phwk eotkT[D bJh gq/fos ehsk iKdk j? .eoia/ okjhA yohd g;a{ dk
phwk :ehBh pDkfJnk iKdk j? ns/ fcNB?; ;oNhfce/N t?NoBoh nc;o tb'A ikoh ehsk
iKdk j? . phwk ehs/ g;a{ dh w's j'D dh ;{os ftZu B/Vb/ t?NoBoh nc;o tb'a
wo/ g;a{ dk w[nkfJBk eoe/ fog'oN phwk ezgBh B{z G/ih iKdh j? . ;ehw dk bkG
gqkgs eob bJh g;a{ gkbD tb'A wo/ j'J/ g;a[ dh fog'oN ;ogzu s'A s;dhe eotk
e/ B/V/ t?Nboh nfXekoh B{z G/ih iKdh j? . w[nkfJzBk j'D sZe g;a{ dh bk;a dh
;zGkb fe;kB dh fizw/tkoh j[zdh j? .
g;a{ j;gskbK $ fv;g?A;ohnK ftZu bJh iKdh ch; dk t/otk L
bVh Bzpo;/tk dh fe;wch; dh oew ( o[fgnK ftZu )
1Hpkjo tosh e/; ch; 2^00 gqsh g;a{
2Hn?uHn?;Ht?e;hB/;aB 2^00 gqsh g;a{
3HpbZv $ cheb N?;N 10^00 gqsh N?;N
4Hn?e;o/ 40^00 gqsh n?e;ok
5HwkJhBo ngo/;aB 20^00 gqsh ngo/;aB
6Hw/io ngo/;aB 100^00 gqsh ngo/;aB
7HJ/HnkJhHfJwg'ofNv 100^00 gqsh Nhek
8HJ/HnkJh fJv' ihB; 15^00 gqsh Nhek
9Hek;No/;aB 5^00 gqsh g;a{
10HrZGD N?;N 5^00 gqsh g;a{
11Hg'bNoh chv nB?b/f;zi 30^00 gqsh ;?gb
12Hj?bE ;oNhfce/N 20^00 gqsh g;a{
13Hg';N wkoNw ;oNhfce/N 50^ 00 gqsh g;a{
14Hg';NwkoNw ;oNhfce/N 2^00 gqsh gzSh g'bNoh
g;a{ gkbD ftGkr fiabk w[es;o
dk w[Zy N?bhc'B Bzpo 01823 ^ 222180
fiabk
yiakBk nc;o
fibQk w[es;o ftZu ftZs Bkb
;pzXs jo soQK dh ;oekoh ndkfJrh $ iwQK yiakBk dcaso okjhA ehsh iKdh j? .
gzikp ;oeko d/ ftZs ftGkr dk nfjw nzr yikBk dcaso sfj;hb ezgb?e;, uzvhrVQ
o'v fty/ ;fEs j? . fJ; dcso nXhB fiabQ/ nzdo d' j'o yiakbk dcso pbku"o
ns/ pzrk iBsk B{z ;/tk w[jJhnk eo oj/ jB .
sBykjK dh ndkfJrh
;ko/ ftGkrK ;oekoh ftGkrK d/ eowukohnK d/ fjjBK yiakBk dcasoK okjhA
;oekoh jdkfJsk nB[;ko sBykj eb/w gk; ehs/ iKd/ jB . ;ko/ ftGkrK d/
eowukohnK dhnK ;/tktK T[gozs pDdhnK j[ewK fJjBK dcasoK okjhA jh w[jZJhnK
ehshnK iKdhnK jB .
g?B;aBo B{z ;j{bsk L
dcaso ftZu g?B;aBoia bJh ghD :'r gkDh, jtk bJh gZy/,p?mD bJh
e[o;ahnK $ p?Au nkfd dk :'r gqpzX j? . p?Ae ftZZu g?;/ iwQk eotkT[D bJh
ckow Bzpo 32^J/ th w[jJhnk ehsk iKdk j?
;oekoh n;aNkw L g?B;aBoia L
n;aNkw co';a bJh bkfJ;?A; fvgNh efw;aBo tb'A ikoh ehsk iKdk j? .
;oekoh n;aNkw 50,000$^o[gj/ dh oew S'N/ s/ tZv/ sZe ekT{ANo s'A jh T[gbZpX
jB . cohvw ckJhNoK bJh g?B;aB fdtkT[D d/ T[fus gqpzX d/ Bkb Bkb ns/ d{;o/
g?B;Boia B{z g?B;aB p?AeK okjhA fdtkT[D dk T[fus gqpzX j? . g?B;aBoK dhnK
g?B;aB ;pzXh ;wZf;nktK dk fBgNkok s[ozs ehsk iKdk j? .
ezfgT{NokJhi/;aB L
fJ; dcso ftZu fpb gqkgsh s'A b? e/ b/yk fsnko eoB sZe ;kok ezw
ezfgT{No okjhA ehsk ikdk j? . fJ; s'A fJbkk ;oeko B/ gqkgs ehsh rJh o;hd dk
b/yk th ezfgT{No gqDkbh oKjhA fsnko eoe/ wjKb/ykeko, gzikp, uzvhrVQ B{z
G/fink iKdk j? . dcso tb'A tZy^tZy gqeko dhnK rqKNK d/ fpZb phHghHn?bH d/
t'uo nkfd jo gqeko dh gzikp ;oeko dh g/w?AN dh ndkfJrh pko/ ezfgT{No gqDkbh
okjhA ehsh iKdh j? .
tX/o/ ikDekoh $ ;wZf;nktK d/ jZb bJh ;zgoe eo' L
yiakBk nc;o,
fiabk yiakBk dcso,
w[es;o.
c'B Bzpo 01633 ^ 264276
GqKse wzvb b'e fBowkD ftGkr ( G s/ w ) ;akyk
GqKse wzvb b'e fBowkD ftGkr ( G s/ w ) ;akyk dk dcso ;b'j o'v, ;kjBh
fpbfvzr, w[es;o fty/ ;fEs j? . dcso
dh nrtkJh ekoiekoh fJzihBhno eod/ jB L
;VqeK dk fBowkD L
fJ; dcso tb'A fibQk w[es;o
ftZu g?AdhnK gb?B ;VeK $ g[ZbK dh w[ozws s/ d/y o/y dk ezw ehsk iKdk j? .
iBsk dh ;j{bs ns/ wzr nb[;ko ;VeK $ g[ZbK dk fBowkD ehsk iKdk j?,fi; bJh
czvia gzikp ;oeko tb'A w[jZJhnK eotkJ/ iKd/ jB .
GtBK dk fBowkD L
FiabQ/ ftZu g?AdhnK ;oekoh fJwkosK , fit/A vhH;hH dcso, sfj;hb
ezgb?e;, ;oekoh fojkfJ;ah fJwkosK, ;oekoh fv;g?A;ohnK, ;e{bK nkfd dh d/y
o/y ns/ w[owzs ftGkr tb'A ehsh iKdh j? . iBsk dh ;j{bs bJh b'VQhdh ;oekoh
fJwkos $ dcaso fJ; ftGkr tb'A pDkfJnk iKdk j? . fJ; bJh th czvia gzikp
;oeko tb'A w[jZJhnK eotkJ/ iKd/ jB .
G?No'b gzgK bJh fJsokiajhDsk ;oNhfce/N L
Gb?B ;VqeK T[Zgo g?No'b gzgK brtkT[D bJh fJsokiajhDsk ;oNhfce/N dcso
tb'A ikoh ehsk iKdk j? . fJ; ezw bJh gqkoEh tb'A fvgNh efw;aBo dcso okjhA
e/; fsnko eoe/ fJ; dcso B{z G/fink iKdk j? . fi; T[gozs ;kJhN ( w"ek )
B{z nkJhHnkoH;hH^ 12, 1986 rkJhv bkJhBia nB[;ko u?eZ ehsk iKdk j? . fpBK
e'Jh ch; fbnk fJj 10^15 fdBK ftZu w[ezwb eokfJnk iKdk j? .
;e{bK B{z ;oNhfce/N L
;oekoh ;jkfJsk gqkgs ;e{bK d/ ;/cNh ;oNhfce/n jo ;kb w"ek d/y
e/ ikoh ehs/ iKd/ jB . fJ; bJh, ;pzXs ;e{b tb'A ftGkr B{z ;e{b dk Be;ak
BZEh eoe/ noiah d/Dh j[zdh j?, fJ; fgZS'A w"ek d/y e/ 10 e[ fdBK d/
nzdo ^ nzdo ;/cNh ;oNhfce/N ikoh eo fdZsk iKdk j? .
tX/o/ ikDekoh bJh ;zgoe eo' L
ekoiekoh fJzihBhno,
gqKse wzvb, b'e fBowkD ftGkr ( G s/ w ) ;akyk,
w[es;o .
c'B Bzpo 01633 ^^ 262157
;ajhd^J/^nkiaw
;qL Grs f;zx T[d:'fre f;ybkJh ;z;Ek L
;ajhd^J/^nkiaw ;qL Grs f;zx T[d:'fre f;ybkJh ;z;Ek, w[es;o uzvhrVQ o'v fty/ ;fEs j? . nkgDh
;akBdko fJwkos $ fojkfJ;ah eb'bh $ j';Nb ns/ y[ZbhnK rokT{AvK eoe/ fiabQ/
d/ w[eN ftZu ebrh dh fBnkJh . fJZE/ fBwBfbys No/AvK dh f;bykJh fdZsh iKdh
j?. nfijh jh fJZe ;z;Ek fgzv ;{zY fty/ ezw eodh j? L
bVh BzpoNo/Av dk BKe'o; dk ;wKftfdne :'rskft;a/; eEB
1 fJb?eNqh;aB2 ;kb dZ;thA gk; ( ;kfJ; ft;a/ ;w/s )
2 tkfJow?B 2 ;kb ,, ,, ^^^^
3 we?fBe w'No tjheb2 ;kb ,, ,,^^^^^^^
4 w;ahfB;N2 ;kb ,, ,, ( ;kfJz; ft;a/ ;w/s )
5 NoBo2 ;kb ,, ,, ^^^
6 fcNo2 ;kb ,, ,, ^^^
7 No?eNo we?fBe1 ;kb nZmthA gk; ^^^^
8 ekog?ANo1 ;kb dZ;th gk; ^^^^
9 t?Abvo ( r?; s/ fpibh 1 ;kb dZ;th gk; ^^^^
10 gzikph ;N?B'rqkch1 ;kb dZ;th gk; (gzikph ft;a/ ;w/s )
11 eNkJh f;bkJh 1 ;kb nZmthA gk; ^^^
12 eYkJh ns/ Bhvb toe 1 ;kb ,, ,, ^^^
ch;K dk t/otk L
(T) ;bkBk fNT{;aB ch; fJj ;ko/ e'o;K bJh bkr{ j't/rh 3000$^o[gJ/
;bkBk
- f;fynkoEhnK Bkb ;pzXs j'o rshftXhnK
J/ nzdo{Bh gqhfynk ch; 50$^o[gJ/
ph bkfJpo/oh feskpK dh fogb/;w?AN ns/ bkfJpo/oh ch; 50$^o[gJ/
;h dtkJhnK ns/ w?vheb nN?v?AN ch; 100$^ o[gJ/
vh f;fynkoEh czv 150$^ o[gJ/
Jh ;z;Ek dh ;feT[oNh 50$^o[gJ/
^^^^^^^^^^^^^
e[Zb I'V L 3400^00
^^^^^^^^^^^
T[whdtko dh T[wo 14 ;kb s'A 25 ;kb sZe j'Dh ukjhdh j? . T[; gk;
gzikp dk t;Bhe j'D d/ ;p{s ti'A ;oNhfce/N j't/ . d{;o/ okiK d/ T[whdtkoK
B{z 10% ;hNK iBob e'N/ ftZu'A fBo'b w?foN d/ nkXko s/
T[gbZpX j't/rh ns/ ykbh ofj rJhnK ;hNK gzikp oki d/ iBob e?Nkroh d/ t;BheK
ftZu'A w?foN d/ nkXko s/ iKdhnK jB .
gqk;g?eN 20 o[gJ/ dh ehws ndk eoe/ gqkgs ehsk iKdk j? .
tX/o/ ikDekoh bJh L
fgqz;hgb
;ajhd^J/^nkiaw ;qL Grs f;zx T[d:'fre f;ybkJh ;z;Ek,
T[d/eoB o'v, w[es;o
fiabQk w[es;o .
gzikp
nB[;{fus ikshnK G"A ftek; ns/ ftZs ekog'o/;aB L
gzikp ;oeko tb'A dZp/^e[ub/ ^ bskV/Q torK dh GbkJh bJh tZy^tZy
:'iBktK pDkJhnK rJhnK jB . nB[;{fus ikshnK dh GbkJh $ T[BQK dk ihtB gZXo
T[Zuk u[ZeD bJh $ T[BQK B{z nksw fBoGo pDkT[D bJh 1971 ftZu gzikp nB[;{fus
ikshnK G"A ftek; ns/ ftZs ekog'o/;aB j'Ad ftZu nkJh ;h . Bkb tX/o/
ikDekoh bJh ekog'o/;aB tb'A fBwBfbys ;j{bsK $ ;/tktK gqdkB ehshnK iKdhnK jB
L
1Hp?Ae NkJh^ng ;ehw L
e'Jh th Xzdk $ feZsk ;a[o{ eoB bJh 35,000$^o[gJ/ sZe dk eoiak p?AeK
okjhA fdtkfJnk iKdk j? , fi; ftZu'A 50 % iK 10,000$^, I' th xZN
j't/, ekog'o/;aaB tb'A ps"o ;pf;vh fdZsh iKdh j? .
eoia/ bJh ;aosK L
TbkGgksoh dh ;bkBk gfotkfoe nkwdB rohph o/ayk s'A tZX BjhA j'Dh
ukjhdh .
nftnki dh do ns/ t;{bh ;pzXh ;aosK p?AeK d/ fB:wK w[skpe j'DrhnK .
2Hf;ZXk eoiak ;ehwK L
fJj ekog'o/;aB f;ZX/ s"o s/ th nB[;{fus iksh Bkb ;pzXs
ftnZeshnK B{z 10,000$^o[gJ/ s'A b? e/ 3H00 bZy o[gJ/ sZe nkwdB tXkT[D tkb/
tZy^tZy feZfsnK $ XzfdnK tk;s/ th eoia/ fdzdh j? , fit/A L y/shpkVh tkbh
iawhB yohdDk, rfjD/ oZyh iawhB S[vkT[Dk, iawhB gZXo eotkT[Dk, fNT{pt?b
brkT[Dk, bx{ T[d:'r, n?;H;hHUH$ n?;H;hHn?cH T[;koBk iK yohdDk , w[orh ykBk,
v?noh ckow, ;{o iK pZeohnK gkbDk, I[ZshnK pDkT[Dk, jZE yZvhnK d/ ezw, gkto
b{qw,efonkBk d[ekB,eZgV/ dh d[ekB, w'No ;g/no gkoN;,N?AN jkT{;, ykd dh
J/iz;h,ok;aB fvg{, SkgykBk, N?Ag{, nkN' foe;ak, ewo;ab rZvhnK,m/e/dkoh,
g?No'b gzg, ;hw?AN fvg{, o'iarko tk;s/ ftd/;a ikdk, seBheh fvgb'w/ ns/
fvrohnK gqkgs eoB tk;s/ , c'N' ;N/N w;ahB brkT[Dk ns/ j'o c[Neb ezw nkfd .
;aosK L
(T) nkwdB
f;ZXk eoiak ( iBob b'fBzr ) ;ehwK ftZu nkwdB dh e'Jh jZd BjhA j? .
(n) ikwBh
eoia/ dh oew d/ pokpo dh ehws dh nuZb ikfJdkd dh iwkBs b'VQhdh j? .
- ftnki dh do L 3 % s'
8% sZe ;bkBk j? .
; T[wo LbkGgksoh dh T[wo 18 s'A 50 ;kb
sZe j'Dh ukjhdh j? .
2 (T) fJeBkfwe t?Auo ;ehw L
fJj ;ehw 2 GkrK ftZu tzvh j'Jh j? L
;aBkys ehs/ bkGgksoh B{z Y[AethA EK s/ d[ekB pDkT[D tk;s/ 2 wob/ dk
gbkN yohdD bJh ekog'o/;aB tb'A 8000$^o[gJ/ dh ;pf;vh fdZsh iKdh j? .
2H fJ;/ yohd/ rJ/ gbkN T[Zgo d[ekB dh T[;koh ns/ d[ekB ftZu wkb,
w;ahBoh nkfd gkT[D $ brkT[D bJh 50,000$^o[gJ/ sZe dk eoiak jo fJZe nkwdB
tXkT[D tkb/, ezwk $ XzfdnK bJh fdZsk iKdk j? .
;pf;vh L
eoia/ dh oew dk 25# iK 10,000$^o[gJ/, I' th xZN j't/ ekog'o/;aB tb'A
;pf;vh fdZsh iKdh j? .
nkwdB L
bkGkgksoh dh ;bkBk gfotkoe nkwdB rohph o/yk s'A tZX BjhA j'Dh ukjhdh
.
2(n) ewo;ab rZvhnK dh ;ehw L
fJ; ;ehw nXhB rZvh dh ehws dk 75# sZe dk eoiak fdZsk iKdk j? . eoia/
bJh ;aosK L
- nkwdB bkGgksoh dh ;bkBk gfotkfoe nkwdB fgzvK ftZu 40,000$^o[gJ/ ns/
;afjoK ftZu 55,000$^o[gJ/ s'A tZX BjhA j'Dh ukjhdh .
- bkGgksoh gk; ;pzXs rZvh ubkT[D dk :'r
bkfJ;?A; j'Dk ukjhdk j?, I' fe gzikp oki dk pfDnk j'Dk ukjhdk j? .
2(J) ewo;ab vkfJoh ckow ;ehw L
fJ; ;ehw nXhB 1^00 bZy o[gJ/ sZe dk eoiak fdZsk iKdk j? .
eoia/ dhnK ;aosK L
- nkwdB bkGgksoh dh ;bkBk nkwdB fgzvK ftZu 40,000$^o[g? ns/ ;afjoK ftZu
55,000$^o[gJ/ s'A tZX BjhA j'Dh ukjhdh .
- bkGgksoh e'b xZN' xZN 10 wob/ dk gbkN nkgDh
wbehsh dk j'Dk ukjhdk j? .
2(;)pZeohnK gkbD dh ;ehw L
fJ; ;ehw nXhB 1^00 bZy o[gJ/ dk eoiak fdZsk iKdk j? , fi; ftZu
18,000$^o[gJ/ dh ;pf;vh j[zdh j? . eoia/ dhnK ;aosK L
- bkGgksoh dh ;bkBk gfotkoe nkwdB fgzvK ftZu
40,000$^ns/ ;afjoK ftZu 55,000$^o[gJ/ s'A tZX BjhA j'Dh ukjhdh .
- bkGgksoh e'b xZN'A xZN 8 wob/ dk gbkN nkgDh
wbehsh dk j'Dk ukjhdk j?, fi; T[Zs/ fe T[j pZeohnK oZyD bJh ;?av pDk
;e/ .
T[go'es ;ehwK nXhB eoiak b?D tk;s/ eoiak ckow fJ; ekog'o/;aB d/
fiabQk gZXo s/ ;fEs fiabQk w?B/io d/ dcaso s'A gqkgs ehs/ ik ;ed/ jB .
fJjBK eoiak ckowK dh e'Jh ehws BjhA j? . eoiak ckow iwQK eotkT[D ;w/A
bkGgksoh B{z eoiak ckow d/ Bkb T[; dhnK 3 s;dhe ;[adk c'N'nK , ok;aB ekov dh
ekgh, nB[;{fus iksh dk ;oNhfce/N, I' :'r nfXekoh d[nkok ikoh ehsk j't/,
iawkBs ;pzXh ekrikas ns/ jbchnK fpnkB nkfd brkT[D/ ukjhd/ jB, fiabQk gZXo
s/ gVQskb nkfd eoB T[gozs eoiak e/; 15 fdBK d/ nzdo ^ nzdo wzBia{oh tk;s/
w[Zy dcaso uzvhrVQ B{z G/I fdZsk iKdk j? . T[go'es ;kohnK eoiak ;ehwK dk
uZbDk T[gbZpX czvK dh ok;ah s/ fBoGo eodk j? .fJ; ;pzXh j'o ikDekoh fiabQk
w?B/io d/ dcso s'A gqkgs ehsh ik ;edh j?, fi;dk gsk j/m fby/ nB[;ko j? L
fFiabQk w?B/io
gzikp nB[;{fus ikshnK G"A ftek; ns/
ftZs ekog'o/;aB, pfmzvk o'v,
w[es;o
c'B Bzpo 01633 ^ 240701
fiabQk o'iarko dcso L
gzikp ;oeko tb'A p/o'iarkoK bJh B"eoh dh sbk;a ns/ T[BQK B{z
;oeko tb'A fdZshnK ikD tkbhnK BthnK ;jkfJsk $ roKN ns/ nrtkJh w[jZJhnK ehsh
iKdh j? . fJj dcaso uzvhrVq o'v fty/ B/V/ ;oekoh ;hBhno ;?ezvoh ;e{b gk;
;fEs j? . vkfJo?eNo, o'iarko ftGkr tb'A tZy^tZy ;fwnK s/ p/o[iarkoK B{z
d/;ah iK ftd/;ah B"eohnK d/ Bkw s/ ehsh iKdh b[N s'A pukT[D bJh gquko
$ ikDekoh fdZsh iKdh j? . fiabQk o'iarko dcaso tb'A j/m fbyhnK ;/tktK $
;j{bsK w[jZJhnK ehshnK ik ojhnK jB L
ofi;No/;aB L
fJ; dcaso fty/ p/o'irko gqkoEhnK d/ Bkw doi ehs/ iKd/ jB , Bkw doi
eotkT[D dh e'Jh ch; BjhA bJh iKdh j? . gqkoEh B[z nkgDh :'rsk, iksh ns/
siaop/ ;pzXh n;b ;oNhfce/N Bkb b? e/ fBZih s"Ao s/ jkiao j'Dk g?Adk j/
. Bkw doi eoB s'A pknd gqkoEh B[z fJZe ekov fdZsk iKdk j?, fi; B[z fJZe ;kb
pknd B"eoh Bk fwbD dh ;{os ftZu fofBT{A eotkT[Adk g?Adk j? . Bkw doi
eotkT[D s'A pknd i/eo gqkoEh e'Jh tkX{ :'rsk gk; eo b?Adk j?, sK th T[j
:'rsk doi eotk ;edk j? .
rkJhv?A; L
Bkw doi eoB ;w/A gqkoEhnK B{z :'rsk w[skfpe e?ohno rkJhv?A; fdZsh
iKdh j? .
;t?^o[iarko ;ehwK pko/ L
;t?^o[iarko ;ehwK dh ikDekoh gqkoEhnK B{z ofi;No/;aB ;w/A ns/ e?g
okjhA th gzikp ;oeko tb'A ubkJhnK ik ojhnK tZy^tZy ;ehwK dh ikDekoh fdZsh
iKdh j? .
e?ohno ekBcoz; L
;e{bK ftZu e?ohno ekBcoz;K ;e{b Nke; okjhA th ftfdnkoEhnK B{z
rkJhv?A; fdZsh iKdh j? .
p/ekoh GZsk L
fJ; ftGkr tb'A 1000$^o[gJ/ s'A xZN fJBew tkb/ p/o[arko gqkoEhnK B[z
fi;dk 3 ;kb brksko Bkw doi ofjzdk j?, w?fNqe B{z 150$^o[gJ/ gqsh wjhBk,
phHJ/H iK T[; s'A tZX :'rsk tkb/ gqkoEhnK B[z 200 $^ o[gJ/ gqsh wjhBk
p/ekoh GZsk fdZsk iKdk j? .
i/eo gqkoEh nzrjhD j?, sK T[;B[z Bkw doi eotkT[D T[gozs fJZe ;kb
pknd p/ekoh GZsk fdZsk iKdk j?, i/eo gqkoEh B/sojhD j?, sK T[;B{z Bkw doi
eoB T[gozs jh p/ekoh GZsk fwbD:'r j[zdk j? .fJj p/ekoh GZsk e/tb 3 ;kb bJh
jh fdzsk iKdk j? .
gb/;w?AN L
fJ; ftGkr tb'A ;oekoh, noX ;oekoh ns/ gqkJht/N ndkfonK ftZu gzikp
;oeko d/ fB:wK nB[;ko gb/;w?AN eotkJh iKdh j? .
JhHn?wHnkJhH;akyk L
FJ; ftGkr tZb'A fibQ/ d/ ;ko/ ;oekoh, noX ;oekoh ns/ gqkJht/N
ndkfonK s'A fswkjh JhHnkoH^ 1 ns/ 2 ;kb pknd JhHnkoH^2 foNoB fJeZso eoe/
vkNk vkfJo?eNo , o'iarko , uzvhrVQ ih B{z G/fink iKdk j? .
Fftd/;ah o'iarko ;?bZ L
gzikp d/ o'iarko ftGkr tZb'A ftd/;aK ftZu B"eohnK d/ ukjtkB
gqkoEhnK B{z J/izNK s'A pukT[D bJh fJZe ftd/;ah o'iarko ;?bA pDkfJnk frnk
j? . fJ; ;?bA ftZu ftd/;a ikD tkb/ gqkoEhnK d/ Bkw doi ehs/ iKd/ jB , fi;
dh j/m nB[;ko ch; bJh iKdh j? L
ckow dh ch; 50^00 o[gJ/
Bkw doi eoB dh ch; 200^00 o[gJ/ ( iBob e?Nrkoh bJh )
75^00 o[gJ/ ( n?;H;hH, phH;hH, c"ih, ;kpek c"ih, nzrjhD )
B'N L fJj ofi;No/;aB e/tb fJZe ;kb bJh jh ehsh iKdh j? , ofi;No/;aB
B{z tXkT[D bJh j/m fby/ nB[;ko ch; bJh iKdh j? L iBob eNkroh bJh 150 WgJ/
fFoiot e////?Nkroh bJh 75 WgJ/
B'N L fFJj ckow jo fJZe
o'iarko dcaso fty/ T[gbZpX jB .
tX/o/ ikDekoh bJh L
o'iarko nc;o,
fiabQk o'iarko dcso, Bth dkDk wzvh ,
w[es;o.
c'B Bzpo 01633 ^ 262317
;fjekosk ftGkr L
gzikp ;oeko tb'A ;{p/ d/ b'eK dk ihtB gZXo T[Zuk u[ZeD bJh ;z;EktK
ftZu T[BQK dh ;aw{bhns fjZs ;fjekosk ftGkr j'Ad ftZu fbnKdk frnk j? .
;fjekosk ftGkr nXhB eoB tkbhnK fgzv gZXo dhnK fJekJhnK B{z fgzv gZXo s/
w[Yzbh y/shpkVh ;fjekoh ;GktK j'Ad ftZu fbnKdhnK rJhnK jB . ;GktK d/ ezw
eko dh d/y o/y bJh T[g wzvb gZXo s/ ;jkfJe ofi;Noko, w[es;o ns/ pbku"o eod/ jB . fiabQk
gZXo s/ T[g ofi;Noko ;fjekoh ;GktK
w[es;o eodk j? . ;fjekosk ftGkr tb'A ;a[o{ ehshnK rJhnK bkG gksoh
;ehwK fBwB fbys nB[;ko j? L
1H gqkFfJwoh n?rohebuo e'nkgo/fNt ;GktK pko/ L
fJ; ;oeb ftZu e[Zb 140 ;hHJ/Hn?;Hn?;H ;GktK ezw eodhnK jB . fJjBK
;GktK tb'A y/shpkVh eoia/, r?o iokfJsh eoia/ ns/ dofwnkB/ ;w/A d/ eoia/
fdZs/ iKd/ jB . fJj ;GktK w?ApoK ns/ r?o w?ApoK s'A nwkBsK th fJZemhnK
eodhnK jB . fJj ;GktK ;/ftzr s/ 4 % ;bkBk ftnki fdzdhnK jB ns/ w?ApoK s'A eoia/ s/
11% ;bkBk ( J/Hn?;HNhH b'B ) ftnki ns/ r?o iaokfJsh eoia/ s/ 12H5% ftnki
b?AdhnK jB . fJj ;GktK w?ApoK B[z ykd, ehVQ/ wko dtkJhnK, e?Nb chv ns/
iao{oh t;sK dk ;wkB th T[gbZpX th eotkT[AdhnK jB . fJBQK ;GktK ftZu'a 48
;GktK wbNhgogia ;GktK pDkJhnK rJhnK jB . fJj ;GktK T[go'es ;j{bsK s'A fJbktk
nkgD/ w?ApoK B{z BkB ckow ;?eNo d/ eoia/ , e?;a eo?fvN b'B, ;?boh noBo b'B
ns/ y/shpkVh d/ ;zd th feokJ/ s/ fdzdhnK jB . fJj ;GktK nkgD/ w?ApoK s'A
eoia/ s/ ftnki 10 % , 10H55 % iK 11 % th b?AdhnK jB .
2H ghHJ/HvhHphH pko/ L
fJ; ;oeb ftZu 3 gqkfJwoh y/shpkVh fvt?bgw?AN p?Ae jB , fijV/ e/
nkgD/ w?ApoK B{z bzp/ ;w/A d/ eoia/,No?eNo b'B, y/shpkVh d/ ;zdK bJh eoia/,
v?noh , g'bNoh, n?BHn?cHn?wH, nzvo rokT{v tkNo ;gbkJh ns/ fgzvK ftzu wekB
pDkT[D bJh eoia/ fdzdhnK jB . fJjBK p?AeK tb'A 50,000$^o[g? sZe eoia/ s/ 9
# ftnki ns/ 50,000$^o[gJ/ s'A T[go 10H5 ftnki fbnk iKdk j? .
3H ;?ANob e'nkgo/fNt p?Ae fbwL dh
w[es;o e/Adoh e'nkgo/fNt p?Ae,
w[es;o dhnK 38 poKuK jB . fJ; p?Ae tZb'A ns/ pokuK tZb'A w?ApoK B{z
j/m fby/ nB[;ko eoia/ fdZs/ iKd/ jB L
1H BkB ckow ;?eNo11H5 # s'A 13 #
2He/; eo/fvN No/voia fbwH 12H5 # s' 13 #
3H tjheb b'B 11 # s'A 11H5 #
4H ftfdnkoEhnK tk;s/ gq'c?;B e'o; 12H5#
5H ezBfiT{wo b'B N{ ;?boh nrG: 13 #
6HjkT{f;zr ckfJBK; o{o $ nopB 10 # s'A 10H 5 #
7Hfotkbftzr e?;a eo?fvN fbwHN{ ckoawia 12H5 #
8HvkfJoh b'B N{ ckowoia 12H5 #
9H ezB;NoZe;aB nkc o{ob c'vkT{B 10 #
fJ; p?Ae tb'A w?ApoK B[z ;/ftzr ftnki 3H5 # ns/ Now fvgkfiaN s/
ftnki 4H25# s'A 5H75 # fdZsk iKdk j? .
4H e'nkgo/fNt wkoehNzr ;[;kfJNhia pko/ L
fJ; ;oeb ftZu 3 wkoehfNzr ;GktK ezw eo ojhnK jB . fJj ;GktK
gqfeT{ow?AN dk ezw th eodhnK jB ns/ iao{oh t;sK ykd ns/ ehV/wko dtkJhnK th
w?ApoK B[z pkiako Bkb'A ;;s/ Gkn s/ fteoh eodhnK jB .
5H jkT{; fpbfvzr ;GktK L
fJ; ;oeb ftZu 10 jkT{; fpbfvzr ;gktK ezw eo ojhnK jB . fJj ;GktK
nkgD/ w?ApoK B[z wekB pDkT[D bJh eoia/ fdzdhnK jB . eoia/ s/ ftnk 10# s'A
12# fbnk iKdk j? . eoiak fJZe bZy o[gJ/ s'A b? e/ 5 bZy o[gJ/ sZe fdZsk
iKdk j? .eoiak 25 fdBK ftZu fwb iKdk j? . w?ApoK s'A w?Apof;ag ch; 510$^
o[gJ/ ns/ gq';?f;zr ch; th 510$^ o[gJ/ bJh iKdh j? .
6H fwbe gqfeT{;o e'nkgo/fNt ;GktK pko/ L
fJj ;GktK nkgD/ w?ApoK B{z e?Nbchv, d/;h fxT[ nkfd dh ftek;h eodhnK
jB ns/ w?ApoK s'A d[ZX dh yohd, piako Bkb'a tZX ehws s/ eodhnK jB ns/ nkgD/
w?ApoK th tzvdhnK jB .
tX/o/ ikDekoh ns/ f;aekfJsK d/ fBgNko/ bJh gsk L
T[Zg ofi;Noko ;fjekoh ;GktK,
w[es;o
wZSh
gkbD ftGkr
gzikp u' jo/^ fuZN/ fJBebkp s'A fgZS'A gzikp ;oeko B/ ;{p/ nzdo Bhb/
fJBebkp dh nkwdh bJh wZSh gkbD ftGkr dh ;EkgBk ehsh j'Jh j? . fibQ/ gZXo s/
gzikp ;oeko tb'A fvgNh vkfJo?eNo ( wZSh gkbD ) d/ dcasoK dh ;EkgBk ehsh rJh
j? . w[es;o fiab/Q/ nzdo ;jkfJe
gq'I?eNo nc;o, wZSh gkbD, Yzv{nK (
w[es;o ) dh n;kwh ezw eo ojh j? . fJ; feZs/ B{z ;oeko B/ y/shpkvh d/
;jkfJe Xzd/ d/ s"o s/ gqc[Zbs eoB bJh nB/eK :'iBktK ;[o{ ehshnK jB .
fiabQ/ nzdo wZSh gkbD dk feZsk eoB bJh wZSh gkbe ftek; J/iz;h , w[es;o tb'A fBwBF^ fbys ;ehwK $ ;j{bsK $
;/tKtK fdZshnK ik ojhnK jB .
f;ybkJh L wZSh gkbD dk Xzdk eoB tkb/ B{z wZSh gkbe ftek;
J/iz;h tb'A 10 fdBK dh f;ybkJh w[cas fdZsh iKdh j? .
eoiak ns/ ;pf;vh dh ;j{bs L
eoiak ;pf;vh
1H Bt/a sbkp dh T[;koh
bJh ( gqsh j?eNo ) 2H50 bZy 40,000$^o[gJ/ ( nHiksh 50,000$^)
2H fJZe j?eNo dk SZgV ;[XkoB bJh 0H60 bZy12,000$^o[gJ/ (nHiksh
15,000$^)
3H gfjb/ ;kb dh ykd y[oke bJh ;pf;vh ^^^^ 6000$^o[gJ/ (nHiksh
7500$^)
4H fJbN?No/fNv fc;a ckofwzr ( w[orhgkbD, 0H80 bZy 16,000$^o[gJ/
(nHiksh 20,000$^)
pZsy gkbD s/ ;[o gkbD gqsh j?eNo )
5H sbkp ftZu nke;hiB tXkT[D tkbk :zso 0H50 bZy 12,500$^o[gJ/
brkT[D bJh gqsh j?eNo
6H wZSh g{zr j?uoh brkT[D bJh ;wZoEk 10 8H00 bZy 80,000$^o[gJ/
fwfbnB g{zr
7H fc;a chv fwZb brkT[D bJh 25H00 bZy 5H00 bZy o[gJ/
3H w[cas seBhe ;bkj L
wZSh gkbD bJh SZgVK $ iawhBK dh u'D SZgV ;[XkoB iK BtK sbkp pDkT[D
bJh ftGkr ns/ wZSh gkbe ftek; J/iz;h tb'A jo soQK dh seBheh ;bkj w[cas
fdZsh iKdh j? .
4H fpibh e[B?e;aB L
wZSh gkbD tkb/ ftnzeshnK B{z gfjb d/ nkXko s/ n?;HghH;ehw nXhB fpibh
dk e[B?e;aB fdtkT[D bJh b'VQhdh ;jkfJsk ehsh iKdh j? .
tX/o/ ikDekoh bJh gsk L
;jkfJe gq'I?eN nc;o,
wZSh gkbDK,
fiabQk w[es;o .
gzikp ykdh ns/ rqkw T[d:'r p'ov
gzikp ykdh ns/ rqkw T[d:'r p'ov dk T[d/;a p/o[aiarko B"itkBK
B{z nkofEe wZdd d/ e/ d;aekoh ns/ S'N' T[d:'r dk ftek; eoBk j? . fiabQk
gZXo w[es;o dk fJjj fiabk dcaso
;{ro fwb eb'Bh, w[es;o fty/ ;fEs
j?, fJ;dk w[Zyh vhHthHnkJhH U ( fv;fNqe ftb/ia fJzv;Noh nkch;o ) j[zdk j?,
fJ; dcso ftzu fJ; t/b/ T[go'es T[d/;a dh gqsh tk;s/ e/tb fJZe jh ;ehw uZb
ojh j?, I' fe nko, JhHihHghH ( o{ob fJwgqkJhw?AN iBo/;aB gq'rokw ) wkoiB
wBh ;ehw j?, dk t/otk j/m fby/ nB[;ko j? L
1H eoia/ dh oew L
1HftnZeshrs eoiak gVQ/ fby/ s/ e[;ab ekohroK tk;s/ 25bZy sZe
2H;zwsh ;';kfJNh tk;s/ eoiak 25 bZy o[gJ/ sZe .
fJj eoiak e"wh eos iK B?;BkJhia p?Aek ns/ e'nkgo/fNt p?AeK
okjhA fdtkfJnk iKdk j? .
2H ;pf;vh L 1H n?;H;hH$
ngkji, ;kpek ;oft;w?B $ n"osK # pkovo J/ohnk ns/ xZN frDsh GkJhuko/ B{z
30 # ns/ pkeh ;g B{z 25# ;p f;vh .
2H 10 bZy sZe d/ eoia/ T[Zgo 25# iK 30# ns/ 10 bZy s'A T[go eoia/ s/
e'Jh;pf;vh BjhA .
fJj ;pf;vh w[Zy dcaso gzikp ykdh rokw T[d:'r p'ov n?;H;hHUH Bzpo
2429^30 , ;?eNo 22^;h, uzvhrVQ okjhA gqtkBrh T[gozs fdZsh iKdh j? . ;pf;vh
fwnkdh iwQK g{ih Gkt n?cHvhh d/ o{g ftZu eoiadko d/ Bkw s/ 2 ;kb ftZu $ sZe
p?Ae ftZu oZyh ikt/rh $ fdZsh iKdh j? .
3H eoiak b?D tk;s/ b'VQhd/ d;skt/ia L
1H fpB?gZso ckow ( I' p'ov d/ dcaso s'A 50$^o[gJ/ dh ehws s/ fwbdk
j? ), 3 c'N' gk;g'oN ;kJhia
2H siopk ;oNhfce/N, ezw eoB tkbh irQK dk ;p{s ( wkbeh iK bhia vhv iK
feokfJnk Bkw iK fpibh e[B?e;aB dk ;p{s .
3H ok;aB ekov ns/ e?Nkroh d/ ;p{s dk ;oNhfce/N ( n?;H;hH,ngkjia,
;kpek ;oft; w?B, nkfdj't/ sK T[;dk ;p{s ) e[N?;aBK, n"iko, w;ahBoh s/
i/eo ;?av pDkT[Dk j't/, T[;dk n?;Nhw/N ,1 bZ y o[gJ/ s'A T[gZso gq'I?eN
fog'oN .
4H ewia'o tor s/ gZSVQh ;a/qDh n"osK $ j?Avhe?gv c"iahnK
tk;s/ e[Zb gq'I?eNo dk 5# s/ iBob e?Nkroh tk;s/ 10 # fjZ;k nkgD/ tb'A wkoiB
wBh bkT[Dh iao{oh j? .
5H eoiak wzBi{o j'D T[gozs 3 fdBK dh JhHvhHghHNo/fBzr e/HthHnkJhH;hH
gk;'a b?Dh, nkgDk :{fBN fwbD fgZS/ ofi;Nov eokT[ADk w[YbhnK ;aosK ftZu doi
j? .
4H ezwK dk t/otk L
1H uwVQ/ Bkb ;pzXs t;sK L
uwVQ/ Bkb ;zpzXs jo soQK dk ezw o?e;hnB s'a t;sK fsnko eoBk, ;kpD
pDkt[Dk, gbk;fNe d/ gkfJg s'a t;sK pDkT[Dk .
2H b'j/ ns/ bZeV Bkb ;pzXs t;sK L
b'j/ ns/ bZeV Bkb ;zpzXs jo soQK dk ezw, nbwhBhnw T[d:'r dhnK t;sK
pBkT[Adk nkfd .
3H d[ZX dhnK t;sK L dZX
dhnK t;sK , nkJh; eohw pDkT[Dk, wfmnkJhnK pDkT[Dk, w[oZp/ uNBhnK dk nkuko
pDkt[Dk nkfd .
4H c[ZNeb L
fwZNh d/ posB ns/ fJZNK dk GZmkbrkT[D tk;s/ ;'Bk s/ uKdh d/ rfjD/
pDkT[D, fwzBh okJh; ;?bo nkNk uZeh, p/eoh gkgV, pVhnK, w;kbk gh;Dk, u{Bk
gZEo eZNDk, ikbhnk, u{Bk pDkT[Dk,wX{ wZyh gkbDk, s/b gkDh, T[d:'r, BkJh ,
X'ph, ;kfJeb fog/no, vhiab fJzid fog/no, gbzpo, p?Noh ukofio, ftT[Nh gkobo,
fpibh fog/no,o/vhT , NhHthH fog/no, pkD tZND dk ezw, ekria pDkT[Dk, ofi;No
^ ekghnKns/ pK; dhnK N"eohnK pDkT[ADk nkfd ezw ;akfwb jB .
;w/A^;w/A f;o ;oeko tb'A p'ov okjha soQk^soQK dhnK ;ehwK ubkJhnK
iKdhnK jB, fijBQK dk t/otk ckow ns/ w[ezwb ikDekoh fibqk dcso ftZu'A ezw
eko tkb/ fdB fe;/ th ;w/A jk;b ehsh ik ;edh j? ih .
tX/o/ ikDekoh bJh L
vhHthHnkJhH UH
gzikp ykdh n?Av ftbia fJzv;Noh p'ov
w[es;o .
feos
ns/ o'iarko ftGkr ^ feos ftzr
fgSbQ/ tfoQnK u' gzikp d/ ;ZBnsh y/so ftZu ;abkxk:'r soZeh ehsh j? .
feos ftGkr oki dk fJZe wjZstg{oB ftGkr ti'A ezw eodk nk fojk j? . feos dk
r"ot, pokposk, nkiakdh ns/ feos dh gfjukB ;pzXh nkw b'eK ftZu ikro{esk
g?dk eoBh ftgkr B/ nkgDh fizw/tkoh ;wM e/ rohpK$ wiad{oK d/ jZeK dh okyh
bJh wjZst g{oB G{fwek fBGkn fojk j? . fJjBK ;j{bsK s'A T[d:'fre ekw/,
d[ekBK d/ ekw/ , y/shpkVh ekw/ nkfd bkG T[mk oj/ jB . T[d:'fre fttktK d/
jZb bJh, ftGkr wkbeK ns/ ekfwnK ftueko feos ekB[zB nB[;ko j'J/
;wM"fsnk B{z bkr{ eokT[D, fJz;vNqhnb fNqfpT{Bbns/ feos e'oNK tb'A
fdZs/ ntkovK nkovoia B{z bkr{ eotkT[D dk ezw d/ydk j? . T[d:'fre ;aKsh
ekfJw oZydk, feos ekB{zBK B{z bkr{ eoB, feoshnK dh GbkJh, ;[oZfynk nkfd bJh
fJj dcaso o/bt/ o'v, w[es;o fty/
;fEs j? , fi;dh d/yo/y feos fJz;g?eNo ro/v^2 eod/ jB . feos ftGkr
fJzv;Nohnb fv;fgT{N n?eN 1947, c?eNohia n?eN 1948, No/v :{BhnB n?eN 1926 (
No/v :{BhnB ofi;Nov eoBk, ezNo?eN b/po ( nkoHn?vHJ/H ) n?eN 1970 , nXhB
m/e/dkoK B{z bkfJ;?; fJzv;Nohnb fJzgbkfJw?AN n?eN 1946, w'No Nok;g'oN
toeoia n/eN 1961 ns/ c?eNohnK d[;o/ ;bnsh ndkfonK dk fBohyD eodk j? .
feos GbkJh L
;oeko B/ feos GbkJh czv n?eN, 1965 j/m fJZe y[d w[ysko feos Gbkjh
p'ov, ;Ekfgs eoe/ fpBQK ftnki eoia/ ( T[d:'fre ekfwnK B[z ;kJheb , gZy/,
f;bkJh w;ahBK, yohdD bJh fpBK ftnki eoia/ ) T[jBK d/ pzfunK dh w[cas gVQkJh
bJh tihc/ nkfd dk gqpzX eodk j? . fJj tiahc/ T[d:'fre ekfwnK d/ pZu/
g's/^g'sh, G?D iK Gok fijVk fe T[jBK s/ g{oh soQK fBoGo j? ( d' sZe ) B{z
fdZsk iKdk j? .
T[d:'fre ekfwnK dhnk ftXtktK B{z n?e; ro/;ahnK rqKN L
ofi;Nov c?eNohnK ftZu ezw eod/ ekw/ dh B"eoh d"okB j'Jh
w"s fgZS"a T[;dh ftXtk B[z n?e;a ro/;ahnK rqKN ;ehw nxhB ;/tk
w[jZJhnK eodk j? .
pkbtkVQhnK L
T[d:'fre ekfwnK d/ 3^6 ;kb T[wo d/ pZfunk B[z pkbtkVhnK u' dkyb ehsk
iKdk j? . fJj pkbtkVQhnK wkvb ;e{bK ftZu eo?AuK $ Bo;oh ebk;K tKr ubkJhnK
iKdhnK jB . ftGkr tb'A 2 pZfunK B[z g';afNe njko w[jZJhnK eotkT[D bJh 2
o[gJ/ gqsh pZuk o'iakBk you ehsk iKdk j? .
IkDekoh $ ;j{bs gqkgs eoB bJh L
Ffeos fJz;g?eNo,
w[es;o .
T[Zg
noE ns/ nzeVQk ;bkjeko
1H b[e/;aB L fJj dcaso
uzvhrVQ o'v s/ T[g wzvb nc;o ( f;tb ) dcaso d/ fgSb/ gk;/ ;fEs j? .
2H ekoiftXh L fibQk gZso
s/ T[g noE ns/ nzeVk ;bkjeko fJ; dcaso dk w[Zyh j[zdk j? .fJ;d/ Bkb fJZe
y'I nc;o s/ 2 nzeVk ;jkfJe dhnK n;kwhnK j[zdhnK jB .
3H pbke gZXo s/ dcso Ljo
pbke gZXo s/ fJ; ftGkr dkfJZe fJzbgt?;Nhr/No fB:[es j[zdk j? .
4H ;{uBk fJZeZsoh eoBh L
pbke gZXo s/ nzeV/ fJZesoh eoB ns/ ;zebB eoB dk ezw eodk j? . b'V g?AD s/
fJj b'eK B{z pbke gZXo s/ ;{uBk th w[jZJhnK eod/ jB . fJj fJBt?;Nhr/No
g/Av{ ns/ ;afjoh ;{uBk jo gZy'A fJZeso eod/ jB .
fiabQk gZXo s/ v?Nk fJeZseo eoBk L fJ; ftGkr tb'a fibQk gZXo s/ th ;?ezvoh v?Nk fJZeso ehsk iKdk j? .
fJj v?Nk :'iBk fsnko eoB, fiqbQ/ ftZu tZy^tZy ;ehwK fsnko eoB, jo ftGkr B[z
nkw b'eK ns/ T[u/oh f;fynkoEh bJh pj[s ;jkJh j[zdk j? .
5HvkfJo?eNoh fsnko eoBk L
fJ; ftGkr tb'A fibQ/ d/ fgzvK dh vkfJo?eNoh ns/ Brogkfbek nzeVk
g[;se fsnko ehsh iKdh j/? . fJ; s'A fJbktk fJ; ftGkr tb'A fv;fNqeN n?N J/
rbK;, pbke n?N J/ rbK;, pbke tkJhia fJzvhe/Noia, eowukohnK dh rDBk, oki
nzeVk ;ko, g{zih fBowkD, gqkJh; fJzv?e;, fpbfvzr w?Nhohnb dhnk ehwsK, E'e
ehwsK , gqu{B ehwsK ns/ g;a{ XzB dhnK ehwsk fJZeso eoe/ gzikp ;oeko B[z
;w/A^;w/A f;o G/ihnK iKdhnK jB . gzikp ;oeko tb'A fJBQK dh gaek;aB ehsh
iKdh j?, I' b'eK tk;s/ ty^tZy ftGkrK tk;s/ ns/ f;fynkoEhnK tk;s/ pj[s
;jkfJe f;ZX j[zdh j? .
fiabQk :'iBk s/ ftek; p'ov Bkb ;pzXs ezw L
fJ; s'A fJbktk fJ; ftGkr tb'A fibQk :'iBk ns/ ftek; p'ov, w[es;o Bkb ;pzXs ezw th ehs/ iKd/ jB .
tZy^tZy ftGkrK dhnk ;ehwK d/ czv ikoh eodk j? ns/ pzXB w[es ( nBNkJhv ) czv
nkT[D s/ u/now?B , fiabQk :'ibk ns/ ftek; p'ov d/ j[ewK nB[;ko ftek; d/
ezwk bJh tZy^tZy ;ehwk j/m ikoh eodk j? .
tX/o/ ikDekoh $ f;aekfJsK bJh gsk L
T[Zg noE s/ nzeVQk ;bkjeko,
w[es;o .
fFibQk pZus nc;o
fJj dcso vhH;hH dcso ftZu ;fEs j?, fi; B{z pZus GtB th fejk iKdk j?
. dcaso dk fJzukoi fiabQk pZus nc;o j?, I' fvgNh efw;aBo ;kfjp ih dh nrtkJh
j/m ezw eodk j? . fJj dcaso fiZE/ gpfbe, eowukohnK ns/ nfXekohnK B[z S'NhnK
pZusk dh wjzssk ;pzXh dZ; e/ vkeykB/ ftZu ub ojhnK 6 tZy^tZy ;ehwK ftZu XzB
brkT[D dh gq/oBk d/D bJh :sB;ahb j?, T[E/ p/o[iarkoh d{o eoB ftZu th ;jkJh
j[zdkj/ . S'NhnK pZusK bJh pkbr w[zv/ ns/ e[VhnK J/izN pD e/ nkgDh nkwdB
ftZu tkXk eo ;ed/ jB . S'NhnK pZusK ftZu n?wHghHe/HphHtkJhH dh J/iz;h f;oca
pkbr e[VQhnK iK n"osK B{z jh fdZsh ik ;edh j? . fJ; ;ehw okjhA J/izN
pD e/ XzB iwQK eotkT[D tkfbnK B[z 4# efw;aBo ti'A fwbdk j? . fJ; ;ehw okjhA
f;oc nkoHvhHykfsnK ftZu jh oew iwK eotkJh ik ;edh j? . d{oj ;ehw
n?;HJ/Hn?;H d/ J/izN pkbr w[zv/ , e[VhnK, wod ns/ n"osK Gkt e'Jh th
pkbra pD ;edk j? . fJ; ;ehw nXhB fe;kB ftek; gZso, wzEbh fJBew ;ehw, B?;aBb
;/ftzria ;oNhfce/N, NkJhw fvgkiaN nkfd ;ehwK ftZu fijV/ J/izN iBsk B{z
gq/oBk d/ e/ XzB brkT[Ad/ jB, T[BqK B{z brtkJ/ XzB s/ 1# efw;aB fdZsk iKdk
j? . fJ; s'A fpBK J/izNK B{z j'o ;w/A ;w//A j";bk tXkT{ fJB;?AfNt
fdZsk iKdk j? . J/izN pDB d/ ukjtkB fJBew N?e; s'A S'N gqkgs eoB tkbhnK
;ehwK ;pzXh ns/ vkeykB/ dhnK uzr/ ftnki tkbhnK j'o ;ehwK dh ikDekoh bJh
fiabQk pZus nc;o Bkb dcaso ;w/A ftZu ;zgoe ehsk ik ;edk j? .
fJ; s'A fpBK ftek; ekoiK bJh ;wkb ;/ftzria dh n?tkov wBh ftZu'A
fvgNh efw;aBo ;kfjp ekbiK, ofi;Nov ebZpK nkfd B{z nkofEe ;jkfJsk th fdzd/
jB .
j/m fbyhnK vkeykB/ ftZu uZb ojhnK ;ehwK okjhA fiE/ n;hA u'yk ftnki
gqkgs eoe/ nkgDh pZus ftZu tkXk eod/ jK, T[E/ fJBew N?e; s'A S'N gqkgs eoB
d/ Bkb^ Bkb e"wh ;/tk ftZu th nkgDk :'rdkB gk ;ed/ jK L
1Hfe;kB ftek; gZsooew 7 ;kb 8 wjhB/ ftZu
d[rDh j' iKdh j? ns/ 2 ;kb
6 wjhB/ pknd oew ftnki
;w/s tkg; bJh ik ;edh j?.
2 ag';N nkfc; wkf;e9# jo wjhB/ fwbD:'r.
10# d/ fj;kp Bkb n?vh;aBb p'B; fwnkd g[ZrD s/.
3 ag';N nkfc; NkfJw1 ;kb dk nekT{AN 7^25#, fvgkiN 2 ;kb dk nekT{AN
7^50#
4 ;kb dk nekT{AN 8^25#, 100 ;kb dk nekT{AN8^50#
5 a 5 ;kbK g';N nkfc;100 WgJ/ dk o?efozr nekT[AN y'bD s/ 5 ;kbK pknd
7480 WgJ/ pD iKd/ jB.
6 aB?;aBb ;/ftzria ;oNhfce/N1000 WgJ/ d/ 6 ;kbK pknd 1695 a 90 j'
iKd/ jB. fJBew N?e; Xkok 88 nXhB N?e; S'N
7 a15 ;kbK gpfbe9# N?e; coh ftnki ns/ Xkok gqkthv?AN czv nekT{AN 88
nXhB fJBew N?e; s'A S{N.
8 ag';N nkfc; ;/ftzr3 a50# ;{d s/ fpbe[b jh N?e; nekT{AN Bjh brdk.
dh w[es;o ;fjekoh yzv
fwZb, wb'N
gzikp y/sh gqXkB ;{pk j?, fe;kB dhnK eDe^ M'B/ s/'A fpBK ewkd fJZe
bkj/tzd ca;b j? . gzikp tb'A fJ; fwZm/ fJBebkp bJh ;a{roc?v dk fBowkD ehsk
frnk j? . ;fjekoh y/so dh fJ; yzv fwZb tb'A fgSb/ eJh tfoQnK s'A nkgDh uzrh
ekor[iakoh ;dek jo to/Q T[sgkdB $ r[DtXsk $ r[DBkfswesk d/ y/so ftZu d/;a
Go ftZu gfjb/ ;EkB gqkgs eoe/ ;{p/ ns/ fiabQ/ dk Bkw T[Zuk ehsk j? .
seBheh f;Zfynk L
fwb Bkb 7000 jiako d/ brGr rzBk T[aAaasgkdB I[V/j'J/ jB fJjBK fe;kBK
B{z feb tZb/' rZB/ dhnK ;[XkohnK fe;wK dk phi,ek;as eoB bJh nrtkJh ,c;b dh
;KG ;zGkb ns/ :'r ;w/A eNkJh nkfd bJh w[cas w;atok $ e?Ag r";aNhnK
nkfd nk:'fis eoe/ seBheh f;Zfynk fdZsh iKdh j? .
goy gq:'r;akbk L
fe;kBK B{z phi ;'X, iawhB ;'X, dtkJhnK s/ 25# ;pf;vh fdZsh iKdh j? .
pkeh dtkJhnK fiBQK dh goy gq:'r;akbk s'A eotkJh iKdh j?, tkfip w[Zb s/
fdZshnK iKdhnK jB .
fN;a{ebuo b?p L
rzB/ d/ phi dhnK ;[XohnK fe;wK dk fN;{aebuo b?p ftZu tkXk eoe/
fe;kBK B{z ;[Xo/ phi dh ;gbkJh ehsh iKdh j? .
o'iarko L
fwZb nf;ZX/ Yzr Bkb rzB/ dh fpikJh, ;KG^;zGkb ns/ eNkJh Bkb ;pzXs
bZrGZr 10 s'A 15 jiako ekfwnK B{z o'iarko th w[jZJhnK eodh j? . id'A fe
fwZb ftZu 600 s'A tZX eowukohnK B{z o'iarko fwfbnk j'fJnk j? .
tkjB eko'pko L
rzB/ dh Y'nk^Y'nkJh, yzv dh Y'nk^Y'nkJh ;dek tkjB wkbeK B{z th wkbh
bkG gqkgs j' fojk j? .
ezNo'b o/N s/ yzv L
rzBk T[sgdkeK B{z T[BQK tb'A yzv fwZb B[z ;gbkJh ehs/ rJ/ rzB/ dh
fwedko B{z w[Zy oZy e/ ezNo'b o/N s/ yzv fdZsh iKdh j? .
c/no gqkJh; ;akg L
nkw iBsk dh ;j{bs bJh yzv fwZb dh c/no gqkfJ; ;akg ( yzv fwZb d/
w[Zy d[nkok bkr/ jh ) y[Zb rJh j? , fi; s'A nkw ftnZesh tkfiap o/N s/ uzrh
yzv b? ;edk j? .
fJj ;j{bsK fwZb tb'A nkgD/ s"o s/ jh fdZshnK iKdhnK jB, bJh
e'Jh ckow nkfd fB;afus BjhA j? .
;jkfJe rzBk ftek; nc;o L
;jkfJe rzBk ftek; nc;o
w[es;o d/ dcaso tZb'A fwb dh ;jkfJsk Bkb rzB/ d/ ftek; fjZs seBheh
ikDekoh nkfd fdZsh iKdh j? .
tX/o/ ikDekoh ns/ f;aekfJs bJh ;zgoe L
iBob w?B/io,
dh w[es;o e'nkgo/fNt ;[aro
fwbia fbwL, wb'N
p?Ae ;/tktK
;{p/ d/ ftek; ns/ b'eK d/ ihtB gZXo B[z T[Zuk u[ZeD bJh p?AeK dk
nfjw :'rdkB j? . fiabQ/ d/ jo fgzv ftZu bZrGZr jo sh;o/ gfotko dk e'Jh Bk
e'Jh ihn ftd/;a frnk j'fJnk j? . fJjh ekoB j? fe fiabQ/ d/ b'e p?AeK Bkb
tX/o/ I[VQ/ j'J/ jB . w"I{dk jkbksK ftZu p/o[aiarkoK B[z o'iarko d/
w'e/ gqdkB eoB bJh p?AeK fiabQ/ ftZu ;abkxk:'r G{fwek fBGk ojhnK jB .
bhv p?Ae L
gzikp B?;aBb p?Ae ( p{Vk }{io o'v ) fiabQ/ dk bhv p?Ae j? . fi; dhnK
fiabQ/ ftZu tX/o/ pokuK ezw eodhnK jB . gzikp B?;aBb p?Ae fiabQ/ ftZu j'o
d{;ohnK p?AeK d/ ;fj:'r Bkb e/Ado ;oeko $ gzikp ;oeko tb'A ubkJhnK ik ojhnK
bkGgksoh ;ehwK B[z fiab/Q d/ tZy^ tZy b'eK sZe fiBQK ftZu d{;o/ e"wh
ns/ r?o e"wh p?AeK dhnK ;ehwK b'eK sZe b? e/ ikD bJh ( e'nkovhB/;aB )
skbw/b dk ezw eodk j? . bhv p?Ae tb'A fiabQ/ ftZu fJZe bhv p?Ae w?B/io dh
g';N fBoXkfos ehsh rJh j?, fijVk fe d{;o/ p?AeK dh wkf;e whfNzr fvgNh
efw;aBo dh gqXkBrh j/m eotkT[Adk j?, fiZe/ p?Ae tkb/ nkgDh wjhBktko fB;afus
ehs/ rJ/ Nhu/ dh gqrsh pko/ fdzdhnK jB .
fiab/ ftZu d{;ohnK p?AeK dhnK pokuK L
bVh Bzpo p?Ae dk Bkw c'B Bzpo
1Hgzikp B?;aBb p?Ae , w[es;o
01633 ^ 260112
2H gzikp B?;aBb p?Ae, w/B poKu,
w[es;o 01633^262359
3Hgzikp n?v f;zX p?Ae,
w[es;o 01633^260292
4H Uohn?ANb p?Ae nkc ewo;,
w[es;o 01633^260636
5H ;N/N p?Ae nkc gfNnkbk,
w[es;o 01633^260148
6H ;N/N p?Ae nkc fJzvhnK, w/B poKu,
w[es;o 01633^ 260001
7H ;N/N p?Ae nkc fJzvhnK, e'N eg{ok o'v , w[es;o 01633^ 262082
8H ;N/N p?Ae nkc fJzvhnK, J/HvhHphH, w[es;o 01633^ 262202
9H ;N/N p?Ae nkc fJzvhnK,
w[es;o 01633^ 260233
10H w[ZYbk y/shpkVh ftek; p?Ae,
w[es;o
11He'nkgo/fNt p?Ae, w[es;o
01633^ 262078
12H p?Ae nkc gzikp fbwH,
w[es;o
13H w[es;o ;?ANob e'nkgo/fNt p?Ae,
w[es;o
19Hn?uHvhHn?cH;hH p?Ae,
w[es;o
fFiabQk ;kyaosk ;zwsh ,
w[es;o
e"wh fbNo/;h fw;aB nEkoNh,Gkos ;oeko d/ wfB;Noh nkc fjT{wB
fo;'o; fvt?Abgw?AN nkc fJzvhnk d[nkok Gkos frnkB ftfrnkB ;zwsh d/ ;fj:'r
Bkb fi; ftZu g{oB ;kyaosk w[fjzw (N'Nb fbNo/;h eaazg/B)( NhHn?bH;hH)fQQQwsh
27H7H1997 as' nas/ T'[so ;akyaosk w[fjzw (g';N fbNo/;h ezg/B)(ghHn?bH;hH )
fwsh 13$07$2000 g{oh ;cabsk Bkb B/go/ ukVQhnK rJhnK jB .
fiabQk ;kyosk ;zwsh B/ g{oB ;kyaosk w[fjzw sfjs fiabQ/ B/ d/;a Go
ftZu'A ;Zfsnk w?so/ w?w'ohnb B?;aBb ntkov @ gqkgs eoe/ fiabQ/ ns/ ;{p/ dk
Bkw T[Zuk ehsk j? . j[D ;zwsh tb'A fBozso ;akyosk e/Ado ezNhfBT{r n?I{e/;aB
;?ANo gq'rokw nXhB gzikp ;oeko tb'A gq'I?eN gk; j' e/ Gkos ;oeko B{z G/fink
ik u[Zfenk j? . fi; dh gqtkBrh nkT[D T[gozs fiabQk ;kyosk ;zwsh fBozso
fwZfEnk gq'rokw B[z nwbh o{g d/t/rh .
o{g o/yk L
afiabQk BtK/;fjo d' ;p vthiaBK
w[es;o ns/ pbku"o ftZu tzfvnk j'fJnk j? , w[es;o ;p vthiaB ftZu
pbke w[es;o, pzrk ns/ n"V g?dk
jB . pbku"o ;p vthiaB ftZu pbke pbku"o ns/ ;V'nk g?Ad/ jB .
pDsoL
fiabQk gZXo fiabk gZXo s/ wkB:'r fvgNh efw;aBo ^ew^ u/now?B ,
;kyaosk ;zwsh ns/ tXhe fvgNh efw;aBo ^ew^ ;eZso, fiabQk ;kyaosk ;zwsh ezw
ubkT[Ad/ jB . ;zwsh d/ ezwK B[z ;[uko{ o{g ftZu B/go/ ukVQB bJh I[nkfJzN
gq'I?eN e'nkovhB/No ns/ pbke gZXo s/ pbke gq'I?eNo e[nkovhB/No ezw eod/ jB
.
pbke gZXo pbke gZXo s/ phHvhHghHUH ;zwsh d/ u/now?B ns/ pbke
e[nkovhB/No ;eZso j[zd/ jB .
;p vthiaB gZXo
;p vthiaB gZXo s/ ;p vthiaBb w?fi;No/N u/now?B s/ vthiaBb e[nkovhB/No
;eZso ti'A ;/tk fBGkT[Ad/ jB .
y/shpkVh ftGkr L
;kvk d/;a y/sh gqXkB d/;a j?,fiE' d/ 70 gqsh;as b'e nkgDh T[gihtek
y/sh ns/ y/sh Bkb ;pzXs XzfdnK s' gqkgs eod/ jB, d/;a B{z nBki d/ y/so ftZu
nksw fBoGo pDkT[D bJh gzikp d/ fe;kB dk nfjw :'rdkB fojk j?. fJj sK jh ;zGt
j' ;fenk j? fe gzikp dh y/shpkVh ftGkr B/ nkgD/ fe;kBK B{Zz nfs nX[fBe BhjK
T[s/ y/sh eoB tZb gq/fos ehsk j?.nZi d/; a d/ nzBGzvko ftAu gzikp 70
gqsh;as fjZ;k gk fojk j?.;{p/ dk pj[s T[gikT{ Gkr fiabQk w[es;o fiZE/ jo
fe;w dh ca;b g?dk ehsh ik ;edh j? ftZu fszB fe;w dh y/shpkVh :'r G{wh
(Ykjk,p/N ns/ ezYh y/so) nkgDh ftbZyDsk d/ j[zfdnK j'fJnK th rzB/ fijh nfjw
c;b ftZu d/;a Go ftu'A fgSb/ fszB ;kb s'A gfjbk g[o;eko gqkgs eodk nk fojk
j?.fiabQ/ d/ e[Zb ftAu'A oepk y/shpkVh :'r j?.
fe;kBK d/ ihtB gZXo B{z j'o T[Zuk u[ZeD bJh y/shpkVh ftGkr tb'A
fe;kBK B{z fwZNh goy eotkT[D ,g"fdnK dhnK phwkohnK dk fBohyD ,xZN o/N
s/ ;[Xo/ phiK dh ;gbkJh,y/shpkVh w;ahBoh dh tzv ,ehNBk;ae dtkJhnK dh tzv
,wzvheoB ftZu nrtkJh,fe;kBK B{z seBheh frnkB d/D bJh e?Ag, r'po r?; b gbKN
brkT[D bJh ikDekoh ,powh ebuo ns/ o{Vh ykd , B;b ;[Xko , gqaaN;Bh gbKN
fpikT[D/ , fe;kBK d/ ckowK dk phi goy eoBk dh ikDekoh ns/ ;j{bsK fdZshnK ik
ojhnK jB.
FftGkr d/ ezw B{z j'o ;[uko{ pDkT[D fjZs fiabQ/ nzdo ezYh y'I e/Ado
,pb'tkb ;"AyVh ,feq;ah ftfrnkB e/Ado ,bzrV'nk , G'A goy gq:'r;akbk,
g"fdnK dk j;gskb w[es;o ezw eo
oj/ jB.
T[go'es ;ehwK dk bkG b?D tk;s/ bkGgksoh dh fe;h soQK dh ftfdne :'rsk
dh b'V BjhA.;ehw dk bkG b?D bJh jbe/ d/ y/sh ftek; nca;o $pbke y/shpkVh
nca;o $fiabQ/ d/ w[Zy y/shpkVh nca;o B{z fwfbnk ik ;edk j? .
tX/o/ ikFDekoh ns/ f;aekfJsK d/ fBgNko/ bJh gsk L
wZ[y y/shpkVh nc;o,
pfmzvk o'v, w[es;o
c'B Bzpo 01633 ^262634
07 Btzpo, 1995 B{z w[es;o dk
fJj fJbkek gzikp d/ Be;a/ s/ Bt/A fibQ/ d/ o{g ftZu T[Gfonk . ;tortk;h ;qh
fdbpkr f;zx d/ :sBK B{z p{o fgnk . fJ; y/so dk o{g fBykoB bJh fJ; d/
ftd/;aK ftZu t;d/ gotk;hnK dk :'rdkB nfs ;abkxk:'r j? .
gzikp wzvh p'ov
gzikp wzvh p'ov fe;kB d/ xo'A uZbD s'A b? e/ wzvh sZe fiD; fbnkT[AD
;w/A T[;dh nrtkJh eodk j? . wzvh p'ov fe;kB d/ xo s'A wzvh sZe ;VeK dk
fBowkD eodk j? . wzvh ftZu T[; tb'A fbnKdh rJh fiD; dk ;jh w[Zb g[nkT[D bJh
T[;dk wZddrko ;kfps j[zdk j? . wzvh ftZu fe;kB , T[;d/ g;a{nK bJh ;kohnK
;j{bsK, gkDh, o';aBh ^ SK, jtk nkfd dk gqpzX eodk j? . fibQk wzvh p'ov nXhB
fJ; ;w/A 3 wkofeN ew/NhnK
w[es;o^pbku"o ^ pzrk ezw eodhnK jB . jo wkofeN ew/Nh ftZu
ekoeikoh nca;o d/ o{g ftZu ;eZso, wkofeN ew/Nh ezw eo fojk j? .
;jkfJsk gqkgs eoB bJh d;skt/ia L
fJ; ;ehw tk;s/ wzvh p'ov d/ dcsoK s'A fBoXkfos gq'ckowk gqkgs eoe/
fJj noiah ;ogzu s'A s;dhe eotk e/ 1 ;kb d/ nzdo^nzdo ;eZso wkofeN ew/Nh B{z
d/Dh pDdh j? .
tX/o/ ikDekoh bJh
fiabQk wzvh nc;o,
w[es;o
c'B Bzpo 01633 ^^ 262221
;EkBe ;oekoK ftGkr
Bro e";bK L
1H jkT{; N?e;
Bro e";b, pzrk tb'A I' jkT{; N?e; brkfJnk iKdk j?, T[;d/ fpbK
s/ fijV/ n;?;h N?e;fpZb fwbD s/ nzdo fwnkd oew iwQK eokT[Ad/ jB, T[jBK B{z
10# fop/N fdZsh iKdh j? . y[d oj?;ah wekB I' fe 0 wob/ sZe oepk j?, T[;B{z
N?e; s'A S'N fdZsh rJh j? .
2H tkNo ;gbkJh ns/ ;hto/I
Bro e";b, pzrk tb'A gkDh d/ fpZb ygsekoK B[z G/i/ ikd/ jB,
fijV/ ygseko fpZb fwbD s'A 10 fdBK d/ nzdo ^ nzdo fpZb iwQK eokT[Ad/ jB,
T[jBK B{z 10# fop/N dZsh iKdh j? ns/ ;hto/I d/ fpZbK s/ th 10 dBK d/ nzdo^
nzdo ehsh g/w?AN s/ 10# fop/N fdZsh iKdh j? . Bro e";b tb'A xo/b{
ygsekoK B[z 1 o[gJ/ 20 g?;/ gqsh :{fBN ns/ ewo;ahnb ygsekoK 2 o[gJ/ 50 g?;/
gqsh :{fBN d/ fj;kp Bkb gkDh d/ fpZb fdZs/ iKd/ jB .
3H iBw ns/ w"s dk ;oNhfce/N ikoh eoBk L
Bro e";b tb'A nkw iBsk B[z iBw iK w"s dk ;oNhfce/N ngbkJh
eoB s'A 7 fdBK d/ ftZu^ftZu ikoh eo fdZsk iKdk j? . n?gbhe?AN tb'A iBw iK
w"s d/ fJzdoki eokT[D t/b/ gfjbh ekgh coh fdZsh iKdh j? . pknd ftZu
wzr eoB s/ gfjbh ekgh d/ 2 o[gJ/ ns/ nrb/ ekgh dk fJZe o[gJ/ ukoi ehsk iKdk
j? .
4H ;Nohb bkJhN ;/tktK L
Bro e";b tb'A ;afjo ftZu b'eK dh ;j{bs tk;s/ ;NohN bkJhN dk
gqpzX ehsk j'fJnk j?, seohpB 1000 g[nkfJzN ;NohN bkJhN dk brkfJnk j'fJnk j?
. fe;/ th yokp j'J/ g[nkfJzN dh fog/no 3 fdBK d/ ftZu ftZu fpibh p'ov d/
w[bkiawK Bkb fwbe/ eo fdZsh iKdh j? ns/ g[nkfJzN ukb{ eo fdZsk iKdk j? .
;NohN bkJhN dk fpibh dk fpZb Bro e";b tb'A ndk ehsk iKdk j? .
5H Be;ak gk; eoB ;pzXh L
Bro e";b tb'A fojkfJ;ah wekB dh ch; 2H50 o[gJ/ gqsh tor c[ZN
ns/ ewo;ahnb ndko/ dh 5^00 o[gJ/ gqsh tor c[ZN d/ fj;kp Bkb ukoi ehsh iKdh
j? . fJ; s'A fJbktk ;oeko dhnK jdkfJsK nB[;ko 500 ;e/no c[ZN J/ohnk sZe
wbpk ukoia 500$^o[gJ/
501 ^ 1000 sZe 1000$^
1001^1500 sZe 1500$^
1501^2000 sZe 2000$^
ns/ 2000 ;e/no c[ZN s'A T[Zgo J/ohnk s/ wbpk ukoi 0$50 go ;e/no c[ZN
d/ fj;kp Bkb ukoia ehs/ iKd/ jB . T[go'es s'A fJbktk vt?bgw?AN ukoi j/m
nB[;ko ukoi ehs/ iKd/ jB L
0^ 5 wobk sZe 100$^ o[gJ/ gqsh wobk
6^10 ,, ,,150$^ o[gJ/ gqsh wobk
10 wob/ s'A T[go 200$^ o[gJ/ gqsh wobk ukoi ehs/ iKd/ jB .
- ew/Nh tb'A ftXtk $ n?;H;hH B{z 10 wob/ sZe
ftek; ukoi dh S'N fdZsh iKdh j? .
- p?etov ebk; B[z 5 wob/ sZe ftek; ukoia dh
S'N fdZsh ikdh j? ns/ Be;a/ ;pzXh ckfJb dk fBgNkok 60 fdBK d/
nzdo^nzdo eo fdZsk ikdk j? ih .
6H ;?BhN/;aB L
Bro e";b, pzrk dhnK 40 phNK ftZu gZe/ eowukoh ezw eo oj/ jB,
ns/ 41 w[jZbk ;ckJh ew/NhnK ezw eo ojhnK jB . ;afjo dk e{Vk^ eoeN u[ZeD dk
ezw m/e/ s/ fdZsk j'fJnk j? .
tX/o/ ikDekoh ns/ f;aekfJsK bJh
ekoi;kXe nc;o,
Bro e";b, w[es;o
fFiabk w[es;o . c'B Bzpo
wkb ftGkr, gzikp
fiabQk w[es;o
sfj;hbdko L
sfj;hbdko dk dcso sfj;hb ezgb?e; fty/ ;fEZs j? . fJ;dk w[Zyh sfj;hbdko
j? . fJ; sfj;hb ftZu d' ;p sfj;hbk
jB . ;p sfj;hb dk tZyo/ s"o s/ fJZe BkfJp sfj;hbdko fJzukoi j?
. sfj;hb dcso ftZu ehs/ ikD tkb/ezw j/m fby/ nB[;ko jB L
1H caod ( Beb )
id'A fe;/ ftnZesh B[z wkb foekov dh Beb b?D dh b'V g?Adh j? sK T[j
gNtkoh gk; ik e/ iapkbh ik fbysh s"o s/ ;pzfXs foekov dh beb dh wzr eo
;edk j? , nfijhnK BebK vke okjhA gqkgs eoB dh ftt;Ek th oZyh rJh j? .
thHghHghHvke okjhA gqkgs eoB bJh gqkoEh B{z ;oekoh ch; ns/ vke you s'A
fJbktk 2H00 o[gJ/ tkX{ gNtkoh dh fwjBs ns/ ch; ti'A d/D/ j[zd/ jB . y;ok
frodktoh $ iwKpzdh dh Beb gzikp ;oeko d/ gZso Bzpo ihHn?;HnkoH 29$ ghHJ/H
17$ 1887$ n?;H 155$ nw?vw?AN $ 2003 $ gqkoEh B[z 2 o[gJ/ dh g/;arh gouh ch;
ti'A ns/ Beb ch; xZN'^xZN' 20 o[gJ/ d/D/ j'Dr/ .
- dcso ekB[zr' gk; uZepzdh dk g[okDk foekov
j[zdk j/ . Beb gqkgs eoB bJh ;tkb Beb ;akyk dcso fvgNh efw;aBo fty/
d/Dk j[zdk j?. gqkoEh B{z Beb Beb ;akyk okjhA fdZsh iKdh j?. dcso
ekB{zr' ;pzfXs foekov Beb ;akyk B{z G/idk j? ns/ Beb ;akyk dk eowukoh
Beb fsnko eoe/ gqkEh B{z d/dK j?. Beb dh ch; th Beb ;akyk tb'A jh
fBoXkfos ehsh ikdh j? .
2H Be;ak Bkowb o/N L
pzd'pz;s ;w/A I' MkV fbfynk frnk ;h, T[; B[z MkV pzd'p;sh fejk iKdk
j? . j[D MkV gfjbK Bkb'A tZX u[Ze/ jB , fJ; bJh, gzikp y/shpkVh ftGkr tb'A
gq;skfts MkV dh n";s 10 ;kbk sZe eZYe/ ns/ c;bK dk o/N wzrtke/ wkB:'r
vhHn?bHnkoH ;kfjp B[z gqtkBrh fjZs G/i/ iKd/ jB. GqkoEh B{z fi; ;kb s'A
Be;ak Bkowb o/N eYtkT[Adk j't/rk,T[j sfj;hbdko ;kfjp gk; p/Bsh eo/rk .
gqkoEh ch; dkyb ckow okjhA ;oekoh yikB/ $ p?Ae ftZu iwQk eotkJ/rk . fJj ch;
xZN s'A xZN 20$^o[gJ/ j't/rh . fi; ftZu'A nZX dcso ekB{zr' B{z fwb/rk .
3H G"A dh se;hw ;pzXh e/; L
b?Av o?thfBT{ n?eN 1887 dh Xkok 111 nXhB gqkoEh y[d iK tehb okjhA
;jkfJe e[b?eNo doik gfjbk dh ndkbs ftZu g"A dh se;hw bJh e/; dkfJo
eodk j? . e/; dh gqtkBrh nc;o tb'A gVskb bJh e/; ohvo B[z fdZsk iKdk j? .
;pzfXs ohvo fJ; ftZu eo' ch; ns/ sbpkBk ckow,Beb iwKpzdh , Beb ne; ;aiok
ns/ dknt/ dhnK BebK ns/ tekbsbkwk nkfd dh gVQskb eoe/ fog'oN ;js gqXkBrh
nc;o d/ g/;a eodk j? . gqXkbrh nc;o fJ; fw;b B{z ofi;No ftZu doi eoB dk
j[ew d/D T[gozs d{;oh fXo B[z sbp eoB bJh fwsh fB:s eoe/ ;zwB ikoh eoB dk
j[ew fdzdk j? .
i/eo ;kXkoB Yzr Bkb fXoK dh fJsbkj Bk j' ;e/ sK gqXkbrh nc;o fXoK dh
fJsbkj bJh B'fN; nkw t/y/ ikD tkbh EK s/ fugekJ/ ikD bJh iK fXoK dh fJsbkj
ofi;Noh fbcaksk okjhA eotkJ/ ikD dk nkd/;a fdzdk j? , i/eo fJ; Yzr Bkb fXo
d{ih dh fJsbkj Bk j' ;e/ sK gqXkBrh nc;o T[Zsodksk dh fJsbkj bJh w[;asoh
w[bkdh dk j[ew ikoh eodk j? . fJ; ftZu gqkoEh ( ;kfJb ) ch; w[Bkdh
dkybeotkT[Adk j? . jbek gNtkoh fgzv d/ u"ehdko okjhA fgzv ftZu Y'b tik
T[Zuh nktkia ftZu ;zwB ftZu doi fXoK dh fJsbkj bJh w[Bkdh eotkT[Adk j?,
i/eo w[Bkdh eotkJ/ ikD s/ th fXoK jkiao Bk nkT[D sK gqkXkBrh nc;o fJ;afsjko
dh gqek;aBk bJh j[ew ikoh eo ;edk j? . fe;/ b'eb ns/ nkw w;aj{o nytko ftZu
I' B'fN; SgtkfJnk ikdk j?, T[; dh ch; gqkoEh B[z f;tb Bkio gk; dkyb eoBh
g?Adh j? .
Ues ftt;Ek d/ pknd th i/eo Usodksk ndkbs ftZu jkiao BjhA j[zd/ , sK
T[BQK fto[ZX fJZe gZyh ekotkJh nwb ftZu fbnKdh iKdh j? . i/eo d't/Z fXoK
jkiao nk ikD sk Beb noiah dkntk d{;oh fXo B{z d/ e/ itkp g/;a eoB bJh j[ew
fdZsk iKdk j? . itkp gqkgs j'D s/ e/; w[Ybh pfj; bjh fB:s ehsk iKdk j? .
i/eo d{;oh fXo jze ( NkfJnb ) dk ;tkb g/;a eodh j? sK gfjbK jZe d/ ;tkb dk
c?;bk eoB T[gozs jh se;hw dh nrbh ekotkJh nkozG ehsh iKdh j? . ;G s'A gfjbK
Be;ak T fsnko eotkfJnk iKdk j? . fi; ftZu jo wkbe d/ fjZ;/ ftZu nkT[Adh
iawhB dk ns/ epiak j/m iawhB dk t/otk doi j[zdk j? . fJj Be;ak gqkgs j'D s/
d'jK fXoK d/ fpnkB ebwpzd ehs/ iKd/ jB fe se;hw fe; soQK eoBh j? , noEks
se;hw epiak s'V e/ pjkb oZye/ fe;wtko $ Nzetko eoBh j? . i/eo gkoNh ;fjws
Bk j't/ sK gqXkbrh nc;o y[d gVQskb s'A pknd ns/ ekriaks dh gVQskb s'A pknd
seohw se;hw dk j[ew fdzdk j/ . fi; s/ fe;/ B[z th fJsokia j'D s/ T[j nghb
eo ;edk j? . se;hw bJh I' sohek se;hw fBoXkfos ehsk iKdk j? , T[; dh fJZe Beb
frodkto jbek B{z Be;ak p/ ys'Bh se;hw fsnko eoB bJh G/ih iKdh j? . frodkto
jbek tb'A Be;ak g/;a ehs/ ikD s/ fXoK B[z Be;a/ pko/ dZf;nk ikdk j? . fJ;
be;a/ ;pzXh fJsokia g/;a ehs/ ikD bJh skohy fB;afus ehsh ikdh j? . fi; d/
fJsokia ;[BD s'A pknd be;ak p/ gqtkB ehsk iKdk j? . Be;ak ihw fsnko
eotkfJnk ikt/ fi; d/ g/;a j'D s'A fJ; dh nzfsw s"o s/ gqtkBrh fdZsh
ikdh j? ns/ gqkoEh ( ;kfJb ) gk;'A ;oNhfce/N ( ;zBd ) fsnko eotkT[D bJh
n;aNkw g/go dkyb eotkfJnk iKdk j? I' nghb tk;s/ fwnkd r[ioB s'A pknd ;oNhfce/N
( ;zBd ) se;hw fsnko eoe/ fw;b dkyb foekov o{w eotkJh iKdh j? .
4H niaokJ/ se;hw L
se;hw d/ e/; dk c?;bk j'D T[gozs nghb dh fwnkd r[ioB s'A pknd se;hw
dh niokn bJh tkozN dkyb ikoh ehsk iKdk j? . fi; bJh gqkoEh ( ;kfJb ) B[z
fBoXkfos ckow ftZu gqXkbrh nc;o d/ doyk;s g/;a eoBh j[zdh j? . ;ko/ ekriaks
dh x'y eoe/ dyb dk ekria frodkto jbek B[z G/I e/ jdkfJs ehsh iKdh j? fe
fXoK B[z 15 fdBK d/ nzdo^nzdo epiak spdhb eotk fe fog'oN G/ih ikt/ . fog'oN
gqkgs j'D s/ fw;b dkyb foekov o{w eo fdZsh iKdh j? .
5H do[;sh y;ok frodktoh L
frodktoh dh do[;sh bJh gqkoEh ( ;kfJb ) ;pzXs ;oeb wkb nc;o ( ;jkfJe
e[b?eNo doik d{ik ) dh ndkbs ftZu nkg y[d iK nkgD/ tehb okjhA doyk;s g/;a
eodk j? . fi; s/ d{;oh fXo B[z sbp ehsk iKdk j? . d{;oh fXo dh fJsbkj gfjb/
do;kJh ftXh nB[;ko eotkJh iKdh j? . d{;oh fXo dh sbph bJh ;zwB, B'fN;,
u;gkBrh, w[;asoh w[Bkdh iK nypko ftzu fJ;afsjko dh gaek;aBk nkfd sohe/
ngDkJ/ iKd/ jB . d{;oh fXo d/ jkiao j'D s/ T[;B{z fJZe Beb doyk;s d/ e/
itkp dkntk g/;a eoB dh jdkfJs ehsh iKdh j? . itkp g/;a j'D s/ d'jK fXoK dh
w[ZYbh pfj; ;[Dh iKdh j? . ;p{s g/;a eoB bJh gfjb/ ;kfJb B{z ns/ pknd ftZu
T[sodksk B{z w"ek fdZsk iKdk j? . d'jK fXoK d/ ;p{s g/;a j'D T[gozs I'
ndkbs ukjt/ sK T[; tb'A MrV/ tkbh iawhB dk w"ek d/fynk iKdk j? . T[;
oep/ Bkb bZrd/ fjZ;/dkoK d/ fpnkB ebwpzd ehs/ iKd/ jB . e/; d/ ;ko/ sZE
ftuko e/ w?foN d/ nkXko s/ e/; dk c?;bk ehsk iKdk j? . do[;sh frodktoh
;pzXh o'peko okjhA ;pzfXs gNtkoh B[z ekriaks ftZu nwb eoB bJh fbye/ fw;b
foekov o{w ftZu dkyb eotk fdZsh iKdh j? .
6H Bzpodkoh e/; L
fgzv d/ Bzpodko dh w"s j' ikD s/ gNtkoh jbek w"s dk
;oNhfce/N Bkb ;akwb eoe/ Bzpodko dh w"s ;pzXh fog'oN eodk j? . Bt/A
Bzpodko dh fB:[esh bJh fbydk j? , fi; s/ o?thfBT{ nca;o Bt/A Bzpodko dh
fB:[esh bJh fw;b nkozG eoB dh gqtkbrh gqkgs eoB bJh fiabQk e[b?eNo B[z
;zpfXs T[g wzvb w?fi;No/N okjhA p/Bsh eodk j? . fiabQk e[b?eNo tZb'A
gqtkBrh gqkgs j'D s/ ;pzfXs fgzv ftZu w[;asoh w[Bkdh eotkJh iKdh j? ns/
fB:s fwsh sZe Bt/A Bzpodko dh fB:[esh bJh doyk;sK dh wzr ehsh iKdh j? .
fB:s fwsh sZe gqkgs j'JhnK doyk;sK ;pzXh T[whdtkoK d/ fpnkB gqXkBrh nc;o
tb'A ebwpzd ehs/ iKd/ jB . T[jBK d/ jZe ftZu ;p{s th bJ/ iKd/ jB .
T[whdtkoK d/ ukb^uZbD ;pzXh fog'oN b'eb g[fb; s'A th gqkgs ehsh iKdh j? .
fJ; s'A fgZS' gNtkoh jbek s'A T[whdtko BzpodkoK ;pzXh Be;ak Bzpodkoh ;akfwb
eotkfJnk iKdk j? . fBoXkfos T[gukfoesktK g{ohnK eoe/ gqxkBrh nc;o T[whdtkoK
dh ftfdne :'rsk, T[wo, ;ohoe ;fEsh, fgzv ftZu iawhB s'A fJbktk T[;dk gqGkt
uzr/ ukb^uZbD nkfd B{z w[Zy oZy e/ nkgDh f;cko;ah fog'oN T[g wzvb w?fi;No/N
B{z G/I fdzdk j?, I' nZr'A nkgDh fNZgDh ;fjs fog'oN fiabQk e[b?eNo wj'd:
B{z G/I fdzdk j? .
B'N L fF;cko;a eosk nfXekoh BkfJp sfj;hbdko j'D s/ nkgDh f;cko;ah
fog'oN sfj;hbdko okjhA T[g wzvb w?fi;No/N B{z G/idk j? .
7H fB:[esh ;opokj Bzpodko L
i/eo e'Jh Bzpodko nkgDh fpoX ntZ;Ek iK j'o ekoBK eoe/ Bzpodkoh d/
ezw Bp[z ;[uZi/ Yzr Bkb fBGkT[D s'A n;wZoE j't/ sK T[j nkgDh woiah Bkb fe;/
ftnZesh B{z fi; B[z T[j ukj/, ;opokj Bzpodko fB:[es eoB bJh doyk;s g/;a eo
;edk j? . fJ; wzst bJh doyk;s BkfJp sfj;hbdko iK sfj;hbdko dh ndkbs ftZu
g/;a j' e/ ;pzfXs Bzpodko g/;a eo/rk , fi; s/ T[;d/ fpnkB ebwpzd ehs/ iKd/
jB . T[go'es dh soQK jh ;opokj fB:[es ehs/ ikD bJh T[whdtko d/ ukb^uZbD
nkfd ;pzXh fog'oN b'eb g[fb; s'A gqkgs ehsh iKdh j? . :'r gkJ/ ikD s/
;opokj Bzpodko fB:[es ehs/ ikD ;pzXh fog'oN T[g wzvb w?fi;No/N B{z G/I
fdZsh iKdh j? .
8H fB:[esh u"Aehdko ( BtK ) L
i/eo fe;/ fgzv d/ u"ehdko dh w"s j'D iK T[; tb'A n;shck
d/D ekoB u"ehdko dh n;kwh ykbh j' ikt/ sK gNtkoh jbek nkgDh fog'oN
sfj;hbdko d/ g/;a eodk j? . sfj;hbdko BtK u"ehdko fB:[es eoB bJh
gNtkoh jbek B{z fgzv ftZu w[;asoh w[Bkdh eotkT[Adk j? . w[Bkdh dh fB:s fwsh
sZe gqkgs j'D tkbhnK doyk;sK d/ T[whdtko d/ fpnkB ebwpzd eoB d/ Bkb^Bkb
fgzv d/ ;ogzu d/ ;pzXs T[whdtkoK d/ jZe ftZu fpnkB th ebwpzd ehs/ iKd/ jB .
fJBQK T[whdtkoK d/ukb ^uZbD ;pzXh g[fb; fog'oN th gqkgs ehsh iKdh j? .
fJBQK T[whdtkoK dh ftfdne :'rsk fgzv ftZu T[BQK dk tshok nkfd B[z w[Zy oZy
e/ w?foN d/ nkXko s/ sfj;hbdko u"ehdko dh fB:[esh eodk j? .
9H w[Zy ofi;No/;aB dk ezw L
fjzd{ w?foi n?eN sfjs w?foi ofi;Nov eotkT[D bJh fpB?eko ;oeko tb'A
fBoXkfos gq'ckowk s/ doyk;s ofi;Noko nkc w?foi ( sfj;hbdko ) d/ g/;a eodk
j? , fi; s/ 1H25 g?;/ dk e'oN ch; bZrdk j? ns/ ofi;No/;aB ch; 32 J/ d/
ckowK ftzu 0070 j?vZ nXhB 106$^ o[gJ/ dkyb eotkT[D/ j[zd/ jB ns/ 3$^ o[gJ/
gqsh ekgh ch; iwQK eokJh iKdh j? . ch; ;w/A^;w/A s/ xZNdh tZXdh ofjzdh j? .
ofi;No/;aB n?eN 1955 d/ nXhB fJj ;akdhnK fgzv d/ bzpodko dh ;aBkys s;dhe s/
s;dhe ehshnK iKdhnK jB .
;akdh ofi;Nov eoB ;w/A fBwBfbys rZbK dk fXnkB oZyDk iao{oh j? L
1H bVeh ^ be/ s'A pbZv fo;as/ ;pzXh fpnkB bJ/ iKd/ jB .
2H fgzv d/ Bzpodko dh ;aBkys s;dhe iao{oh j? .
3H w?foi ofi;Nov eotkT[D tkb/ bVeh iK bVe/ ftZu'A fJZe dh fojkfJ;a
;pzXs sfj;hb ftZu j'Dh iao{oh j? .
4H 18 ;kb dh R[wo s'A xZN bVeh ns/ 21 ;kb dh T[wo s'A xZN d/ be/ dh
ekB{zB nB[;ko ;akdh ofi;Nov BjhA j' ;edh .
10 (T) g/Av{ ns/ ;afjoh ikfJdks B{z fBbkw eoB ;pzXh ikDekoh L
gzikp g?e/I vhb n?eN fjZs iawhB dh fBbkwh ;pzXh ikdekoh d/D bJh jo
yk; $ nkw dh ;{uBk bJh fJ;afjsko fBbkw ikoh ehsk iKdk j? . fJ; fBbkwh B'fN;
dh fJZe Beb gNtkoh jbek B{z G/ih iKdh j? s/ fBbkwh dh fB:w fwsh ;pzXh 15
fdB gfjb/ o'iaBkwuk tkfenkdh ftZu fog'oN doi eo/rk ns/ fBbkwh dk gqtkBk (
o[Zek ) nkgdh fog'oN ;fjs sfj;hb dcso B[z G/i/rk . fJ; fBbkwh dh ;{uBk fgzv
dh gzukfJs ns/ fgzv tk;hnK B[z w[;asoh w[Bkdh $ Y'b okjha fdZsh iKdh j? .
fBbkwh ;pzXh ;aosK w"e/ s/ jh gV e/ ;[DkJhnK iKdhnK jB noEks p'bh dh
oew d/ fpnkB/ ti'A 1$4 fjZ;k w"e/ s/ jh fbnk iKdk j? .
;G s'A gfjb/ fBbkwh ehsh ikD tkbh ikfJdkd dk t/otk doi ehsk iKdk j?
. fBbkwh eoB tkb/ nfXekoh d/ d;sysk j/m ;afjo d/ ;ko/ nkw s/ yk; EktK s/
fBbkwh B'fN; fugekfJnk iKdk j? . fi; ;pzXh gNtkoh jbek 15 fdB d/ nzdo ogN
o'iBkwuk tkfenkdh doi eo/rk . fBbkwh ;pzXh ;oekoh fBT{ia g/go ftZu th ;{uBk
th gaqekf;as eotkJh iKdh j? . fBbkwh dk 1$4 fjZ;k w"e/ s/ jh fbnk iKdk
j? . fBbkwh s'A pknd fBbkwh gZe/ eoB bJh fw;b ;/bia efw;aBo, T[g wzvb
w?fi;No/N gk; G/I fdZsh iKdh j? . gqtkBrh j'D s'A fgZS'A 15 fdB d/ nzdo ^
nzdo tZX p'bheko B{z pkeh dh ;kbw oew iwQK eotkT[Dhj[zdh j? . oew iwQK j'D
s/ p'bheko B[z eBt?; vhv ikoh eo fdZsh iKdh j? .
- epia/ d/ nkXko s/ ;oekoh G" NoK;co eoB
;pzXh ikDekoh L
gzikp g?e/I vhb n?en 1976 ns/ T[; sfjs pD/ fB:wK nXhB jh gzikp ;oeko
tb'A fe;/ c;b d/ ;w/A s'A ;oekoh G"A ;w/A ^;w/A s/ NoK;co ehsh iKdh j?
. fJ; tk;s/ j/m fby/ nB[;ko doyk;sK wzrhnK iKdhnK jB L
1H ;oekoh jdkfJsK nB[;ko fe;/ gqkoEh B[z 10 J/eV s'A tZX iawhB BjhA
fdZsh ikt/rh .
2H gqkoEh fJZe 15$^o[gJ/ d/ n;aNkw s/ jbchnK fpnkB g/;a eo/rk fe
T[;B/ gfjb/ ;oeko s' e'Jh G"A nbkN BjhA eotkJh ns/ Bk jh G"A nbkN
eotk e/ nZr/ t/uh j? .
3H fJj fBoXfkos eoBbJh fe epia/ tkbh iawhB ;oeko dh wbehns j? ns/
gqkoEh B[z fJj nbkN ehsh ik ;edh j?, ;pzXs iawhB dh Beb iwKpzdh iao{oh j? .
4H doyk;s eosk dk epiak B'NhckJhv c;b s'A f;ZX eoB bJh ;oeko d/
B'Nhfce/;aB nB[;ko y;ok frodktoh dh Beb pj[s iao{oh j? . fi;s/ gqkoEh dk
epiak fBoXkfos ;w/A s/ toswkB ;w/A sZe f;ZX j' ;e/ .
5H gqkoEh fgzv d/ ;ogzu e'b' tkjheko ( ek;aseko ) ;pzXh fJZe
;oNhfce/N gqkgs eoe/ ;akfwb eo/rk .
6H gqkoEh d/ gfotko dk w[Zyh j'D d/ ;p{s ti'A T[;d/ ok;aB ekov dh
Beb fw;b Bkb ;akfwb j'Dh ukjhdh j? .
7H gqkoEh s'A brkB dh ndkfJrh ;pzXh ebhno?A; ;oNhfce/N fbnk ikDk
iao{oh j? . fi; s'A f;ZX j' ;e/ fe T[; tZb ;oeko dk e'Jh brkB pekfJnk BjhA
j? . doyk;s d/D dh fwsh sZe ;kok brkB dkyb yiakBk ;oeko j' u[Zek j? .
8H fgzv dk t;Bhe j'D d/ ;p{s ti'A gqkoEh s'A t'No ;{uh dh Beb th
;akfwb eotkJh ikDh iao{oh j? . fi; T[gozs jbek wkb nc;o ( sfj;hbdko ;/bi $
BkfJp sfj;hbdko ;/bia tb'A ) ;oekoh gkfb;h nB[;ko G"A gqkoEh B[z
NoK;co eoB dk j[ew gk; eodk j?, fi; dh gq'Vsk T[g wzvb w?fi;No/N tb'A ehsh iKdh
j? .
11H t;{bh G"A wkwbk L
wkwbk fBoXkfos eoB bJh y/soh nwbk s'A wzr wZd tko gqkgs ehsh iKdh j?
. ;koh sfj;hb dh wzr ( fvwKv ) gqkgs j'D s/ sfj;hb dk I'V brk e/ fiabQk
e[b?eNo gk;'A gqtkB eotkfJnk iKdk j? , fi; dh gqtkBrh s'A fgZS'A fJj wzr
;pzfXs ys'BhnK ftZu fgzv tko doia ehsh iKdh j? . ys'BhnK ftZu ckiabk $
pekfJnk eZfYnk iKdk j? . fgzv dk Bzpodko wkwb/ dh t;{bh n;kwh tko t;{b eodk
j? . i/eo e'Jh n;kwh wkwbk d/D s'A fJBeko eodh j? sK ;pzfXs Bzpodko gNtkoh
jbek okjhA sfj;hbdko B{z fog'oN eodk j? . t;{bh tkozN okjhA ehsh iKdh j? .
wkwbk ca;btko fBoXkfos ehsk iKdk j? .
12H ;oekoh iawhBK B{z gN/ s/ d/D pko/ L
;oekoh iawhBK B{z gN/ s/ d/D bJh jo ;kb wjhBk wJh d/ gfjb/ iK d{i/
jcas/ ekotkJh ehsh iKdh j? . gN/ s/ d/D s'A 15 fdB gfjbK ;pzXs fgzv ftZu
w[;asoh w[Bkdh eotkJh iKdh j? . p'bh yasw j'D s/ w"e/ s/ 1$4 fjZ;k,
tZX p'bheko s'A t;{b eoe/ yiakB/ ftZu iwQK eotkfJnk iKdk j? . fw;kb gqtkBrh
bJh fiabQk e[b?eNo B{z G/ih iKdh j? . gqtkbrh gqkgs j'D s/ ofjzdh pkeh oew
th p'bheko s'A t;{b eoe/ yiakB/ ftZu iwQK eotkJh iKdh j? .
13H cod iwQKpzdh $ Beb y;ok frodktoh gqkgs eoB bJh noiah L
fJj BebK jbek gNtkoh B[z iapkBh p/Bsh eoB s/ fwb ;edhnK jB . i/eo
e'Jh n"eV g/;a nkT[Adh j't/ sK doyk;s fbysh o{g ftZu gNtkoh jbek B[z
fdZsh ikt/ . fi; ftZu wkbe $ ek;aseko dk Bkw, tbdhns, y;ok BzpokB ns/ oepk
nkfd dk t/otk fbfynk j't/ . fJ; ch ch; d/ e/ gNtkoh s'A o;hd gqkgs eoBh
ukjhdh j? . ;oekoh s'A s/ fBoXkfos ehshnK rJhnK Beb ch;K dk t/otk j/m fby/
nB[;ko j? L
bVh Bzpo fe;w fBoXkfos
ch;
1H cod iwQK pzdh 20$^o[gJ/ gqsh gzBk
2H fJzsekb 20$^
3H;iaok B;p 20 $^o[gJ/ gqsh x[oh xZN s'A xZN 20$^o[gJ/
4H Beb y;ok frodktoh 20$^o[gJ/ gqsh gzBk
5Hchbv p[Ze ftZu'A Beb 10$^ogJ/ ( uko BzpoK sZe ) xZN s'A xZN 20$^
6H ne; ;iok sfsZwk ;aiok T[es nB[;ko
T[go'es ch;K gzikp ;oeko d/ gZso Bzpo 30$10$92 n?bHnkoH 2$ 9698, 14$
18H8H1998 okjhA sewhw ;[adk jB . ch; dh do ;oeko tb'a ;w/A^;w/A s/ pdbh ik
;edh j? .
14HG{whjhD feoshnK bJh ihtB phwk ;ehw L
ihtB phwk ekog'o/;aB tZb'A G{whjhD feoshnK bJh ihtB phw/ dk goktXkB
ehsk frnk j? . fJ; ;ehw nXhB T[j ftnZesh nkT[Ad/ jB, fiBqK dh fojkfJ;a fgzv
ftZu j? . nkgD/ gfotko d/ w[Zyh jB . T[jBK d/ gfotko gk; e'Jh tkjh:' iawhB
BjhA j? . nfij/ ftnzeshnK dhnk ;{uhnK gNtkoh tb'A fsnko eoe/ jbek wkb nc;o
( sfj;hbdko ^ BkfJp sfj;hbdko ) d/ dcso ftZu oZyhnK rJhnK jB . i/eo fe;/ dk
Bkw doi j'D s'A ofj frnk j? , sK T[j nkgD/ jbek d/ wkb nca;oK B[z doyk;s
g/;a eoB . fi; ftZu nkgD/ fJ; ;ehw nXhB bkGgksoh j'D dhnK :'rsktK ;pzXh
gqwkD ;akfwb ehs/ j'D . doyk;s dh gVQskb eoe/ gNtkoh jbek nkgDh fog'oN jbek
wkb nc;o B{z G/i/rk . :'r gkJ/ ikD s/ ;pzXs gqkoEh dk Bkw th T[es ;{uh ftZu
;akfwb j' ikt/rk . nfijhnK doyk;sK d/ fBgNko/ bJh 15 fdB dk ;wK fB:s ehsk
frnk j? . w"s j' ikD dh ;{os ftZu jbek wkbnc;o eb/w ckow dh gVQskb
eoe/ fog'oN 15 fdB d/ nzdo ^ nzdo ihtB phwk ekog'o/;aB d/ dcso G/I d/t/rk .
fJ; ;hw nXhB fiabQk w[es;o
d/ ;ko/ G{whjhD feoshnK dk phwk, ihtB phwk ekog'o/;aB tb'A ehsk frnk j? .
fe;/ bkGgksoh dh w"s j'D s/ T[; d/ tko;K B{z 1000$^o[gJ/ dh oew fdZsh
iKdh j? . ihtB phwk ekog'o/;aB tZb'A oew u?eZ okjhA ndk ehsh iKdh j? .
15H e[dosh nkcsK L
jVQ, ;/w, nZr bZrD, fNZvh db, rVQ/, wko s{ckB iK fpibh fvZrD ekoB
j'J/ c;bk d/ iK ikB wkb d/ B[e;kB I' e[dosh nkcsK dh ;q/Dh ftZu nkT[Adk j?,
dk w[nktiak gqkgs eoB bJh doyk;sK nkgD/ fJbke/ d/ T[g wzvb w?fi;No/N B[z
g/;a ehshnK iKdhnK jB . doyk;s ;kd/ ekria T[go fdU . doyk;s dh gVQskb wkb
nc;o ns/ ekB{zr' jbek fBZih s"o s/ eoBr/ . fi; T[gozs B[e;kB dk
w[nktiak fvgNh efw;aBo tb'A gqtkB ehsk ikt/rk ns/ fJ; dh ndkfJrh sfj;hb
tZb'A ehsh ikt/rh .
16H wkb ftGkr dh pDso
wkb ftGkr dh pDso dh fBrokBh eoB tkb/ j/m fby/ nfXekoh $ eowukoh
j[zd/ jB L
ftZsh efw;aBo, wkb
wzvb efw;aBo
fvgNh efw;aBo
T[g wzvb w?fi;No/N
fFiabQk wkb nc;o
sfj;hbdko,
ekB{zr'
gNtkoh
17H ofi;NohnK ;pzXh t/ot/ L
ofi;No/;aB n?eN nXhB pj[s ;ko/ d;skt/ia iao{oh s"o s/ ofi;No
eotkT[AD/ b'VQhd/ jB . id fe e[ZM e[ d;skt/ia ofi;No eotkT[D/ fJZS[e jB .
i/eo e'Jh gkto nkc nNkoBh ( w[yfsnkoBkwk ) ftd/;a s'A nkfJnk j?, sK fJj
Gkos ftZu nkT[D s'A 90 fdB d/ nzdo ^ nzdo vthiaBb efw;aBo nkfc; s'A
fJzwp?f;zr ns/ fgzm nzeD eotkT[Dk iao{oh j[zdk j?, BjhA sK fJ; dh ekB{zBh
wkBsk ysw j' iKdh j? .
ofi;No/;aB n?eN dh Xkok 17 nXhB T[jBK d;skt/iaK dk fiaeo nkT[Adk j?,
I' io{oh s"o s/ ofi;No j'D/ ukjhd/ jB, fit/A fe L
- p?n Bkwk iK ;/b vhvb ( pkps uZb ns/ nuZb
;zgsh, fi;dh ehws 100$^o[gJ/ iK 100$^o[gJ/ s'A tZX j't/ .
- ofjD Bkwk ekoNr/I vhv (^^^^^^^^^^^ )
- gNkBkwk I' fwnkd 1 ;kb iK 1 ;kb s'A tZX j't/
( bhia vhv )
- nuZb ikfJdks dk fjpk Bkwk ( frcN ^ vhv )
- w[yfsnkoBkwk nkw iK yk; id fJj fe;/ nuZb
ikfJdkd t/uD iK yohdD dk nfXeko fdZsk $ fdzdk j't/ nkfd .
fijV/ t;he fJZS[e s"o s/ ofi;Nov j[zd/ jB .T[BQK dh wjZssk
t;he/ dh Bk ofi;Nov j'D
eoe/ xZN bjhA j[zdh . go ofi;Nov j'D Bkb fJj gpfbe vke{w?An pD iKd/
jB . fijVk d;skt/ia ofi;Nov j[zdk j?,T[; B{z uko ;N/iK gko eoBhnK g?AdhnK
jB . fJj uko ;N/iK bzxD s'A pknd jh fJj vke{w?AN n?vfw;/pb go; pDdk j? ,
fJj uko ;N/iK fJj jB L
- n;aNkw dh yohd
- n;aNkw T[go fbyDk ns/ fXoK tb'A d;sys$
nzr{m/ ehs/ ikD .
- ofi;Nfozr nca;o d/ nZr/ g/;a eoBk .
- ofi;No/;aB ns/ fJ; dh foekov o{w ftZu ;zGkb
.
fJBqK ;pzXh sca;hb Bkb toBD Bkb^Bkb ofi;Nfozr nc;o dhnK fJBQK gqsh
fizw/tkohnK dk T[b/y th j/m fby/ nB[;ko ehsk iKdk j? L
(T) n;aNkw dh yohd L
n;aNkw dh yohd T[; ftnZesh B[z eoBh ukjhdh j?, fi;B/ ikfJdkd t/uDh
iK ofjD eoBh j't/, iK T[; tZb'A nfXekos ftnZesh ( w[ysko ) okjhA yohd ehs/
ik ;ed/ jB . ;p ofi;Noko B[z fJj d/ydk ukjhdk j? fe n;aNkw d/ fgSb/ gk;/
pkfJnk $ ofjDeko d/ d;sys jB iK BjhA . fJjh d;sys n;aNkw co';a d/ ofi;No
ftZu th j'D/ ukjhd/ jB . n;aNkw co';a d/ ofi;No ftZu fJj d;sys Bk j'D dh
;[os ftZu fJj ;aZe g? ;edk j? fe fJj n;aNkw ofjDeko pkfJnk tb'A BjhA
yohfdnk frnk . ;p ofi;Nok B[z fJ; rbs ofi;No/;aB ;pzXh fJBeko eo d/Dk
ukjhdk j? . ekB{zB nB[;ko n;aNkwK dk yaouk ikfJdkd t/uD tkb/ dk j[zdk j? .
id sZe fe fJjBK ftZueko e'Jh j'o soqK dk ;wM'sk Bk j'fJnk j't/ .
- n;aNkwK T[go fbyDk ns/ fXoK d/ d;sys L
t;he/ dh d{;oh ;N/I n;aNkw T[go fbfynk ikDk j? . fJ; T[Zgo pkfJnk (
t/uD tkb/
) ns/ w[;asoh ( yohdD tkb/ ) nkfd d'jK fXoK tZb'A d;sys j'D/
ukjhd/jB . fJ; ;N/I ftZu ;p ofi;Noko iK j'o ofi;Nfozr nca;o j/m fbyhnK rZbK
dh s;Zbh eo/rk fe t;hek L
- r"ofwzN tZb'A nfXekov ftnZesh ( t;hek
Bth; ) okjhA fbfynk frnk j? iK BjhA .
- GKt/A tehb nkgD/ g/;a/ w[skpe t;he/ fbyD dk
nfXeko oZyd/ jB, gozs{ fiZE' sZe j' ;e/ fJ; s'A r[o/I eoBk ukjhdk j? ,
feT[fe fJj fe;/ th r"ofwzN J/iz;h d/ nXhB BjhA j[zd/ ns/ fJBQK
T[Zgo ;jh ezNo'b BjhA oZfynk ik ;ed/ .
- T;he/ d/ nzs ftZu t;hek Bth; d/ d;sys,
bkfJ;?A; Bzpo, fJ; t;hek dk T[;d/ ofi;no ftZu doi j'D tkbk bVh Bzpo
ns/ fwsh fbfynk j'Dk ukjhdk j? .
- ;Zp ofi;Noko dh fJj fvT[Nh pDdh j? fe T[j
fJj s;Zbh eo/ fe pkfJnk, w[;asoh nkfd ns/ T[jBK d/ rtkjK d/ d;sys iK
fB;akB nzr{mk t;hek Bth; d/ ofi;No ftZu nzfes eotkJ/ rJ/ jB .
- d;sys, fbykJh ns/ nzr{mk bJh ;oeko tb'A ekbh
f;nkjh tosD dh jdkfJs j? . j'o e'Jh f;nkjh Bjha tosh ikDh ukjhdh .
fB;akB nzr{mk tZy^tZy ns/ ;kc^;kca Biao nkT[aD/ ukjhd/ jB ns/ fJZe
d{i/ B{z S{zjd/ BjhA j'D/ ukjhd/ . t;he/ dhnK d't/A gosK n;b NkJhg iK
fbyhnK j'DhnK iao{oh jB .
- t;hek ;kc ;[Eok fbfynk j'Dk ukjhdk j?, i/eo
e'Jh efNzr j' ikt/ sK fJ; pko/ t;hek pzd eoB s'A gfjb/ t;he/ d/ nzs
ftZu ;kc s"o s/ dZ;Dk ukjhdk j? fe cbkD/ Bzpo, bkJhB ftZu fJj
efNzr j'Jh j? ns/ fJ; T[gZo th pkfJnk nkfd d/ d;sys j'D/ ukjhd/ jB sK
I' gsk bZr ;e/ fe fJj efNzr ;jh j'Jh j? ns/ T[;dh woiah Bkb ehsh rJh
j? . Tto okJhfNzr fe;/ jkbs ftZu th BjhA j'Dh ukjhdh .
- ;p ofi;Noko B[z t;hek Bth;K dh 15 fdB pknd
iK wjhB/ pknd gVQskb eoBh ukjhdh j? . gVQskb ;w/A T[j t/y/rk fe L^
- jo fJZe t;hek Bth; tZb'A jo fJZe t;hek
ofi;No ftZu doi ehsk iKdk j? .
n) t;hek Bth; B/ e'Jh ykbh EK BjhA SZvh iK d' t;hfenK B[z fJZe Bzpo
sK BjhA fdZsk .
- eh fXoK ns/ rtkjK d/ d;sys ns/ fB;akB
nzr{mk mhe Yzr Bkb brkJ/ rJ/ jB .
8H nkyoh ns/ wjZstg{oB rZb fJj j? fe t;he/ dh d{ih gos th gZe/ ekria
s/ j'Dh ukjhdh j? . fe;/ jkbs ftZu fJj y;sk jkbs ftZu iK w[VQth BjhA j'Dh
ukjhdh , feT[fe fJjh ekgh ;oeko d/ gZe/ foekov dk nzr pDdh j? . fJj th rZb
:kd oZyDh ukjhdh j? fe fJj ekgh e/tb ekgh jh BjhA, ;r'A n;bh t;hek j[zdh j?
, fi; dhnK GftZy ftZu e'Jh BebK ikoh j[zdhnK jB ns/ ekB[zBh s"o s/ I'
fJ; ekgh T[go Beb p?n Bkwk iK Beb ofjDBkwk fbfynk ikDk j?, fJj o'fenk ikDk
ukjhdk j? , feT[fe ekgh e'oN ftZu g/;a BjhA j' ;edh . id jh fJ; ekgh s/ Beb
w[skpe n;b fbfynk iKdk j? sK fJ; ;oNhfce/N dk Gkt fJj j? fe fJ; d;skt/ia dh
n;b gos foekov ftZu w"I{d j? .
(J);p ofi;Noko d/ nZr/ t;he/ dk g/;a j'Dk L
t;hek fbyD ns/ fXoK d/ d;sys j'D T[gozs t;hek ;p ofi;Noko d/ g/;a
j'D ;w/A ;p ofi;Noko B[z j/m fbyhnK rZbK dh s;Zbh eoBh ukjhdh j? L
- fe fJj t;hek pkfJnk iK pj[s/ pkfJnkB ftZu'A
fJZe iK ofjDeko nkfd tb'A g/;a ehsk frnk j? .
- fJj fe pkfJnk nkfd d/ w[yfsnko nkw iK yk;
tZb'A g/;a ehsk frnk j? ns/ w[yfsnko Bkwk ;jh jkbs ftZu bkr{ j?,
feT[fe fgqz;hgb ftnZesh d/ woB T[gozs nfijk w[ysko Bkwk BjhA ofj iKdk
.
- fe pkfJnk nkfd T[Zgo e'Jh dpkn iK vo sK BjhA
gkfJnk ik fojk ns/ t;hek pkfJnk dh fdbh fJZSk nB[;ko fbfynk j'fJnk j?
.
- fe pkfJnk 18 ;kb s'A T[go dk j? ns/ T[;dk
fdwkr ;jh ezw eodk j? ns/ T[;B[z fJ; t;he/ d/ BshfinK dh ikDekoh j? .
;p ofi;Noko fJj th t/y/rk L
1 fe n;aNkw mhe sohe/ Bkb yohd ehs/ rJ/ jB ns/ g[okDk sK BjhA tofsnk
ik fojk . n;aNkw yohd eoB dh fwsh s'A 120 fdB iK 4 wjhB/d/ nzdo^nzdo fJj
fby/ ikD ns/ ofi;Nov j'Dk iao{oh j[zdk j? . fJ; s'A g[okD/ iK nZm wjhB/ d/
nzdo tkb/ n;aNkw e/tb ofi;Noko ;kfjp dh nkfrnk Bkb jh ofi;No bJh tos/ ik
;ed/ jB .
2 fe n;aNkw ch; dh do t;he/ dh fe;w d/ w[skpe brkJh rJh j? .
3 fe n;aNkw ch; dh do, t;he/ dh fe;w ftZu fe;/ fe;w dk j/o c/o eoe/
sK BjhA bkJh rJh, fit/A fe d;s podkoh dh nkV ftZu p?n Bkwk sK BjhA ehsk ik
fojk .
fe n;aNkw dh u'oh sK BjhA ehsh rJh fi; dk gsk j/m fby/ sohe/ Bkb
brkfJnk ik ;edk j? L
T) g[okDk fJeokoBkwk
n)irQk dk gqufbs o/N
J) ehws dh ndkfJrh, feT[fe ehws s' tr?o fJeokoBkwk ( xkok 25 fJzvhnB
ezBNo?eN n?eN d/ nXhB ) rbs j[zdk j? .
5H fe ehws iK ehws dk e[ZM fjZ;k ;p ofi;Noko d/ ;kjwD/ ndk ehsk frnk
j? iK BjhA .
6H id ofi;Nov j'D tkbk d;skt/ia fJZe t;hnsBkwk d/ o{g ftZu ofi;Nov
j'D bJh g/;a j[zdk j?, sK t;hne eoB tkbk y[d ;p ofi;Noko d/ nZr/g/;a j'Dk
ukjhdk j?, sK I' fB;afus j' ;e/ fe T[;dk fdwkr ;jh j? . T[j p[Ykg/ eoe/ iK
fpwkoh eoe/ fdwkrh s"o s/ gq/;akB BjhA j? iK T[;dh fpwkoh iK p[Ykg/ dk
BikfJia bkG T[Mk e/ e'Jh Xze/ Bkb sK t;hns BjhA eotk fojk .
7H t;hns eoB tkb/ dh w"s s'A pknd ( i/ao Xkok 40 ofi;No/;aB
n?eN 1908 okjhA ) t;hns ofi;Nov j' ;edh j?, go T[; s'A gfjbk ;p ofi;Noko
s;Zbh eo/rk fe fJj t;hns ;jh ftnZesh gb'A g/;a ehsh rJh j? ns/ t;hns eoB
tkbk wo u[Zek j? . fJBqK sZEK dh s;Zbh eoB bJh ;p ofi;Noko o'iakBk nyapko
ftZu nkw ibsk dh ;{uBk bJh fJ;afsjko gqekf;as eotkJ/rk ns/ fe;/ j'o ;pzXs
ftnZesh d/ fJsokia ;[D/rk .
8H ;p ofi;Noko d/ nZr/ s'A 2 rtkjK dk g/;a j'Dk iao{oh j?, I' fJj
s;dhe eoBr/ fe pkfJnk iK ofjDeko B/ nzr{mk iK d;sys T[jBK dh jkiao ftZu
brkJ/ jB . fJjBK rtkjK ftZu'A fJZe rtkj B[z ;p ofi;Noko iksh s"o s/
ikDdk j'Dk ukjhdk j? . fJ; bJh, fgzv d/ Bzpodko dk rtkj j'Dk iao{oh j? .
;) t;he/ dk ofi;Nov j'Dk ns/ T[;dh foekov ftZu ;zGkb oZyDh L
;p ofi;Noko dh T[go'es sZEK ;pzXh s;Zbh j' ikD s/ T[j t;hek s/ nkgD/
d;sys eoe/ ns/ fwsh nzfes eoe/ ofi;No/;aB eboe B[z wkoe eodk j? ns/ :ehBh
pDkJ/rk fe L
1H ofi;No/;aB ch; ;jh t;{b ehsh rJh j? ns/ o;hd ikoh ehsh rJh j? .
2H pkfJnk ns/ rtkjK d/ d;sys T[; d/ ;kjwD/ bJ/ rJ/ jB .
3H t;he/ T[Zgo T[; dk ;jh t;hek Bzpo, fibd Bzpo, pjh Bzpo, ns/ skohy
fbyh rJh j? . fJ; ;koh s;dhe T[gozs T[j nkgD/ d;sys eo/rk ns/ fco fJj t;hek
g{oB s"o s/ w[ezwb d;skt/ia pD ikt/rk .
fJ; ;koh gqfefonk B[z fisBh ibdh j' ;e/, g{ok ehsk ikDk ukjhek j? .
n;aNkw g/go T[Zgo fbfynk t;hek fXoK B{z T[;/ ;akw tkfg; ehsk iKdk j? ns/
d{ih gos foekov $ o{w ftZu u;gk $ fugek ;zGkb ehsh iKdh j? , fi; dh u;gkBrh
T[Zs/ th ;p ofi;Noko d/ d;sys j[zd/ jB .
;p ofi;Noko tb'A fJBeko eoB pko/ L
i/eo e'Jh d;skt/ia iK t;hek T[Zgo dZ;hnK rZbK s/ g{ok BjhA T[sodk iK
B[e; gkJ/ iKd/ jB sK ;p ofi;Noko B[z t;hek ofi;Noh eoB s'A fJBeko eo d/Dk
ukjhdk j? . nkgD/ fJ; j[ew dk t/otk ekoBK ;fjs pjh Bzpo 2 ftZu doi eoBk
ukjhdk j? .
- t;he/ iaps eoB pko/ L
id ;p ofi;Noko B[z gqshs j[zdk j? fe fJ; t;he/ ftZu fe;/ fe;w dh
e'Jh n;aNkw $ ch;
dh u'oh iK wzd GktBk j? sK T[j t;he/ B[z iaps eoe/ e[b?eNo gk; G/idk
j? ns/ e[b?eNo ;kfjp fXoK B[z ;[De/ ;p ofi;Noko dh fog'oN s/ ftuko eoe/
t;hek fobhia eoB dk j[ew eod/ jB .
18H w"I{dk do n;aNkw s/ ofi;No/;aB ch; dk t/otk L
bVh Bzpo fe;w t;hekdo n;aNkwdo ofi;No/;aB ch;
1p?nBkwk e[Zb ehws dk 6# e[Zb ehws dk 1# tZX s'A tZX 10,000$^o[gJ/
2ofjDBkwk e[Zb ehws dk 4# ,, ,,
3fjpkBkwk e[Zb hws dk 6# ,, ,,
4nkV ofjD e'Jh BjhA 20$^o[gJ/
5nkV ofjD Bkwk
y/shpkVh d/ ezw bJh iK
b?v wkoNr/ia p?Ae d/
eofianK bJh e'Jh BjhA fBb
6H t;hns e'Jh BjhA 200$^o[gJ/
7H npskbBkwk e'Jh Bjha 200$^o[gJ/
8Hw[yfsnkoBkwk
nkw 300$^o[gJ/ 50$^o[gJ/
9w[yfsnkoBkwk 100$^o[gJ/ 25$^o[gJ/
yk;
10H NoZ;N vhv 45$^o[gJ/ 40$^
11w[spzBk Bkwk 200$^o[gJ/ 100$^o[gJ/
12H c[Neb 45$^o[gJ/ 40$^o[gJ/ .
150$^o[gJ/ ezfgT{No Bkb ofi;Nov ehs/ ikD tkb/ jo t;he/ s/ bkJ/ iKd/
jB .
fJ; s'A T[gozs jo t;he/ Bkb Gkt/A T[j fe;/ th fe;w dk j't/,
20$^o[gJ/ u;gkBrh ch; bJh iKdh j? . fJj o/N ;w/A^;w/A oki ;oeko tb'A
B'Nhfce/;aB ikoh eoe/ xNkJ/ $ tXkJ/ ik ;ed/ jB .
19H Beb b?D bJh fpB? gZso L
Beb b?D d/ b'Vtzd t;hek dh fwsh, t;hek Bzpo ns/ fXoK d/ Bkw bkb
f;nkjh Bkb fby e/ 15$^o[gJ/ d/ n;aNkw Bkbbrk e/ ;p ofi;Noko d/ g/;a eodk
j?, I' ofi;Noh dh skohy B{z bkb dkfJok gk e/ ofi;Noh eboe B{z wkoe eodk j?,
I' Beb fsnko eoe/ ;Zp^ofi;Noko gk;'A s;dhe eotk e/ b'Vtzd d/ jtkb/ eodk j?
ns/ o;hd eZN e/ T[;B[z fdzdk j? . Beb ch; j/m fby/ nB[;ko t;{b ehsh iKdh j?
.
T) id Beb 5 ;c/ s'A tZX Bk j't/ ns/ 20 ;kb s'A g[okDh Bk j't/
L100$^o[gJ/ .
n) 5 ;ca/ s'A tZX j't/ sK gqsh tkX{ gzbk L 15$^o[gJ/ .
J) id Beb 5 gzB/ s'A tZX Bk j't/ ns/ 20 ;kb s'A g[okDh j't/ L
175$^o[gJ/ .
;) 20 ;kb dh g[okDh Beb 5 ;ca/ s'A tZX j't/ sK gqsh tkX{ ;ck L
20$^o[gJ/
s[ozs Beb gqkgs eoB bJh b'VtzdK B{z 2$^o[gJ/ j'o d/D/ g?d/ jB . fJ;/
soQK jh rbs fwsh j'D s/ 2$^o[gJ/ ;o; ch; bJh iKdh j? , t;hne dh Beb t;hns
eoB tkb/ dh w"s s'A pknd fdZsh iKdh j? .
20H Gko ofjs ;oNhfce/N gqkgs eoB ;pzXh L
Gko ofjs ;oNhfce/N gqkgs eoB bJh doyk;s Bkb fpnkB jbchnK gqkoEh tb'A
;akfwb ehsk ikdk j? . fJ; s/ gNtkoh fog'oN b? e/ ofi;Noh eboe fJzve?; d/y
e/ fog'oN eodk j? . fi; s/ ;p ofi;Noko ;oNhfce/N ikoh eoB d/ nkd/;a fdzdk
j? . ;oNhfce/N bJh gfjb/ ;kb 2$^o[gJ/ pkeh ;kb 1$^o[gJ/ gqsh ;kb d/ fj;kp
Bkb y'I ch; t;{b ehsh iKdh j? .
B'N L i/eo e'Jh ftnzesh fe;/ ekoB dcaso ftZu ;Zp^ofi;Noko d/ g/;a j'
e/ ofi;Noh eotkT[D s'A nZ;woE j't/ sK T[; tb'A doyk;s b? e/ 14$^o[gJ/
w"ek ch; b?? e/, w"e/ s/ ik e/ ;p ofi;Noko ofi;Noh s;dhe eo ;ed/
jB .
21H tZy^tZy gqeko d/ ;oNhfce/N ikoh eoB pko/ L
tZy^tZy fe;w d/ ;oNhfce/N sfj;hbdko dcso,T[g wzvb w?fi;No/N ns/
fvgNh efw;aBo d/ dcaso tb'A ikoh ehs/ iKd/ jB . ;pzfXs nfXekohnK tb'A
doyk;sK gVQskb bJh G/ihnK iKdhnK jB, fi; s/ ;pzfXs gNtkoh $ ekB{zr' okjhA
gVQskb eotk e/ fog'oNnZr/ G/ih iKdh j? . iksh ;oNhfce/n, nB[;{fus iksh
;oNhfce/N, gZSVQhnK ;aq/DhnK dk ;oNhfce/N, y/soh nwbk dh gVQskb s'A pknd
sfj;hb dcso tb'A ikoh ehs/ iKd/ jB . id fe g/Av{ J/ohnK, gZSfVnk J/ohnk,
p/N J/ohnk ;oNhfce/N iK nkuoD s;dhe ;oNhfce/N dh gVQskb T[gozs T[g wzvb
w?fi;No/N d/ dcaso B[z fog'oN eoe/ G/i/ iKd/ jB .
tX/o/ ikDekoh ns/ f;aekfJsK bJh L
sfj;hbdko,
w[es;o .
c'B Bzpo 01633 ^ 260341
gzikp ykdh ns/ rokw T[d:'r p'ov
gzikp ykdh ns/ rqkw T[d:'r p'ov dk T[d/;a p/o[iarko B'itkBK B{z
nkofEe wZdd d/ e/ d;sekoh ns/ S'N/ T[d:'r dk ftke; eoBk j?. fJ; dk w[yh
vhHthHnkJhhUH ( fv;fNqeN ftb/ia fJzv;Nohi nkch;o ) j[zdk j? . fJ; dcso ftZu
fJ; t/b/ T[go'es T[d/;a dh gqkgsh tk;s/ e/tb fJe' jh ;ehw uZb ojh j?, I' fe
wkoiaB wBh j?, fi;dk t/otk j/m fbfys j? L
1H eoia/ dh oew 1H ftnZeshrs eoiak 25 bZy o[gJ/ sZe, gV/ fby/ s/
e[;ab ekohroK tk;s/ .
2H;zwsh ;[;kfJNh tk;s/ eoiak 25 bZy o[gJ/ sZe
fJj eoiak e"wh feos iK B?;aBbkJhiav p?AeK ns/ e'nkgo/fNt p?AeK
okjhA fdtkfJnk iKdk j? .
2H ;pf;vh L 1H n?;H;hH,ngkji, ;kpek ;oft; w?B, n"osK, pkovo
J/ohnK ns/ xZN frDsh
B{z 30# ns/ pkeh ;G B{z 25# ;pf;vh .
2H 10 bZy sZe d/ eoia/ T[Zs/ 25^30 # ns/ 10 bZy s'A tX/o/ eoia/ T[go
;pf;vh BjhA j? ih .
fJj ;pf;vh w[Zy dcso gzikp ykdh ns/ rqkw T[d:'r p'ov, n?;H;hHUH Bzpo
2429^30, ;?eNo 22^;h, uzvhrVQ okjhA gatkBrh T[gozs dzsh iKdh j? . ;pf;vh
fwnkdh iwQK g{zih Gkt n?cHvhHd/ o{g ftZu I' 2 ;kb dh eoiadko d/ Bkw dh
pD/rh fdZsh iKdh j? .
3H eoiak b?D tk;s/ ;aosK L
- fpB?gZso ckow ( I' p'ov d/ dcso s'A
50$^o[gJ/ dh ehws s/ fwb/rk .
- 4c'N' gk;g'oN ;kJhia
- siopk ;oNhfce/N ( i/ e'Jh j't/ )
- ezw eoB tkbh irQk dk ;p{s ( wkbeh, bhia iK
feokJ/Bkwk )fpibh e[B?e;aB ;p{s
- ok;aB ekov $ ;aBkysh ekov $ t'No ekov nkfd
fBZih ;p{s
- n?;H;hHngkji, ;kpek ;oft; w?B nkfd j't/ sK
T[;dk ;p[s
- e[N?;aBK, n"iko, w;ahBoh s/ i/eo ;?av
pDkT[Dk j't/ sK T[;dk n?;Nhw/N
- fJZe bZy s'A T[go, gq'I?eN fog'oN
- ewia'o tor s/ gSVh ;a/QDh , n"osK ,
j?vhe?Ag, c"ihnK tk;s/ e[Zb gq'I?eN dk 5# s/ iBob e?Nkroh tk;s/
10# fjZ;k nkgD/ gk;'a iao{oh you eoBk g?Adk j? ih .
- eoiak wzBi{o j'D T[gozs 3 fdBK dh
JhHvhHghHNo/fBzr e/HthHgk;'A b?Dh iao{oh j? .
- nkgDk :{fBN e/HthHnkJhH;hHgk;'a ofi;No
eokTDk th nfs iao{oh j? .
4H ezwK dk t/otk L
fJ; dcso j/m fby/ d;sekoh S'N/ T[d:'rK bJh eoiak fdtkT[D ftZu
wZddrko j[zdk j? L
- uwVQ/ Bkb ;pzfXs jo soQK dk ezw, o?e;hnB s'A
t;sK fsnko eoBk, ;kpD pDkT[Dk,gbk;fNe dhnK uhiaK nkfd .
- b'j/ s/ bZeV Bkb ;pzfXs jo soqK dk ezw ,
n?bwhBw T[d:'r
- d[ZX dhnK t;sK pDkT[Dk , nkfJ; eohw pDkT[Dk,
jbek dk ezw nkfd .
- GZmk ( gZehnK fJZNK pDkT[D dk ezw ) fwZNh d/
posB pDkT[D dk ezw .
- fFwzBh okfJ; ;?bZo, nkNk uZeh, p/eoh, w;kbk
gh;Dk, gkgV tVQhnk .
- fwZNh d/posB pBkDk ( x[fwnko )
- u{Bk gZEo eZNDk, ikbhnK nkfd pDkT[D dk ezw
r'bv ;fwZE dk ezw
- wX{ wZyh gkbDk s/ xo/b{ T[d'r, nkuko,
w[oZp/, uNBh ;et/;a nkfd .
- BkJh , jbtk, X'ph,vokJhefbfBzr dk ezw ,
doiah, fpT{Nh gkobo ,f;bkJh eYkJh nkfd
- toe;akg , fJziB, No?eNo, w'No rZvhnK dh
w[owzs .
- fpibh fog/no , NhHthHfog/no,fJb?eNq'fBe;
;kia ;wkB dh w[ozws, ;kJheb fog/no , vhiab fJziB,p?Noh ukoi eoBk .
- nuko, w[oZp, uNBh, ;et?;a nkfd fsnko eoBk .
- gbzpo,N'eohnk pDkT[Dk .
- ;kJheb fog/no
- gkgV tVQhnK, gbk;fNe gkJhgK, ghHthH;hH ,tkD
tZND dk ezw,ekria, ofi;No ekghnk pDkT[Dk, pK; dhnK N"eohnK nkfd
xo/b{ T[d:'r brkT[Dk.
;w/A^;w/A f;o ;oeko tb'A p'ov okjhA soQK^soQK dhnK ;ehwK ubkJhnK
iKdhnK jB, fiBQK dk
t/otk , doyk;s ckow ns/ w[ezwb ikDekoh dcaso ftZu'A ezw tkb/ fdB
fe;/ th ;w/A jk;b ehsh ik ;edh j? .
fF;js ftGkr
;wki dh soZeh ftZu f;jswzd ;afjohnK dk T[Zxk :'rdkb j[zdk j? . uzrk
fdwkr, f;jswzd ;oho ftZu jh tk;k eodk j? . gzikp ;oeko B/ b'eK B[z uzrhnK
ns/ ;;shnK f;js ;j{bsK d/D bJh fgzvk s/ ;afjoK ftZu fv;g?A;ohnK ns/ j;gskbK
dh T[;koh ehsh j? . ;afjoh y/so d/ j;gskbK d/ gqpzX bJh j?bE f;;Nw
ekog'o/;aB dk ns/ g/Av{ y/so ftZu f;js ftGkr tb'A f;js ;j{bsK gqdkB ehshnK
ik ojhnK jB . f;js ftGkr gzikp ;oeko d/ fd;ak fBod/;aK nB[;ko pDdhnK
fizw/tkohnK g{oB sBd/jh Bkb fBGkT[Adk j? . fiabQk f;js f;;Nw ekog'o/;aB d/
BK j/m ftGkr tb'A ;wki d/ jo tor dh szdo[;sh bJh fBwBfbys ;j{bsK fdZshnk ik
ojhnK , f;tb ;oiB dh d/y ^o/y ftZu fiab/ u' fdZshnK ik ojhnK f;js ;/tktK dh
d/y^o/y f;tb ;oiB tb'A ehsh iKdh j? .
ndko/ L
fJ; ;w/A fiabQk w[es;o ftZu
e[Zb 3 j;gskb, 5 gqkfJwoh j?bE ;?ANo, 3 efwT{BNh j?bE ;?ANo 42 fv;g?A;ohnk
, 11 fwzBh gqkfJwoh j?bE ;?ANo, 2 o{ob j;gskb, 26 nk:[ot?fde fv;g?A;ohnK ,
3 j'fwT{g?fEe fv;g?A;ohnk, 2 ghHghh :{fBN, 2 ;/bw J/ohnk fv;g?Aoh , 1 e?Bkb
fv;g?A;oh ns/ 3 JhHn?;HnkJhH fv;g?A;ohnK 27 ;p ;?Ano ezw eodhnK jB .
gqhtko GbkJh poKu L
gqiBD ns/ pkb ftek; ;/tktK L
fjZs fiabQ/ d/ jo fgzv ^ ;afjo, xo^xo ik e/ ehs/ ;ot/ nB[;ko wktK
B[z nBhwhJ/ dhnK r'bhnK $ N?NB; d/ Bhe/ $ roGtsh wktK dh ofi;No/;aB, iD/gk
;/tktK gqdkB ehshnK iKdhnK jB .
gbZ; g'bhT ns/ pkb Nhek eoB sfjs 0^5 ;kb d/ pZfunK B{z g'bhU ,
vhHghhnhH, y;ok sgfde, N?NfB; nkfd fpwkohnK s'A ofjs eoB fjZs Nhe/ brkJ/
iKd/ jB . g'bhU ijh^Bk^w[okd phwkoh B[z ysw eoB bJh ;kb 1995 s'A jo ;kb 2
iK 3 tko , fJZe' jh ;w/A 0^5 T[wo ro[Zg d/ pZfunK B[z g'bhU p{zdK fgbkJhnK
iKdhnK jB .
J/HghHn?cH ;ot/ sfjs g'bhU rq;s pZfunK dk ;N{b ns/ nk; gk; d/ xoK dk
ft;a/;a ;ot/ eoe/ fJ; y/so d/ 500 pZfunK B{z g'bhU ofjs eoB tkbhnK g'bhU
p{zdK fgbkJhnK iKdhnK jB. g'bhU rq;s pZu/ dk ;N{b e;"bh b?pkoNoh u'
G/fink iKdk j? .
gfotko GbkJh ;/tktK L
fJ; ;ehw sfjs wktK B[z eb'o'fcb,ekgoNh ;/tktK , fBo'X nkfd w[cs
gqdkB eoB d/ Bkb ^Bkb B;pzdh, Bbpzdh, uhok ofjs B;pzdh ngo/;aB :'B ;y;ahns
dh oikwzdh Bkb ;j{bsK w[cas gqdkB ehsh iKdh j? .
fJz;NhfuT{N; vfbtoh L
fJz;NhfuT{N; vfbtoh sfjs ft;a/;a eowukohnK dh fvT{Nh brk e/ ;z;Ek d/
iD/gk do B{z tXkfJnk ik ;e/ d/ T[gokb/ ehs/ rJ/ jB . nkoHNhHnkJhH$
n?;HNhHnkJh$ nv'B ;?NZ j?bE sfjs B'itkB ( 13^19 T[wo ro[Zg ) B{z f;js
f;Zfynk ;?e; Bkb ;pzXs fpwkohnK ;pzXh ft;a/;a ikDekoh bJh gqfotko f;js
ikro{e e?Ag brkJ/ iKd/ jB .
Go{D jZfsnk n?eN
Fj; n?eN nXhB fiabQ/ ftZu pbku"o , w[es;o fty/ 2 ;bkjeko ew/NhnK rmB ehsk frnk j?, fijBQK dh
whfNzr 60 fdBK pknd ehsh iKdh j? . roG ftZu gZb ojhnK pZuhnK B[z iBw s'A
gfjbk jh wkoB dh ;wkie pokpoh B{z o'eD tk;s/ ftuko tNKdok ehsk ikdk j?.
fiabQ/ u' 33 nbNok ;kT{Av w;ahBK ofi;No ehshnK rJhnK jB , fijBQK d/ Go{D
jZfsnk B{z o'eD fjZs ;w/A^;w/A s/ u?fezr ehsh iKdh j? . nypkoK ,
fJb?eNq'fBe whvhJ/ okjhA Go{D jZfsnk o'ed bJh gquko ehsk iKdk j? .
pzd/ wksowL
9 cotoh 2004 s'A ;a[o{ eoe/ roGgsh wktK B{z jo wjhB/ dh 9 skohy B{z
;oekoh j;gskbK ftZu b?pkoNoh N?;N ns/ f;js u?eZ nZg ehsk iKdk j? ns/ j'o
b'VQhdhnK ;/tktK w[cas gqdkB ehshnK ikdhnK jB . ;ehw nXhB 26 b/vh vkeNoK
B[z ofi;Nov ehsk frnk j?
B?;Bb w?ANNh t?BhfcN L
B?;aBb w?ANNh t?BhfcN ;ehw nXhb fJZe iK d' pZfunK sZe roGgsh wktK
B{z 500$^o[gJ/ dh nkofEe ;jkfJsk sK I' wK s/ pZu/ dh f;js dk fynkb oZfynk
ik ;e/ .
wb/ohnK gq'rokw L
fJ; gq'rokw nXhB wb/ohJ/ dh Bk w[okd fpwkoh B{z o'eD bJh wbNhgogia
j?bE toeoK tb'A xo^xo ik e/ y{B dk u?eZ^nZg eoe/ wb/ohJ/ d/ p[yko dhnk
;bkfJvK fsnko ehshnK iKdhnK jB . T[jBQK B[z fpwkoh s'A pukT[D bJh w[cas
dtkJh fdZsh iKdh j? . vhH vhH;hH ;?AnoK okjhA wb/ohJ/ d{;ohnK fpwkohnk dhnK
dtkJhnK th fdZshnK ik ojhnK jB . fJj ;?ANo fgzv u' ns/ nKrBtkVh e/Ado $
;ogzu $ gzukfJs iK d{;ohnK ;kMhnK EktK s/ ;a[o{ ehs/ rJ/ jB .
NhHphHezNo'b gq'rokw nXhB L
fFiabQ/ ftZu e/Ado ;oeko tb'A vkN ( vkfJo?eNbh nkpiaotov NohNw?AN )
gq'rokw ;a[o{ ehsk frnk j? . fi; ftZu 3 jcas/ iK fJ; s'A tZX dh yK;h d/ 3
Bw{B/ b? e/ NhHphHj'D dh jkbs u'A wohiK dk fJbki ;a[o{ ehsk iKdk j? . f;js
ftGkr d/ eowukoh 6 s'A 9 wjhB/ sZe wohia d/ xo ik e/ T[;B[z dtkJh fdzd/ jB
. fJ; fJbki B[z 3 e?Nkrohia 6 s'A 7 wjhb/, 8^9 wjhB/, 6 wjhB/ u' tzv e/
fJbki ehsk iKdk j? . fJ; fJbki tk;s/ f;js ftGkr tb'A w[cas ( jcas/ u' f;oc
3 y[okeK ) dtkJh fdZsh iKdh j? .
e[;aN o'r L
e[;aN o'r gq'rokw nXhB fiabQ/ ftZu o'r d/ yksw/ tk;s/ fiaQbk gZXo s/
b?go';h ;[;kfJNh dk ( 1996 ) rmB ehsk frk j? . ;[;kfJNh tb'A fJZe uZbdk ^
fcodk fJbki :{fBN ;Ekfgs ehsk frnk j'fJnk j? fe fijVk fgzvk u' ik e/ o'rhnk
dh gfjukD T[gozs T[jBK dk g{oB fJbki eodk j? . ;[;kfJNh tb'A e[;aN o'r
;pzXh gquko eoe/ dZf;nk ik fojk j? fe fJj fpwkoh j[D bk^ fJbki BjhA j? .
;r'A fJbki :'r j? s/ dtkJh ;oekoh j;gskbK ftZu'A w[cas gqdkB ehsh iKdh j/ .
fiabQ/ ftZu fJ; ;w/A e[Zb 262 e[;aN o'rh jB, fijBk dk fJbki uZb fojk j? .
;afjo u' e[;aN nk;aow ftzu g[okD/ o'rhnk fijBQK dk fJbki ehsk ik u[Fenk j?
$ ehsk ik fojk j? .
iBw ns/ w"s ;oNhfce/N L
iBw ns/ w"s dk ;oNhfce/N fibQk j?v ^e[nkNo s/ fiabQk ofi;Noko,
iBw s/ w"s d/ dcaso ftZu'A ikoh ehsk iKdk j? . ;kXkoB ekria T[s/ fJZe
noiah d/ Bkb 10 o[gJ/ dh ch; iwAK eotke/ fJj ;oNhfce/N 21 fdBK d/ no;/ fgZS'A
fwbdk j? . b/N n?Anoh ;oNhfce/N tk;s/ g/go ;pzXs T[g wzvb w/fi;No/N $ b'eb
ofi;Noko $ gzukfJs ;eZso B[z b'VQhdh ekotkJh bJh ( 10 $^o[gJ/ b/N ch; iwQK
eotk e/ ) G/fink ikdk j? . fvgNh efw;aBo tb'A gqsh^ j;skyo eoB tkb/
;oNhfce/N gqkgs j'D s/ t?ohfce/;aB $ gVQskb eoe/ 2 fdBK ftZu tkfg; eo fdZsk
iKdk j? . gfjbh ns/ d{;oh w[fjzw nXhB fiabQ/ u' 100 # ;oNhfce/N ( iBw )
ikoh eoB fjZs 144009 ;oNhfce/N pDk e/ f;js ekfwnK tb'A xo^xo ik e/ se;hw
ehs/ ik u[Ze/ jb .
nzrjhD ;oNhfce/N L
fJj ;oNhfce/N jcas/ d/ jo thotko tkb/ fdB ikoh ehs/ iKd/ jB . fJj
;oNhfce/n gqkgs eoB bJh gqkgs eosk B{z 2 gq'ckow/, 2 gk;g'oN ;kJhia c'N'nK,
fojkfJ;a dk ;p{s, ok;aB ekov dh ekgh ns/ ;aBkysh ekov ns/ 50# s'A xZN
nzrjhD s/ 24$^o[gJ/ ch; dcso ftZu iwQK eotkJh ikdh j? . d;skt/ia gqkgs eoB
T[gozs bkGgksoh dk wkfjo vkeNoK s'A u?eZ nZg eotkT[D T[gozs fog'oN f;tb
;oiB B{z G/ih iKdh j? , fi; tb'A fJj ;oNhfce/N T[;/ fdB jh ikoh eo fdZsk
iKdk j? .
tX/o/ ikDekoh bJh L
f;tb ;oiB, w[es;o
c'B Bzpo 01633^ 263792 ( dcaso )
j?bE f;;Nw ekog'o/;aB
gzikp j?bE f;;Nw ekog'o/;aB dk rmB ft;at p?Ae d/ ;fj:'r Bkb Btzpo
1996 u'A ehsk frnk . ekog'o/;aB d/ gqpzX j/m gzikp ftZu154 nkX[fBe fe;w d/
j;gskbK dh T[;koh ehsh rJh j/ . fJjBK j;gskbK ftZu nkX[fBe fe;w dk vkeNoh
;ki'^;kwkB w[jZJhnK eotkfJnk frnk j? .
tX/o/ ikDekoh bJh L
fvgNh w?vheb efw;aBo,
w[es;o .
c'B Bzpo 01633^ 262175
fFiabQk NoK;g'oN nc;o
fiabk NoK;g'oN nc;o dk dcsoa fvgNh efw;aBo dcsoa fty/ ;fEs j? . dcso dk w[Zy ezw jo fe;w
d/ tkjBK dh ofi;No/;aB ,vokJhftzr bkfJ;?A; ikoh eoB/ , N?e;hnK, ;e{b pZ;k
ns/ nkN' foef;anK B[z gofwN ikoh eoB/ nkfd jB .
w[Zy^ezw L
Bthnk rZvhnK dh ofi;aNo/;aB ;?ANob w'No tjhebia o{bia 1989 d/ fB:w
48 d/ nB[;ko ehsh iKdh j? . fi; ftZu j/m fby/ d;skt/ia bJ/ iKd/ jB L
1H ckow Bzpo 20 fi; T[Zs/ tjheb dk u?;h Bzpo No/; ehsk j't/ .
2H ckow Bzpo 21^22 ns/ nkoiah ofi;No/;aB ;oNhfce/N ( fJj ;oNhfce/N
d;skt/ia fBoXkfos vhbo tb'A rZvh t/uD ;w/A ikoh ehs/ iKd/ jB ) 9 ckow Bzpo
22^J/ pkvh fpbvo tb'A ikoh ehsk iKdk j? .
3H fojkfJ;a dk ;p{s ( ok;aB ekov, phwk gkfb;h, t'No ;{uh, gk;g'oN,
sBykj gouh, iBw ;oNhfce/N nkfd )
4H tkjB d/ phw/ dh ekgh .
T[go'es s'A fJbktk fBoXkfos ch; ;oekoh yiakb/ $ dcaso fty/ iwQK
eotkJh rJh j't/ dk ;p{s Bkb BZEh eoe/ tkjBK d/ d;skt/ia dcso fiabQk
NoK;g'oN nc;o fty/ g/;a ehs/ iKd/jb . fijBK dh gVQskb ;pzXs eboe tb'A ehsh
iKdh j/ . d;skt/ia ;jh gkJ/ ikD ns/ rZvh dh fJzB;g?e;aB T[gozs jh fiabQk
NoK;g'oN nc;o tb'A rZvh ofi;Nov eoe/ ;oNhfce/N ( nkoH;hH ) ikoh eo fdZsk
ikdk j? . wkbe tb'A rZvh yohd T[gozs 7 fdBK d/ nzdo^nzdo ekria g/;a eoB/ j[zd/
jB . d/oh j'D dh ;{os ftZu fB:wK nB[;ko b/N ch; bJh iKdh j? . NoK;g'oN rZvh
( pZ;,NoZe nkfd ) dh ofi;No/;aB s'A gfjbk fJ;dh ckow Bzpo 38 ftZu fcNB?;
ikoh ehsh iKdh j? . fJ; bJh 15^20 fdBK dk ;wK bZrdk j? .
wbehns pdbD pko/ L
;?ANob w'No tjheb o{bia 1989 d/ fB:w 55 nB[;ko ckow Bzpo 29 ( 2 gosK
) s/ noiah rZvh t/uD tkb/ tZb'A ns/ ckow 30 fi; T[go yohd eosk ns/ t/uD
tkb/ d/ j;skyo j[zd/ jB s/ noiah fdZsh iKdh j? . fJ; s'A fJbktk ofi;No/;aB
;oNhfce/N ( nkoH;hH ) , phw/ dh ekgh, yohddko dh fojkfJ;a dk ;p{s, jbchnK
fpnkB ns/ fBoXkfos ch; bJh ikdh j? . fJ; ezw bJh brGr fJZe jcas/ dk ;wK
bZrdk j? . i/eo rZvh pkjob/ okiK s'A fbnKdh rJhj't/ sK ;pzXs oki dh
ofi;Nfozr nEkonh tZb'A ckow Bzpo 28 s/ ikoh fJsokiajhDsk ;oNhfce/N th fbnk
iKdk j? . pkjob/ okiK dhnK rZvhnk dh wbehns pdbh eoB bjh fJZe wjhB/ dk
B'fN; fdZsk iKdk j? ns/ fJ;dh eBcow/;aB j'D s/ wbehns dh pdbh eo fdZsh iKdh
j? .
v[gbhe/N ofi;No/;aB ;oNhfce/N ikoh eoB pko/ L
nkoH;hH d/ r[zw iK B;aN j'D s/ v[gbhe/N nkoH;hH ikoh ehsh iKdh j? .
nfijk j'D s/ ;?ANob w'No tjheb o{bia 1989 d/ fB:w 53 nB[;ko ckow Bzpo 26 s/
noiah fdZsh ikdh j? , fi; Bkb n;bh nkoH;hh dh r[zw;[adrh ;pzXh g[fb; EkD/
ftZu eotkJh rJh n?cHnkJhHnkoH dh ekgh ns/ jbchnK fpnkB fBoXkfos ch; b?D
T[gozs v[gbhe/N nkoH;hH ikoh ehsh eotkJh rJh n?cHnkJhHnkoH dh ekgh ns/
jbchnK fpnkb fBoXkfos ch; b?D T[gozs v[gbhe/N nkoH;hh ikoh fJZe jcas/ d/
nzdo^nzdo ikoh ehsh iKdh j? .
jkJhg'Ehe/;aB doi $ e?A;b eotkT[D pko/ L
fJj w'No tjhebia o{bia d/ fB:w 60 ns/ 61 (1) nB[;ko ehsh iKdh j? .
fe;/ th tkjD s/ n?uHghHJ/H doi eotkT[D bJh ckow Bzpo 34 ns/ e?A;b eotkT[D
bjh ckow Bzpo 35 d' gosK ftZu brkfJnk iKdk j?. e?A;b/;aB bJh ;zpzXs ndko/
tZb'A T[;d/ b?No g?v s/ fJ; wzst bJh ikoh gZso th fbnk Ikdk j? . n?uHghHJ/H
doi ns/ e?;b eotkT[D bJh fBoXkfos ch; iwQK eotkT[D T[gozs fJZe jcs/ dk ;wK
bZrdk j? .
bofBzr b;z; ikoh eoB pko/ L
fJ; w'No tjheb n/eN 1988 dh Xkok 8 nB[;ko fdZsk iKdk j? . bofBzr
bkJh;?A; ikoh eoB bJh ckow Bzpo 1 ns/ 2 ftZu noih fdZsh iKdh j/ . bofBzr
bkJh;?A; ikoh eoB bJh BkB ^NoK;g'oN rZvhnk xZN'^xZN 18 ;kb ns/ bkJhN w'No
tjheb NoK;g'oN rZvhnk bjh 20 ;kb j'Dh ukjhdh j? . 16 s'A 18 ;kb dh T[wo d/
pZfunK bJh fpBQK r/no d/ w'No ;kJheb ( w'gv nkfd ) ns/ gqkoEh d/ wksk^fgsk
$ rkovhnB tb'A oiakwzdh d/D T[gozs bofBzr bkfJ;?A; ikoh ehsk iKdk j? . ckow
Bzpo 1 ns/ 2 Bkb j/m fby/ d;skt/ia brkJ/ iKd/ jB L
- fszB gk;g'oN ;kJhia c'N'nK
- iBw fwsh dk ;p[s
- fojkfJ;a dk ;p{s
- fBoXkfos ch; dh o;hd
fJ; T[gozs fiabQk NoK;g'oN nc;o tZb'A gqkoEh dk w[ZYbk vokJhftzr dk
N?;N fbnk iKdk j? , fi; d/ nkXko s/ bofBzr bkJh;?A; ikoh eo fdZsk iKdk j? .
bofBzr bkJh;?A; 6 wjhfBnK bJh ikoh ehsk iKdk j? s/ fJ; ezw bJh bZrGr fJZe
jcas/ dk ;wK bZrdk j? .
gZek bkfJ;?A; ikoh eoB pko/ L
;?ANob w'No tjheb o[bia 1989 d/ fB:w 14 nB[;ko ckow Bzpo 7 ^S s/
noiah fdZsh fdZsh iKdh j? ns/ fJ; Bkb j/m fby/ d;skt/ia brkJ/ iKd/ jB L
- t?bzv boBoia bkfJ;?A;
- fBoXkfos ch; dh o;hd
- fJZe gk;g'oN ;kJhia dh c'N'
fJj bkfJ;?A; boBo bkfJ;?A; ikoh j'D s'A xZN s'A xZN 30 fdBK pknd
pDkfJnk ik ;edk j? . noiah w[ezwb j'D T[gozs gqkoEh dk fB:wK nB[;ko fiabQk
NoK;g'oN nc;o tZb'A :'rsk N?;N fbnk iKdk j? ns/ :'rsk N?;N gk; eoB s/ BkB^
ewo;ahnb rZvhnK bJh vokJhftzr bkJh;?A; ikoh eo fdZsk iKdk j? .fJj bkfJ;?A;
20 ;kb bJh iK ftnZesh dh 50 ;kb dh T[wo sZe ( I' th gfjbk j't/ ) pDkfJnk
iKdk j? . NoK;g'on rZvhnk bJh vokJhftzr bkJh;?A; fBoXkfos vokJhftzr No/fBzr
;e[bK tZb' ikoh No/fBzr ;oNhfce/N d/ nkXko s/ vokJhftzr bkJh;?A; ikoh ehsk
iKdk j? ns/ fJj bkfJ;?; fJZe jcs/ d/ nzdo^nzso fsnko eoe/ fpB?eko B{z fdZsk
iKdk j? .
vokJhftzr bkJh;?A; d/ BthBheoB pko/ L
;?ANob w'No tjhebi o{bia 1989 d/ fB:w 18 nB[;ko ckow Bzpo 9 s/ noiha
fdZsh iKdh j? , fi; Bkb b'VQhdk w?vheb ;oNhfce/N brkfJnk iKdk j? . fBoXkfos
ch; iwQK eotkT[D T[gozs fiabQk NoK;g'oN nca;o tb'A Bkb ewo;ahnb rZvhnK dk
vokJhftzr bkJh;?A; 5 ;kbK bJh ns/ NoK;g'oN rZvhnK dk vokJhftzr bkJh;?A; nrb/
3 ;kbK bJh fofBT{ ehsk iKdk j/ . vokJhftzr bkJh;?A; ohfBT{ eotkT[D bJh fJZe
wjhB/ dk ro/; ghohnv fdZsk iKdk j? . T[gozs b/N ch; bJh iKdh j? . vokJhftzr
bkJh;?A; d/ BthBheoB bJh brGr fJZe jcs/ dk ;wK bZrdk j? .
v[gbhe/N bkJh;?A; ikoh eoB pko/ L
bkfJ;?A; r[zw j'D dh ;{os ftZu v[gbhe/N bkJh;?A; ikoh ehsk iKdk j? .
fi; bJh fBoXkfos ckow s/ doyk;s fdZsh ikdh j? ns/ fBoXkos ch; s'A fJbktk 3
c'N'nK brkJhnK iKdhnK jB ns/ r[zw;adrh dh g[fb; fog'oN Bkb brkJh iKdh j? .
fiabQk NoK;g'oN nc;o tZb'A bkJh;?A; s;dhe j'D s/ v[gbhe/N bkJh;?A; fJZe
jcas/ d/ nzdo^nzdo ikoh ehsk iKdk j? .
w"I{dk vokJhftzr bkJh;?A; ftZu tkXk eoB pko/ L
i/eo e'Jh w"I{dk vokJhftzr bkJh;?A; Xkoe nkgD/ vokJhftzr
bkJh;?A; ftZu fe;/ fe;w d/ tkjB dk tkXk eotkT[Dk ukj[zdk j?, sK T[; B][z
ckow Bzpo 8 ftZu dcaso B[z noiah d/Dh j[zdh j? , fi; d/ Bkb T[; gkoNhe[bo (
BkB^NoK;g'oN bJh ) dk t?bzv boBo bkJh;?A; fBoXkfos ch; ;w/s g/;a eoBk j[zdk
j? . fJ; s'A fJbktk NoK;g'oN rZvhnK bJh fBoXkos vokJhftzr No/fBzr ;e{bK
tZb' ikoh ehsk frnk ckow Bzpo 5 No/fBzr ;oNhfce/N brkT[Dk j[zdk j? . dcso
ftZu fJ; ezw B[z fJZe jcas/ dk ;wK bZrdk j? .
ezveNo ch; L
fJj bkfJ;?A; gzikp w'No tjheb o{bia 1989 d/ fB:w 22 sfjs ikoh ehs/
iKd/ jB . ezveno bkJh;?A; ikoh eoB bJh gqkoEh tb'Z fi; dh T[wo xZN s'A xZN
18 ;kb j't/, w?fNqe ( gzikph ft;a/ ;w/s ) dk ;oNhfce/N , w?vheb ;oNhfce/N,
;/AN I'B n?Ap{b?; tZb'A ikoh ca;NJ/v dh No/fBzr dk ;oNhfce/N , 2 gk;g'oN
;kJhia c'N'nK ns/ fBoXkfos ch; iwQK eotkT[D T[gozs fiabQk NoK;g'oN nca;o dh
;zs[;aNh s/ ezveno bkJh;?A; ikoh ehsk iKdk j? . fJj bkfJ;?A; 3 ;kbK bJh
ikoh ehsk iKdk j? . fJ; ezw bJh brGr fJZe jcas/ dk ;wK bZrdk j? .
N?e;h $ w?e;h e?p, nkN' foe;ak ns/ gqkJht/N ;oft; tjheb bJh o?r{bo
gofwN ikoh eoB pko/ L
N?e;h $ w?e;h e?p ns/ nkN' foe;ak d/ gofwN bJh noiah gzikp w'No
tjheb o{bia 1989 d/ fB:w 62 nB[;ko fBoXkos ckow ftu b'VhAdh ch; b?D T[gzos
bJh iAkdh j?. nkN' foePk dh fwT{B;hgb ekog'o/PB $ Bro gkfbek dh jZd d/
nzdo^nzdo gofwN ikoh ehsk iKdk j?. fJj gofwN gzi ;kb bJh ikoh ehsk iKdk
j?.N?e;h$w?e;h e?p bJh fBoXkos ch; b?D bJh T[gozs gzikp oki bJh ezBNo?eN
e?oi gofwN ikoh ehsk iKdk j? I' fe gzi ;kbK bJh ikoh ehsk ikdK j? . nkb
fJzvhnk gofwN ;N/N NoK;g'oN efw;aBo, gzikp, uzvhrVQ tb'A ikoh ehsk iKdk j?
. gqkJht/N ;oft; tjheb bJh gofwN T[BQK ;z;EktK, ndkfonK nkfd dhnK 6 ;hNK
s'A tZX ;wZoEk tkbhnK rZvhnK d/ wkbeK B{z ikoh ehsk iKdk j? . I' nkg dk
ezw^eki iK tgo eod/ jB ns/ rZvh B[z feokJ/ ^ GkVQ/ bJh BjhA tosd/ . fJ; ezw
bJh brGr fJZe jcas/ dk ;wK bZrdk j? .
ch;K dk t/otk L
tZy^tZy fe;w d/ bkJh;?A; Bkb ;zpzXs ch;K dk t/otk ;?ANob w'No tjheb
o{bia 1989 d/ o{b 32 sfjs ns/ rZvhnK dh ofi;No/;aB eotkT[D bJh ch;K ;?ANob
w'No tjhebia o{bia 1989 d/ o{b 81 sfjs fBoXkfos jB , I' fe j/m fby/ nB[;ko
jB L
;?ANo w'No tjheb o{bia 1989 d/ o{b 32 nB;ko bkJh;?A; ikoh eoB tk;s/
ch;K dk t/otk L
BthA nkoH;hHikoh eoB $ ohfBT{ eoB ns/ ohn;kJhBw?AN eoB;pzXh
fFJBt?bv e?oi 20$^
w'No ;kJheb 60$^
bkJhN w'No tjheb
BkB NoK;g'oN 200$^
bkJhN^NoK;g'oN tjheb 300$^
whvhnw r[vi $ g?;zio 400$^
j?th r[via ns/ g?;zio tjheb 600$^
ftd/;ah rZvhnk 800$^
ftd/;ah w'No ;kJheb 200$^
e'Jh j'o tjheb I' T[go'es s'A fJbktk 300$^
v[gbhe/N nkoH;hH ikoh eoB ;pzXh ( ofi;No/;aB ch; dh nZXh ch;)
wbehns pdbD pko/ ( ofi;No/;aB ch; dh nZXh ch; )
jkfJo^gqu/I uVkT[D $ eNkT[D pko/ 100$^
d' gjhnK $ fszB gjhnK tjhebia 100$^
bkJhN w'No tjhebia 300$^
whvhnw w'No tjhebia 400$^
j?th w'No tjhebia 500$^
ezNo?eN e?foi $ gqkJht/N ;oft; tjheb gofwN bJh fBoXkos ch;K
nkN' foe;ak ( 5 ;kbK tk;s/ ) ikoh gofwN 800$^
w'No e?p(gzi ;kbK tk;s/)1650$^o[gJ/
w?e;h e?p1700$^o[gJ/
gqkJht/N ;oft; tjheb(gzi ;kbK tk;s/)3600$^o[gJ/
fJ; s'A fJbktk tZy^tZy rZvhmnK d/ bJ/ iKd/ N'eB$n?;HnkoHNhHdk t/otkL
nkN' foePk 150800950
(3+1);hNi
nkN' foePk 75012001950
(5+1);hNi
N?Ag{ b'v 50012001700
(fge nZg)
n?bHNhHthH 1500 1815 3315
n?wHNhHthH 2000 2115 4115
n?uHNhHthH 2500 2250 4750
w?e;h e?p 250 gqsh ;hN 8000^
w'No e?p 200 gqsh ;hN 500^
fwzBh pZ; 15000 25000 40000
gqkJht/N ;oft;
tjhebI
1^15 ;hNK 40 gqsh ;hN 10000^
16^30 ;hNK ^T[jh^ 15000^
31 iK tZX ^T[jh^ 20000^
w[PebK$fPekfJsK d/ fBgNko/ bJh fe; Bz{ fwfbnk ikt/ L
fibKQ NoK;g'oN nca;o, w[es;o d/ dcso ftu ezw eotkT[D bJh i/eo fe;/
Bz{ w[Peb$fPekfJs j't/ sK T[j fIbQK NoK;g'oN nca;o$ ;jkfJe fIbKQ NoK;g'oN
nc;o$Gkr nc;o(n?;HTH)B{z fwb e/ nkgDh fPekfJs eo ;ed/ jB.
;zy/g ikDekoh b?D bJh N?bhc'B Bzpo ns/ gsk L
dcso d/ ezw eki ;zpzXh i/eo T[go'es s'A fJbktk j'o ikDekoh b?Dh j't/
sK j/m fby/ gs/ s/ ;zgoe ehsk ik ;edk j? L
dcso fibKQ NoK;g'oN nc;o, w[es;o
gB;g
gzikp ;N/n f;tb ;gbkJhia ekog'o/;aB fbwfNv I' fe gB;g d/ BK Bkb
ikfDnk iKdk j?, fJj gzikp ;oeko dk fJZe ndkok j? I' fe 14 cotoh, 1974 B[z
j'Ad ftZu nkfJnk . fiabQk gZXo s/ gqpzXeh Yku/ ftZu fiabQk gqpzXe fJ; d/
w[Zyh jb ns/ fJ; s'A fJbktk T[g fiabQk w?B?io ( b/yk ), T[g fiabQk w?B?io (
chbv ) , ;[gov?AN ns/ ;hBhno nkvhNo fiabQk dcso ftZu ezw eod/ jB .
gB;g dk wzst fe;kBK dh y[;ajkbh bJh T[jBK tb'A g?dk ehsh rJh fiB;
fit/A fe eDe, M'Bk nkfd B[z Gkos ;oeko tb'A ;w/A^;w/A f;o fB;afus ehsh rJh
whBhww ;g'oN; gqkJhia nXhB yohd e/ e/Adoh g{b ftZu G/idh j?, fi; Bkb fJj
e;kBK dk fwnko T[Zuk u[ZeD ftZu ;jkJh j[zdh j? . fJ; d/ Bkb b'e tzv gqDkbh
nXhB ;wki d/ rohp ns/ b'Vtzd b'eK B[z ;Z;s/ Gkn s/ eDe, uktb, yzv, fwZNh dk
s/b ns/ j'o iao{oh t;s{nK nkd fvg{ j'bvoK okjhA w[jZJhnK eotkT[Adh j?, fi;
Bkb y[Zb/ piako ftZu ehwsK s/ o'e th ofjzdh j? .
ftGkr tb'A b'eK dh Gbkjh bJh ehs/ ikD tkb/ ezw l
- gB;g tb'A fe;kBK dh ;j{bs bJh wzvhnK ftZu'A
eDe ns/ M'B/ dh yohd ;oeko dh gkfb;h w[skpe ehsh ikdh j? .
- gB;g tb'A rohp b'eK bJh phHghHn?bH;ehw nXhB
;;s/ o/NK s/ eDe ns/ yv ;gbkJh ehsh ikdh j? .
- gB;g tb'A rohph o/yK s/A j/mK ofjzd/ b'eK
bJh nzBks'fdnk;ehw nXhB 2$^o[gJ/ gqsh feb' d/ fj;kp Bkb eDe dh ;gbkJh
ehsh iKdh j? .
- e[dosh nkcsK nkT[D ;w/A fit/A fe jVQ tr?ok
nkT[D ;w/A gB;g tb'A sogkbK $ g'bhEhB etoK dh ;gbkJh b'V nB[;ko ehsh
iKdh j? .
- gzikp ;oeko tb'A tzv gqDkbh nXhB ;w/A^;w/A
f;o I' th t;sK gpfbe B{z ikoh ehshnk iKdhnK jB, T[j gB;g okjhA jh ikoh
ehshnK iKdhnK jB .
tX/o/ ikDekoh bJh
fiabQk w?B/io,
gB;g, w[es;o
;jkfJe efwPBo (fPekfJsK) ^ew^ekoiekoh w?fi;No/N
w[es;o ih d/ dcso ftZu nkw gpfbe tZb'A gzikp ;oeko d/ dcsoK ;zpXh
ns/ T[jBK d/ eowukohnK pko/ fPekfJsK ;[DhnK iKdhnK jB ns/ ftGkrh
fJBe[nkohnK th vhb ehshnK ikdhnK jB s/ e'oN toe fit/A c"idkoh e/;
;zpXs EkfDnK tZb'A gqkgs j[zd/ jB , dh ;[DtkJh ehsh ikdh j? ns/
n?BHnkoHnkJhH ;Gk :{fBN BtKPfjo dk ezw th ;jkfJe efwPBo(fPekfJsK) tZb'A jh
vhb ehsk iKdk j? s/ fJ; ndkbs ftZu fJe N?bhc'B BzL01633^261468 th
w"i{d j? ns/ fPekfJs fBtkoD ew/Nh dh whfNzr th jo wjhB/ pknd eotkJh
iKdh j? fi; ftu ;w{j fIbK nfXekohnK$w?po fPekfJsK fBtkoD ew/Nh tZb'A Gkr fbnk
iKdk s/ fPekfJs eosktK Bz{ fJB;kca fdtkfJnk iKdk j? s/ j'o c[Neb fPekfJsK
Bz{ th ehsk ikdK j?.
c[Neb PkyK 2 ftZu' nfstkdhnK jkE' wko/ rJ/ ftneshnk d/ tko;k B{z
B"eoh fdtkT[D pko/ e/; vhb ehs/ iKd/ jB, fjIos eoe/ nkJ/ ftneshnK Bz{
bkb ekov ikoh ehs/ iKd/ jB ns/ nbkNw?AN g?BPB, n?e; ro/Phnk rqKN, w?foi
rqKN, izw{ s'A fjIos eoe/ nkJ/ ftneshnK Bz{ rqKNK fdtkJhnK iKdhnK jB.
;jkfJe efwPBo (iBob) ^ew^ekoiekoh w?fi;No/N
w[es;o d/ dcso ftu gzikp ;oeko tZb'A gqkgs j'J/ j[ewK dh gkbDk
eotkJh iKdh j?, e'oN toe fit/A c"idkoh e/; ;pzXs EkfDnK tZb'A gqkgs
j[zd/ jB, dh ;[DtkJh ehsh iKdh j?.fJ; s'A fJbktk dcso dhnK j/m fbyhnK
PkyktK d/ T[j nc;o fJzukoi jB.
1H c[Neb Pkyk L
c[Neb Pkyk ftZu bkn n?Av nkovo w/BN/B oZyD bJh i/oXkok 144
;hHnkoHghH;hH d/ sfjswBkjh j[ew ikoh ehs/ iKd/ jB.e'oN w?foi, f;B/wk, ;okJ/
n?eN sfjs j'Nb nkfd d/ bkfJ;?A; d/Dk, ;oekoh w[bkiwK bJh wekBK dh nbkNw?AN
eotkT[Dk, gqtk;h GkoshnK B{z eKT[No ;kfJB eokT[Dk ns/ fIbQ/ ftZu ezw eo oj/
B'Noh gpfbe dhnK n;kwhnK Bz{ g{ok eoB bJh ;oeko B{z e/; G/iD/ ns/ Bt/A Gosh
ehs/ ;oekohn w[bkiwK d/ nkuoD s;dhe eotkT[Dk nkfd.
2H nwbk Pkyk L
nwbk Pkyk ftZu eowukohnK dhnK s?BkshnK nkfd dk ezw j[zdk j?.
3H ;[gov?AN(iBob)L
;[[gov?AN(ioBb)L
;[gov?AN(ioBb) dcso ftZu 15nr;s, 26iBtoh ns/ oki gZXo d/ ;wkrwK
;pzXh, gqw[Zy j;shnK Bz{ ;BwkBs eoBk nkfd ezw j[zdk j?.
4H g/Ph PkykL
g/Ph Pkyk ftZu e?dhnK d/ go'b e/; ;pzXh ezw ehs/ iKd/ jB.
5Hb'eb czv Pkyk L
b'eb czv Pkyk ftZu cohvw ckJhNoK d/ ;oNhfce/N ikoh eoB ns/ b'eb
ew/NhnK dh u'D dk b/yk i'yk nkfd dk ezw j[azdk j?.
6H n;bk Pkyk L
n;bk Pkyk ftZu bkfJ;?A; nkfd ohfBT{ eoB ns/ Bt/A bkfJ;?A; pDkT[Dk
nkfd dk ezw j[zdk j?. fJ; s'A fJbktk fJ; Pkyk ftZu pkjo'A nkJ/ thHnkJhHghH
bJh gqpzX nkfd eotkT[D ns/ n?BHTH;hH nkfd ikoh eoB dk ezw j[zdk j?.
7H fIbKQ Bikos Pkyk L
fJ; Pkyk ftZu efujoh ezgb?e; ftZu m/fenK nkfd dh fBbkwh eotkT[D,
;oekoh ezwK bJh irQk nbkN eoBh ns/ w[bkiwK dhnK sBykjK ns/ ;oekoh yofunK
dhnK ndkfJrhnK dk gqpzd eoB dk ezw j[zdk j?.
8H nkoHe/HJhH Pkyk L
fJ; Pkyk ftZu ;oeko tZb'A gqkgs j'J/ gZsoK dk ftsoD nkfd dk ezw
j[zdk j?.
jkT{;c?ZvL
jkT{;c?Zv ;fjekoh ftGkr dk fJZe wjZstg{oB nzr j? I' fe g/Av{ ns/
;afjoh y/so ftZu b'eK B{z wekB pDkT[D bJh eoi/ w[jZJhnk eokT[Adk j?. fiabQk
gZXo s/ jkT{;c?Zv tZb'A b'eK B{z eoik d/D tk;s/ dcaso y'bQ/ rJ/ jB fiE/
fiabQk w?B/io jkT{;c?Zv fJ; dcaso dk w[Zyh j[zdk j?. fiabQk w[es;o BtK fiabQk j'D eoe/ fJE/ fJ;
ftGkr dk g{ok dcaso BjhA j?. fJE/ ;fjekoh ;Gk ;eZso dk dcaso j? ns/ fJ;
fiabQ/ B{z fiabQk w?B/io ibzXo d/ dcaso Bkb I'fVnk frnk j?. ftGkr tZb'A
wekB pDkT[D bJh fdZs/ ik oj/ eoi/ ;pzXh ikDekoh j/m fby/ nB[;ko j?L
eoik e'D b? ;edk j?L^ fgzv ftZu ofjD tkb/ ftnesh e'b tkjh:'r iwhB
ns/ ;afjo ftZu ofjD tkb/ ftnesh e'b wekB pDkT[D ns/ iwkBs tk;s/ nkgDk gbkN
j'Dk iao{oh j?. fJj eoik T[go'es ;aosK g{ohnK eoB tkb/ ftnesh B{z fwb ;edk
j?.
eoik fet/ fwb ;edk j?L^ fgzv ftZu eoik b?D tkb/ ftnesh tZb'A nkgDh
tkjh:'r iwhB nkv ofjD eoB ns/ ;afjo ftZu ofjD tkb/ ftnesh B{z nkgDk gbkN
nkv ofjD eoB T[gozs d' fe;asK ftZu eoik fdZsk iKdk j?. fJj eoik ofi;Noh d/
nzfes w[Zb d/ pokpo j[zdk j?. wekB ftZu tkXk$spdhbh$fog/no eoB bJh 2 bZy
o[gJ/ dk eoik ;tk 8 ;kb ftZu w'VB:'r fdZsk iKdk j?.
ftnki dh doL^ jkT{;c?Zv tZb'A wekB pDkT[D bJh fdZs/ rJ/ 2 bZy s'A
T[go 5 bZy o[gJ/ d/ eoi/ T[s/ 11 gqsh;as ftnki brkfJnk iKdk j?. ns/ 2 bZy
o[gJ/ sZe d/ eoi/ T[go 9H75 gqsh;as ftnki brkfJnk iKdk j?.
t;{bhL^ bkGgksoh B{z eoi/ dhnK d't/A fe;asK fwbD s'A pknd gfjbh
fe;as s/ u?Ze s'A 6 wjhB/ iK d{i/ u?Ze gqkgsh s'A 3 wjhB/ pknd I' th skohy
nkt/ fswkjh$fSwkjh fe;asK ftZu eoi/ dh t;{bh ehsh iKdh j? I' eqwtko 60 ns/
30 fe;asK pDdhnK jB. fJj eoik 15 ;kbK ftZu tkg; ehsk iKdk j?. fswkjh fe;asK
31 wkou, 30 I{B, 30 ;szpo ns/ 31 d;zpo B{z t;{b ehshnK iKdhnK jB id'A fe
fSwkjh fe;asK 31 wJh ns/ 30 Btzpo B{z ;kb ftZu d' tko t;{b ehshnK iKdhnK jB
ns/ e'Jh th ftnesh nkgDk eoik ;w/A s'A gfjbK th tkg; eo ;edk j?.
1H eoik b?D bJh d;skt/iL^
T) cod iwQKpzdh (iwhB dh wkbeh dk ;p{s)
n) frodktoh d' ;kbK dh (ek;aseko$epi/ dk ;p{s)
J) caod jehns (fpB?eko dk iawhB ftZu pDdk jZe^wkb foekov nB[;ko)
;) fpbk Gko ;oNhfce/N (12 ;kbK bJh)
j) Be;ak n?;Nhw/N
e) jbchnk fpnkB
y) ok;aB ekov dh ekgh
r) fszB c'N'nK
fJBQK d;skt/iaK Bkb e'Jh th jZedko ftnesh jkT{;c?Av dhnK ;/tktK b?D
bJh fe;/ th ezw tkb/ fdB eko'pkoh ;w/A ftZu fJ; dcaso Bkb ;zgoe eo ;edk j?
ns/ ftGkr dhnK ;ehwK dk bkG T[mk ;edk j?.
tX/o/ ikDekoh bJh gskL
dcaso gzikp jkT{;c?Zv
;oeb w[es;o.
fiabQk b'e ;zgoe nca;o,
w[es;oL
1HikD^gfjukD s/ ezwL
fiabQk b'e ;zgoe nca;o
w[es;o dk dcaso r[o{ nzrd Bro, rbh BzL 1 ftZu ;fEs j?. fJj ftGkr
;oeko dhnK gkfb;hnK B{z tZy^tZy ;kXBK okjhA gquko eoe/ ;oeko ns/ b'eK ftZu
skbw/b dk ezw eodk j?. fJ; t/b/ ftGkr dk w[Zy ezw gzikp ;oeko d/ wzsohnK
ns/ j'o thHnkJhHghia d/ d"fonK B{z eto eoe/ T[BQK dk gquko nyapkoK,
o/vhU ns/ NhHthH okjhA eokT[Dk j?. fJ; s'A fJbktk ftGkr tZb'A ;oeko gqsh
b'eK dh XkoBk ns/ ;oeko dhnK gkfb;hnK gqsh b'eK dk ft;atk;a ns/ b'eK dhnK
;wZf;nktK ;pzXh chv p?e th ;oeko B{z G/ih iKdh j?.
2H fbNo/uo okjhA gqukoL^
fJ; ftGkr tZb'A ;oeko dhnK BhshnK ;pzXh ;kvk gzikp, ikfrqsh gzikph,
ikfrqsh fjzdh, gk;tkB T[od{o nvtK; nzro/iah Gk;ak ftZu ns/ j'o fbNo/uo b'eK
ftZu tzfvnk iKdk j? ns/ BthnK ;ehwK ;pzXh ikDekoh fdZsh iKdh j?.
3H f;B/wk :{fBNL^
fJ; ftGkr tZb'A fgzvK ftZu thvhU gq'I?eNo, thH;hHnkoH ns/ e/pb
NhHthH okjhA ;oeko dhnK BhshnK ;pzXh d;skt/iah fcabwK ubk e/ b'eK B{z
ikDekoh fdZsh iKdh j?.
4H tokfJNh ;a'nL^
fJ; ftGkr tZb'A ftGkr d/ ebkekoK ns/ e/Ado ;oeko tZb'A ;"Ar
n?Av vokwk vthiaB tZb'A G/ihnK iKdhnK ;zrhs gkoNhnK okjhA b'eK dk wB'oziB
ehsk ikdk j? ns/ b'eK ftZu ;oeko dhnK BhshnK e"wh J/esk, fcoe{
;dGktBk, d/;a fgnko, ;fGnkuko, y/vK ns/ ;wkfie p[okJhnK nkfd ;pzXh gquko
ehsk iKdk j?.
tX/o/ ikDekoh bJh gskL
dcaso fiabQk b'e ;zgoe nca;o,
rbh BzL 12, r[o{ nzrd Bro,
w[es;o.
c'BL 01633^261435
|